Biały, Filip

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Historia i bezpieczeństwo: splątane drogi wolności

 Kultura-Społeczeństwo-Edukacja 

Historia i be
[7]nr 7, wiosna-lato 2013
Historia i bezpieczeństwo:  
splątane drogi wolności
Wolność to jedna z Wartości, które ludzie cenią najWyżej. Niektórzy 
twierdzą wręcz, że jest ona warunkiem zaistnienia wszelkich innych 
wartości. Nie powinien zatem dziwić fakt, że wolność pozostaje przed-
miotem nieustannej troski. Człowiek, który chce być wolny, zadbać 
musi zarówno o likwidację tego, co go ogranicza, jak i o realizację swo-
ich pozostałych celów i pragnień. Tym dwóm wymiarom wolności, ne-
gatywnemu i pozytywnemu, przyporządkować można między innymi 
dwa konkretne uwarunkowania naszej egzystencji: historię i bezpie-
czeństwo.
Historia bardzo często postrzegana jest jako ograniczenie. Kiedy 
mówimy o „zaszłościach historycznych” czy „historycznym balaście”, 
mamy na myśli to, że przeszłość stanowi przeszkodę stojącą na naszej 
drodze do wolności. Jakże wspaniale byłoby pozbyć się brzemienia 
historii i wreszcie zacząć żyć na własny rachunek, bez konieczności 
spłacania długów i naprawiania błędów poprzednich pokoleń! Takie 
myślenie jest wyrazem marzenia o niezakorzenionym podmiocie, do-
konującym swobodnych wyborów, dowolnie kształtującym swoją toż-
samość. Autorki i autorzy artykułów zamieszczonych w dziale „Polity-
ka i historia”, zdają się przekonywać – tyleż zgodnie, co bezwzględnie 
– że pragnienie takie to mrzonka. Historia, bliższa i dalsza, wyznacza 
niekiedy bardzo sztywne ramy naszym działaniom oraz określa to, kim 
jesteśmy. Alasdair MacIntyre wskazywał, że to, jak rozumiemy świat 
i samych siebie, ma charakter narracyjny i możliwe jest tylko poprzez 
odwołanie do przeszłości: „Historia mojego życia jest bowiem zawsze 
wpleciona w historię tych wspólnot, z których wywodzę swoją osobo-
wą tożsamość. Rodzę się z określoną przeszłością i próba odcięcia się 
od tej przeszłości w trybie indywidualistycznym oznacza deformację 
moich obecnych stosunków ze światem”1. Przychodząc na świat i wzra-
stając jako członkowie danej wspólnoty, wpisać musimy w swoją tożsa-
mość nie tylko to, co w przeszłości naszego narodu czy społeczeństwa 
piękne i wzniosłe, lecz także to, o czym najchętniej byśmy zapomnieli. 
Czy oznacza to, że jesteśmy więźniami historii, określającej nas w spo-
sób autorytarny? Niekoniecznie: „Zauważmy, że także bunt przeciwko 
1  A. MacIntyre, Dziedzictwo cnoty, Warszawa 1996, s. 394.
[8] refleksje
Historia i bezpieczeństwo: splątane drogi wolności
mojej własnej tożsamości jest jednym z możliwych sposobów jej wyra-
żania”2. Z tego punktu widzenia opisywane w tym numerze „Refleksji” 
polityczne spory z historią w tle są sporami o naszą współczesną tożsa-
mość – są zatem także realizacją wolności jej kształtowania.
Nieco odmiennie naszą zdolność realizowania wolności warunku-
je bezpieczeństwo, definiowane najprościej jako stan braku zagrożeń. 
Rozwój cywilizacyjny, coraz lepiej zabezpieczający nas przed kapry-
sami przyrody, niesie z sobą jednocześnie zupełnie nowe zagrożenia. 
Troszczyć musimy się już nie tylko o bezpieczeństwo energetyczne, 
lecz także, na przykład, o bezpieczeństwo hydrologiczne czy cyberbez-
pieczeństwo. Dostrzegając ważkość tej problematyki – co czynią auto-
rzy artykułów z działu „Wymiary bezpieczeństwa” – warto zastanowić 
się, czy swoista „sekurytyzacja” myślenia o świecie nie otwiera pola do 
nadużyć ze strony władzy? Postrzeganie coraz większej liczby zjawisk 
i wyzwań w kategoriach zagrożeń, przeciw którym powinniśmy się 
zabezpieczyć, ma bardzo konkretne konsekwencje polityczne. Rządy, 
pod hasłem zapewnienia obywatelom bezpieczeństwa, nie wahają się 
podejmować działań, które często odczytać można jako próbę zama-
chu na wolność. Powracający dylemat: „wolność czy bezpieczeństwo?” 
nie znajduje i chyba nigdy nie znajdzie jednak prostego rozwiązania. 
Jak często w życiu bywa, także i w tym przypadku nasza egzystencja 
jest uzależniona od kilku warunkujących się wzajemnie wartości. Po-
trzebujemy bezpieczeństwa, by realizować wolność pozytywną, która 
jest czymś więcej, niż tylko brakiem zewnętrznej ingerencji. Z kolei 
od naszej umiejętności realizacji wolności pozytywnej, polegającej 
m.in. na zaangażowaniu we wspólne sprawy, zależy to, czy rządzący 
będą chcieli i mogli naszą potrzebę bezpieczeństwa nadużyć.
Nie ulega wątpliwości, że mimo nawet najlepszego przygotowania 
nie zdołamy uniknąć wszystkich zagrożeń, które niesie z sobą życie. 
Jako jednostki i jako społeczeństwo – nie unikniemy błędów, których 
konsekwencje ponosić będziemy w przyszłości. I całe szczęście. Gdyby-
śmy chcieli zabezpieczyć się przed każdą ewentualnością – gdybyśmy 
chcieli zatem zabezpieczyć się przed historią – musielibyśmy chcieć 
wyrzec się wolności. Na to się nie zanosi. Ale właśnie dlatego refleksja 
nad historią i bezpieczeństwem jest i pozostanie niezbędna.
Filip Biały
Redaktor Naczelny
2  Ibidem.


Polish

Filip Biały

Crossref

Refleksje Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM

  Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein  

 Nauka i Szkolnictwo Wyższe 

  Refleksje. Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM  

Historia i be[7]nr 7, wiosna-lato 2013Historia i bezpieczeństwo:  splątane drogi wolnościWolność to jedna z Wartości, które ludzie cenią najWyżej. Niektórzy twierdzą wręcz, że jest ona warunkiem zaistnienia wszelkich innych wartości. Nie powinien zatem dziwić fakt, że wolność pozostaje przed-miotem nieustannej troski. Człowiek, który chce być wolny, zadbać musi zarówno o likwidację tego, co go ogranicza, jak i o realizację swo-ich pozostałych celów i pragnień. Tym dwóm wymiarom wolności, ne-gatywnemu i pozytywnemu, przyporządkować można między innymi dwa konkretne uwarunkowania naszej egzystencji: historię i bezpie-czeństwo.Historia bardzo często postrzegana jest jako ograniczenie. Kiedy mówimy o „zaszłościach historycznych” czy „historycznym balaście”, mamy na myśli to, że przeszłość stanowi przeszkodę stojącą na naszej drodze do wolności. Jakże wspaniale byłoby pozbyć się brzemienia historii i wreszcie zacząć żyć na własny rachunek, bez konieczności spłacania długów i naprawiania błędów poprzednich pokoleń! Takie myślenie jest wyrazem marzenia o niezakorzenionym podmiocie, do-konującym swobodnych wyborów, dowolnie kształtującym swoją toż-samość. Autorki i autorzy artykułów zamieszczonych w dziale „Polity-ka i historia”, zdają się przekonywać – tyleż zgodnie, co bezwzględnie – że pragnienie takie to mrzonka. Historia, bliższa i dalsza, wyznacza niekiedy bardzo sztywne ramy naszym działaniom oraz określa to, kim jesteśmy. Alasdair MacIntyre wskazywał, że to, jak rozumiemy świat i samych siebie, ma charakter narracyjny i możliwe jest tylko poprzez odwołanie do przeszłości: „Historia mojego życia jest bowiem zawsze wpleciona w historię tych wspólnot, z których wywodzę swoją osobo-wą tożsamość. Rodzę się z określoną przeszłością i próba odcięcia się od tej przeszłości w trybie indywidualistycznym oznacza deformację moich obecnych stosunków ze światem”1. Przychodząc na świat i wzra-stając jako członkowie danej wspólnoty, wpisać musimy w swoją tożsa-mość nie tylko to, co w przeszłości naszego narodu czy społeczeństwa piękne i wzniosłe, lecz także to, o czym najchętniej byśmy zapomnieli. Czy oznacza to, że jesteśmy więźniami historii, określającej nas w spo-sób autorytarny? Niekoniecznie: „Zauważmy, że także bunt przeciwko 1  A. MacIntyre, Dziedzictwo cnoty, Warszawa 1996, s. 394.[8] refleksjeHistoria i bezpieczeństwo: splątane drogi wolnościmojej własnej tożsamości jest jednym z możliwych sposobów jej wyra-żania”2. Z tego punktu widzenia opisywane w tym numerze „Refleksji” polityczne spory z historią w tle są sporami o naszą współczesną tożsa-mość – są zatem także realizacją wolności jej kształtowania.Nieco odmiennie naszą zdolność realizowania wolności warunku-je bezpieczeństwo, definiowane najprościej jako stan braku zagrożeń. Rozwój cywilizacyjny, coraz lepiej zabezpieczający nas przed kapry-sami przyrody, niesie z sobą jednocześnie zupełnie nowe zagrożenia. Troszczyć musimy się już nie tylko o bezpieczeństwo energetyczne, lecz także, na przykład, o bezpieczeństwo hydrologiczne czy cyberbez-pieczeństwo. Dostrzegając ważkość tej problematyki – co czynią auto-rzy artykułów z działu „Wymiary bezpieczeństwa” – warto zastanowić się, czy swoista „sekurytyzacja” myślenia o świecie nie otwiera pola do nadużyć ze strony władzy? Postrzeganie coraz większej liczby zjawisk i wyzwań w kategoriach zagrożeń, przeciw którym powinniśmy się zabezpieczyć, ma bardzo konkretne konsekwencje polityczne. Rządy, pod hasłem zapewnienia obywatelom bezpieczeństwa, nie wahają się podejmować działań, które często odczytać można jako próbę zama-chu na wolność. Powracający dylemat: „wolność czy bezpieczeństwo?” nie znajduje i chyba nigdy nie znajdzie jednak prostego rozwiązania. Jak często w życiu bywa, także i w tym przypadku nasza egzystencja jest uzależniona od kilku warunkujących się wzajemnie wartości. Po-trzebujemy bezpieczeństwa, by realizować wolność pozytywną, która jest czymś więcej, niż tylko brakiem zewnętrznej ingerencji. Z kolei od naszej umiejętności realizacji wolności pozytywnej, polegającej m.in. na zaangażowaniu we wspólne sprawy, zależy to, czy rządzący będą chcieli i mogli naszą potrzebę bezpieczeństwa nadużyć.Nie ulega wątpliwości, że mimo nawet najlepszego przygotowania nie zdołamy uniknąć wszystkich zagrożeń, które niesie z sobą życie. Jako jednostki i jako społeczeństwo – nie unikniemy błędów, których konsekwencje ponosić będziemy w przyszłości. I całe szczęście. Gdyby-śmy chcieli zabezpieczyć się przed każdą ewentualnością – gdybyśmy chcieli zatem zabezpieczyć się przed historią – musielibyśmy chcieć wyrzec się wolności. Na to się nie zanosi. Ale właśnie dlatego refleksja nad historią i bezpieczeństwem jest i pozostanie niezbędna.Filip BiałyRedaktor Naczelny2  Ibidem.

Studia Germanica Posnaniensia

http://pressto.amu.edu.pl/index.php/r/article/download/2670/2654

Historia i bezpieczeństwo: splątane drogi wolności

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Kultura-Społeczeństwo-Edukacja

Crossref

Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein

Nauka i Szkolnictwo Wyższe

Refleksje. Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM

Studia Germanica Posnaniensia

Historia i bezpieczeństwo: splątane drogi wolności

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Kultura-Społeczeństwo-Edukacja

Crossref

Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein

Nauka i Szkolnictwo Wyższe

Refleksje. Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM

Studia Germanica Posnaniensia

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w