Ptak, Agnieszka

Polish

  Refleksje. Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM  

[189]nr 5, wiosna-lato 2012Korea PółnocrecenzjaAgnieszka Ptakuniwersytet im. adama micKiewicza w poznaniuKorea Północna. U źródeł rodzinnej sukcesji władzyWaldemar. J. DziakKorea Północna. U źródeł rodzinnej suk-cesji władzyWarszawa 2009, ss. 385.KsIążka ta jest pIątą z koleI pozycją Waldemara dzIaka, która porusza kwestię Korei Północnej. Twórczość autora, politologa, dzienni-karza i pisarza, traktuje także o zagadnieniach związanych z krajami tzw. Dalekiego Wschodu w tym m.in. o Chinach. Specjalnością autora są przede wszystkim stosunki międzynarodowe. Świadczy o tym fakt, iż napisana przez W. Dziaka praca doktorska nosiła tytuł Walka o kon-cepcje linii politycznych Komunistycznej Partii Chin w latach 1956-1960, zaś praca habilitacyjna Kim Ir Sen. Dzieło i polityczne wizje. Re-cenzowana praca ukazuje proces dochodzenia do władzy Kim Ir Sena oraz powstawania koreańskiej rodzinnej klasy panującej. W. Dziak najpierw przedstawia postać Kim Ir Sena oraz oko-liczności, w jakich stanął na czele państwa północnokoreańskiego. W pierwszym rozdziale ukazuje jego powiązania z Sowietami, kolejne wyzwania międzynarodowe stojące przed nowym władcą oraz sposób, w jaki rozprawił się on z frakcjonistami. Rozdział ten ma przybliżyć czytelnikowi uwarunkowania powstania idei dżucze. Jak udowadnia autor to właśnie Sowieci mieli niebywały udział w stworzeniu całej po-staci Wielkiego Wodza, to za ich sprawą Kim Ir Sen pojawił się w ogó-le w państwie. To oni, zdaniem W. Dziaka, zaplanowali sprowadzenie Kima i osadzenie go w roli wodza, gdyż był młody i niedoświadczo-ny, a tym samym bezgranicznie posłuszny. W następnych rozdziałach W. Dziak wspomina o konflikcie chińsko-sowieckim, który choć na po-czątku skutkował zbliżeniem się Chin i Korei Północnej, to jednak póź-niej zakończył się napięciem na linii między tymi państwami. Z cza-sem Kim stał się na tyle pewny siebie, iż po zmianach osobowych, jakie zaszły w Moskwie (Stalina zastąpił Chruszczow) postanowił zniweczyć plany Sowietów i w konflikcie chińsko-sowieckim poparł Chiny. Jed-[190] refleksjenak i Chiny długo nie były północnokoreańskim sprzymierzeńcem. Rysa, która pojawiała się na wzajemnej relacji, sprawiła, że Kim zrozu-miał, iż czas spróbować odseparować się od innych państw, jednocze-śnie nie narażając się ani ZSRR, ani Chinom. Zrozumiał, że „państwa socjalistyczne i partie tych krajów (…) samodzielnie opracowują swą politykę, wnosząc w ten sposób wkład w rozwój marksizmu-leninizmu (…)”1. Choć na początku, Kim Ir Sen wzorował się na ZSRR, a później na Chinach, nie ulega wątpliwości, iż dla Korei Północnej nadszedł czas na stworzenie własnej państwowości. Owe dwa rozdziały stano-wią swoiste preludium do omówienia przez autora samej idei Dżurze. Potem dopiero W. Dziak wyjaśnia pojęcie związanego z nią kimirse-nizmu. Z rozdziału trzeciego dowiedzieć się można o jego powstaniu, rozwoju czy o konfucjańskich korzeniach. Według autora, aby idea ta stała się oficjalną ideologią partii i państwa musiało minąć 25 lat, a okres ten przebiegał wieloetapowo. Całość dzieła kończy się rozdzia-łem, w którym autor przedstawia koncepcję rodzinnej sukcesji władzy w Korei Północnej, jej powstanie oraz uzasadnienie polityczno-pro-pagandowe. Ustanowienie owej sukcesji, jak wskazuje W. Dziak, było jednym z ważnych projektów Kim Ir Sena.Poprzez recenzowaną publikację autor ukazuje „dynamikę zmian następujących wewnątrz kraju, a pozostających w integralnym związ-ku z przemianami zachodzącymi w otoczeniu międzynarodowym, oraz prześledzenie na tym tle procesu przejmowania władzy w pań-stwie przez rodzinny klan Kim Ir Sena, który z biegiem czasu tak się rozrastał, pęczniał i przepoczwarzał, że po dwudziestu latach przejął pełną kontrolę nad wszystkimi segmentami władzy w KRLD”2. Ponad-to autor stawia tezę, iż ten rodzinny klan tak dalece się rozrósł, że żad-na zmiana w państwie nie jest możliwa bez jego zgody.Po lekturze tej pracy czytelnik uzyskuje odpowiedź na pytanie, dlaczego Korea Północna pomimo odizolowania się i stworzenia reżi-mu opartego na ludziach niedostrzegających przyczyn swojego złego położenia, ciągle funkcjonuje. Autor, aby poprzeć swoje racje odwo-łał się do wielu źródeł (m.in. materiałów poufnych i niejawnych, które nazwał źródłami informacji, przekazywanych mu przez osoby pragną-ce zachować anonimowość), w tym oczywiście także do swoich wcze-śniejszych prac dotyczących zagadnienia Korei Północnej. Na końcu książki W. Dziak umieścił aneks w postaci pism, które Ambasada PRL 1  W. J. Dziak, Korea Północna: u źródeł rodzinnej sukcesji władzy, Warszawa 2009, s. 75.2  Ibidem, s. 9.Agnieszka Ptak[191]nr 5, wiosna-lato 2012w Phenianie przesyłała do Warszawy. Ma on być przykładem materia-łów poufnych, do których udało się dotrzeć autorowi. Autor przedstawia ideę dżucze stworzoną przez Kim Ir Sena. Wiel-ki Wódz posłużył się tym terminem po raz pierwszy w grudniu 1955 r. Wtedy jeszcze nikt nie wiedział, co ma on dokładnie oznaczać. Do-piero narastający spór chińsko-sowiecki (kwiecień 1965 r.) spowodo-wał, iż Kim oficjalnie zdefiniował wykładnie dżucze. Idea ta wynikała z doświadczeń Kim Ir Sena, który choć na początku swojej kariery ty-tułował się „synem Stalina” i był jego gorącym zwolennikiem, z cza-sem zauważył wyższość poglądów Mao i Chin. Lecz fascynacja poglą-dami Mao szybko minęła, aby ustąpić miejsca kimirsenowskiej wizji marksizmu-leninizmu. Faktem jest, że w Korei Północnej nastąpiła znaczna mutacja tego systemu. Według autora „(…) miejsce ideologii marksistowsko-leninowskiej zajęło znacjonalizowane lepiszcze, swo-isty amalgamat konfucjanizmu, legizmu, nacjonalizmu i tradycjonali-zmu”3. Z czasem dżucze stało się nie tylko ideologią, lecz także urosło do miana religii opartej na kulcie władcy. Kult ten nie jest jednak toż-samy z kultem jednostki panującym w ZSRR za czasów Stalina. Kim Ir Sen poszedł dalej i stworzył kult własnej osoby. Dzięki niemu w oczach społeczeństwa władca stawał się niemal istotą boską. Kult ten objął także jego syna i następcę Kim Dzong Ila. Oczywiście idea dżucze nosi znamiona podstawowej koncepcji państw marksistowskich, jednak ca-łość rządzenia w Korei Północnej opiera się przede wszystkim na zbu-dowaniu niezniszczalnej więzi między ludźmi a Wielkim Wodzem. „I za sprawą dżucze podjęto w tym kraju tworzenie modelowego państwa totalitarnego, które wkrótce przyjęto nazywać „państwem wzorowego socjalizmu” i „rajem dla ludu”4. Kim Dzong Il, będąc władcą, umoc-nił ten proces, formułując wyrastającą z koncepcji dżucze ideę songun (armia, a nie partia komunistyczna odgrywa znaczącą rolę politycz-ną). Pomimo pojawienia się idei songun dżucze stanowi spójny i uni-wersalny system filozoficzny, który zawiera odpowiedzi na wszystkie problemy współczesnego świata, w tym także zagadnienia dotyczące budownictwa komunistycznego, a zwłaszcza roli człowieka w rewolu-cji, w narodzie, w rewolucji mas ludowych oraz partii. W filozoficznym ujęciu idea ta stawia człowieka w centrum zainteresowania. Zakłada, że człowiek to istota społeczna, która obdarzona jest świadomością, zdolnością twórczego działania i samodzielnego podejmowania de-3  Ibidem, s. 9.4  Ibidem, s. 138.Korea Północna. U źródeł rodzinnej sukcesji władzy[192] refleksjecyzji. To byt kształtuje świadomość, a o wszystkim decyduje wyłącz-nie idea człowieka. „(…) o rozwoju społeczeństwa nie decydują zatem siły wytwórcze, jak mówi marksizm, ale ludzie owładnięci ideologią i uzbrojeni w postępowe idee. Nie trzeba w tym miejscu przekonywać, że sowieccy marksiści postrzegali kimirsenowską interpretację mark-sizmu-leninizmu jako kompletną herezję”5. Człowiek to producent, który musi pamiętać, iż jego zadaniem jest praca – bez ograniczeń, ponad siły i bez zapłaty (zapłata jest wstydliwa i uważana jest za re-likt przeszłości). Zatem człowiek dżucze to polityczny twór, który zna swoją rolę i obowiązki. Jest ponadto ideologicznym narzędziem, śrub-ką w maszynie, lecz nigdy nie jest konsumentem. Słowami kluczami w północnokoreańskiej rzeczywistości są kolektywizm, zespół, wspól-nota, grupa czy masa. Kim Dzong Il za istotę wszechpotężną uważał masy ludowe. A kolejnym czynnikiem odróżniającym kimirsenizm od marksizmu-leninizmu jest pogląd, „w myśli którego głównym mier-nikiem określającym przynależność do mas ludowych nie jest spo-łeczno-klasowe pochodzenie człowieka, lecz jego ideologia”6. Zatem członkiem mas ludowych może być każdy, kto tylko zechce służyć Wiel-kiemu Wodzowi. Ponadto kimirsenizm zakłada, iż motorem rewolucji jest ubóstwo, nędza i ciemnota narodu (podobnie założenia przyjmuje maoizm). Ludzie biedni chcą zmian i czekają tylko na przywódcę, któ-ry ich poprowadzi. Dla Kim Ir Sena ludzie biedni, często analfabeci, stanowią nieukształtowaną masę, której tylko on może nadać odpo-wiednią formę. Masę tę kształtuje się według upodobań i potrzeb po-litycznych nadzorców. Nie należy nikogo przekonywać, iż są to tylko założenia ideowe niepokrywające się z rzeczywistością. Jeśli  chodzi o rolę partii, autor wskazuje na jej matczyny stosunek do społeczeń-stwa. Jednak będzie ona partią matką tylko wtedy, gdy podporząd-kuje się i uzna przywództwo wodza. Wodzem (według kimirsenow-skiej teorii wodza) może zostać jedynie ten, kto stworzył wielkie idee i pokieruje rewolucją. Musi odznaczać się poświęceniem dla narodu i społeczeństwa, centralną pozycją wśród mas, zrozumieniem potrzeb, pochodzeniem z rewolucyjnej rodziny i nadludzkim talentem. Musi to być niedościgniony wzór. Słowami dziennikarza Jaspera Beckera, cytowanego przez autora można podsumować, iż „Kim Ir Sen zamie-nił cały kraj i naród w swoją prywatną własność. Stworzył dziedziczną 5  Ibidem, s. 1406  Ibidem, s. 145.Agnieszka Ptak[193]nr 5, wiosna-lato 2012dynastię, w której każda instytucja, łącznie z rządzącą partią komuni-styczną, została pozbawiona swego pierwotnego znaczenia”7.W. Dziak poddaje krytyce system Korei Północnej. Choć nie robi tego wprost, to jednak wywnioskować można to na podstawie stwier-dzeń, jakie formułuje w toku swoich rozważeń. Świadczą o tym m.in. takie wypowiedzi jak „całkowita blokada Phenianu i brak wiedzy na te-mat funkcjonowania państwa oraz społeczeństwa w warunkach stanu wyjątkowego przy zachowaniu bezprecedensowej w skali izolacji we-wnętrznej i zewnętrznej (…), wydarzenia czy proces polityczny mają tu zawsze drugie dno; schizofreniczne rozbicie na świat rzeczywisty i uro-jony sprawia, że nie sposób oddzielić, co jest grą, teatrem, czystą mi-styfikacją, a co realnym bytem politycznym; większość oficjalnych in-formacji ekonomicznych to statystyki niepełne, wycinkowe lub wprost sfałszowane”8. Autor nie wskazuje żadnych możliwych sposobów odej-ścia od systemu panującego w Korei Północnej, bowiem sam wydaje się być zaskoczony, w jaki sposób system ten, pomimo beznadziejnej sytuacji postępującej wskutek zapaści gospodarczej i niewydolności, nadal funkcjonuje. W. Dziak wskazuje ponadto, iż w tym przypadku kryzys ekonomiczny nie jest równoznaczny z upadkiem politycznym. Zdaniem autora wynika to z faktu istnienia pewnej sfery „dawania sobie rady”, w której to zachodzące procesy działają wbrew logice. Jednakże nie ulega wątpliwości, że system ten jest zły i należałoby go zmienić. Poruszając zagadnienie krytyki totalitaryzmu, należy się w tym miejscu odwołać do autorki dzieła Korzenie totalitaryzmu Han-nah Arendt. Autorka także dokonała krytyki totalitaryzmu m.in. po-przez założenie, iż w tym systemie irracjonalny jest terror, który istnie-je nie mając żadnego celu. Według niej jedynie rewolucja burżuazyjna w czystej postaci dałaby ludziom prawdziwą wolność – jej fiasko przy-czyniło się do powstania totalitaryzmu. Należałoby więc zapytać, dla-czego system ten istnieje i nie zanosi się by w przyszłości miał upaść? Otóż W. Dziak przedstawia to następująco „(…) obecnie nie tylko wła-dze w Phenianie (co zrozumiałe), ale także Chiny, Stany Zjednoczo-ne, Rosja i Japonia, a w najwyższym stopniu Republika Korei nie są zainteresowane szybkim upadkiem reżimu i niekontrolowanym zjed-noczeniem obu państw koreańskich”9. Autor wskazuje, iż stagnacja tych państw zwiększała swobodę politycznego manewru Kim Dzong Ila. Pomagała umacniać jego kraj nie tylko poprzez rozszerzanie swo-7  Ibidem, s. 149.8  Ibidem, s. 7-8.9  Ibidem, s. 293.Korea Północna. U źródeł rodzinnej sukcesji władzyjego kultu, lecz także poprzez brak reakcji, który umożliwia rozbudowę systemu atomowego. Sprawia to, iż we współczesnym świecie sąsiedzi Korei Północnej (a także inne państwa), bojąc się o swoje bezpieczeń-stwo, nie decydują się na żadną interwencję.Sądzę, iż po lekturze recenzowanej książki zyskujemy wiele cen-nych informacji. Jednakże warto wziąć pod uwagę fakt, iż od czasu jej publikacji w 2009 r. nastąpiły pewne zmiany w Korei Północnej, a mianowicie dnia 17 grudnia 2011 r. zmarł Kim Dzong Il. Jego  następ-cą został najmłodszy syn – Kim Dzong Un. Dokonała się więc kolejna sukcesja. Jakim jednak przywódcą będzie Kim Dzong Un oraz czy po-wieli on schemat swojego ojca i dziadka okaże się dopiero z czasem. Pomimo tego książkę tę pragnę polecić zarówno osobom zaintereso-wanym zagadnieniem Korei Północnej, jak i tym, które lubią wiedzieć, co dzieje się w świecie. Przedstawione informacje są jasne i czytelne, co sprawia, że czyta się ją z niezwykłą łatwością, a jest to rzadkością w przypadku tego rodzaju literatury. nota o autorceAgnieszka Ptak [aga1988_1988@o2.pl] – absolwentka studiów I stopnia na kierunku politologia, specjalność zarządzanie zasobami ludzkimi, a obecnie studentka II roku studiów II stopnia na kierunku politologia, specjalność administracja samorządowa Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM. Obecnie pisze pracę magisterską dotyczącą Korei Północnej.Agnieszka Ptak

Korea Północna. U źródeł rodzinnej sukcesji władzy

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/r/article/download/8883/16341

Korea Północna. U źródeł rodzinnej sukcesji władzy

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Refleksje. Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM