Roś, Joanna

Crossref

Siła moralna, naiwność serca. Recenzja Algerian chronicles - zbioru tekstów Alberta Camusa w tłumaczeniu na język angielski

  Refleksje. Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM  

nr 12, jesień-zima 2015 [195]Siła moralna, Joanna RośUniwersytet warszawskiSiła moralna, naiwność serca. Recenzja Alge-rian Chronicles – zbioru tekstów Alberta Camu-sa w tłumaczeniu na język angielski. W 2013 r., a więc w setną rocznicę urodzin alberta camusa, dzięki Harvard University Press ukazały się po raz pierwszy w języku angielskim Algerian Chronicles  (Kroniki algierskie). Tak w Polsce, jak i w Stanach Zjednoczonych powszechne jest myślenie o autorze Dżumy jako o pisarzu na wskroś paryskim: Camus? Ten kawiarniany filozof o aparycji Jamesa Dean’a, z Gauloises’em, zawadiacko zwisają-cym z kącika ust? Wprawdzie już w szkole średniej, gdzie Dżuma wciąż zajmuje wysokie miejsce w głosowaniu na najbardziej upragniony te-mat na maturze, uczniowie dowiadują się, że A. Camus nie urodził się w Paryżu, ale w Algierii, w rodzinie pied-noir („czarne stopy” to wy-rażenie używane do opisania potomków osadników francuskich), a do Paryża przybył dopiero na początku lat 40., ale historia przywią-zania pisarza do kraju leżącego nad Morzem Śródziemnym widziana jest przede wszystkim przez pryzmat jego „słonecznej” literatury (Woj-da, 1999). Kroniki algierskie są publikacją fascynującą – a w Polsce w tym samym stopniu zapomnianą, choć i to określenie nie oddaje od-powiednio stanu rzeczy. Raczej należałoby napisać: tak samo fascynu-jącą, jak nieznaną, gdyż Kronik nikt jeszcze szczegółowo nie odkrył, nie omówił dla polskiego czytelnika. Ponadto z badań przeprowadzonych na potrzeby tej recenzji wynika, że nie zostały odnotowane w żadnym z polskojęzycznych kompendiów literatury francuskiej w kompilowa-nych przez ich autorów bibliografiach pism A. Camusa (G. Lanson, P. Tuffrau, 1963; Adamski, 1966; Falicki, 1979; Adam, Lerminier, Mo-rot-Sir, 1980; Heistein, 1991; Heistein, 1997; Jakubczyk, 2001; Kowal-ski, Lob, Prokop, 2005; Dybeł, Marczuk, Prokop, 2005).Tymczasem Kroniki to dwadzieścia lat nieustannego zapisywania przez A. Camusa myśli, tych najtrudniejszych, krążących wokół tema-tu skolonizowanej Algierii. Kroniki algierskie, czyli klamra spinająca to wszystko, co wydarzyło się w Camusowskim postrzeganiu „proble-mu algierskiego” – od reportaży na temat ubóstwa w algierskiej Kaby-DOI: 10.14746/r.2015.13.[196] refleksjelii z 1939 r., po wezwanie do rozejmu w 1956 r. w kraju szarpanym woj-ną pełną fizycznej przemocy, ale i retorycznymi awanturami. Klamrą opieczętowaną retrospektywną refleksją samego autora (ten zginął w 1960 r., na dwa lata przed uzyskaniem przez Algierię niepodległo-ści), potwierdzającą, że podczas tych dwóch dekad nie zmieniły się jego uczucia do rodzinnej ziemi, a jedynie sytuacja – Algierii, budują-cej barykady, i samego A. Camusa, pied noir uhonorowanego Nagrodą Nobla.Zbiór omawianych tu esejów, sprawozdań, reportaży i prze-mów został po raz pierwszy opublikowany jako Chroniques al-gériennes 1939 – 1958 w paryskim Editions Gallimard w 1958 r. W tejże wersji Gallimard wznowił ją także na początku nowego wieku, tj. w 2002 r. Jedynie ósmy rozdział, który znalazł się w wydaniu an-gielskojęzycznym, Crisis in Algeria (Kryzys w Algierii), został zamiesz-czony, w nieznacznie zmienionej formie, w anglojęzycznym tomie z tekstami publikowanymi przez autora Obcego w paryskim Combat. (Camus, 2006). Arthur Goldhammer, tłumacz Kronik z francuskie-go na język angielski, jest też tłumaczem artykułów zamieszczonych we wspomnianym Camus at Combat (Camus, 2006). Edytorka Kro-nik Alice Kaplan napisała również wprowadzenie do nich – New Per-spectives on Camus’ Algerian Chronicles (Nowe perspektywy »Kro-nik algierskich« Camusa) –  gdzie nazwisko pisarza „zderzyła” m.in. z mniej znanymi w Polsce twórcami pochodzenia algierskiego, nie tyl-ko w celu wykazania ich literackiego dialogu, ale przede wszystkim ich politycznych różnic. A. Kaplan, specjalistka od XX-wiecznej literatury francuskiej, od czasu do czasu publikuje w prasie felietony poświęco-ne światowej recepcji pisarza (Kaplan, 2015). Przygotowaniem Kronik dla anglojęzycznego czytelnika zajęły się więc postaci kompetentne, co niestety nie jest regułą, dlatego zasługuje na podkreślenie.W tym miejscu przechodzę na chwilę do szaty graficznej wydania. Moim zdaniem „okładkowa nieporadność” książek A. Camusa pole-ga na tym, że jego portret zdobi większość z nich. Wynika to w dużej mierze z recepcji krytycznoliterackiej twórczości pisarza, gdzie jedną z najszerszych ścieżek wyznacza właśnie jego biografia. Niestety wy-dawcy jakby uparli się na kilka wizerunków A. Camusa, które policzyć można na palcach jednej ręki – na przykład na okładce Albert Camus: Los i lekcja Joanny Guze (Guze, 2004), szczupłej, ale frapującej opo-wieści o A. Camusie, jak i na biografii twórcy pióra Oliviera Todda (Todd, 2009) widnieje ta sama fotografia. W przypadku Kronik al-gierskich, co zaskakujące, zdjęcie A. Camusa na okładce nie jest wcale Joanna Rośnr 12, jesień-zima 2015 [197]„typowym” zwieńczeniem graficznym owocu jego pracy, ale – i wcale nie przerysowuję – funkcjonującym na własnych prawach dziełem, zatrzymującym wzrok, coś obiecującym, przed czymś przestrzegają-cym… Camus sprawia wrażenie, jakby zamyślił się na jakimś słowem wyczytanym w trzymanej przez siebie gazecie. Jakie to słowo? Myślę, że Kroniki można czytać zarazem jak książkę historycz-ną, jak i rodzaj pamiętnika czy manifest pacyfistyczny. Górnolotnie to brzmi, ale kiedy zapoznawałam się na przykład z serią artykułów Kryzys w Algierii, niepokojące warunki ekonomiczne, alarmujące sta-tystyki i historia – tak, właśnie historia – głodu wydawały mi się ele-mentami pełnego cierpienia i goryczy traktatu. Ten traktat nie mógł przed laty uderzyć w algierski Front Wyzwolenia Narodowego, coraz bardziej radykalny w swoich żądaniach. Między innymi właśnie dlate-go historia Kroniki ma w sobie coś z kamienia przepadającego w wo-dzie. W latach 50., kiedy Kroniki się ukazały, frakcje zaangażowane w konflikt algierski z pogardą spoglądały na takich jak Camus, odwa-żających się na głosy umiarkowane. A. Camus przed śmiercią stał się tarczą odbijającą (nieraz także zakamuflowane) słowa pogardy zwo-lenników i przeciwników wolnej Algierii. „Naiwne dziecko”, „nieod-powiedzialny marzyciel” – to jedne z najbardziej subtelnych określeń, jakie przylgnęły do A. Camusa, żywiącego nadzieję na osiągnięcie jedy-nej akceptowalnej dla niego przyszłości – Algierii Algierczyków i Fran-cuzów (Judt, 2013, s. 118-181). Nie wiem, czy A. Camus chciałby, aby tragiczne wydarzenia na świecie stały się spóźnioną szansą na trwałe wejście jego pism w krąg anglojęzycznych czytelników, ale zapoznając się z omawiany-mi tu tekstami współcześnie, trudno nie pamiętać choćby o zamachu terrorystycznym w siedzibie tygodnika „Charlie Hebdo” w Paryżu w styczniu 2015 r., o tegorocznych zamachach w graniczącej z Algie-rią Tunezji czy o senacie Stanów Zjednoczonych, który sześć miesięcy po wydarzeniach w Paryżu przegłosował wprowadzenie zakazu sto-sowania tortur podczas przesłuchań osób podejrzanych o terroryzm. Otwieram Kroniki na przypadkowej stronie: „Represje wobec lud-ności cywilnej w Algierii i stosowanie tortur przeciwko rebeliantom to zbrodnie, za które wszyscy ponosimy odpowiedzialność. (…) Przed tą upokarzającą rzeczywistością musimy stanąć twarzą w twarz. (…) Musimy odmówić uzasadniania tych metod na jakiejkolwiek podsta-wie, łącznie z ich skutecznością. Gdy człowiek zaczyna je uzasadniać, nawet pośrednio, żadne zasady czy wartości nie pozostają” (Camus, 2013, s. 26). W moim odczuciu Kroniki są refleksją „na dzisiaj”, nie Siła moralna, naiwność serca. Recenzja Algerian Chronicles – zbioru tekstów...[198] refleksjetylko dla tych żyjących polityką (bądź z polityki). W całości stanowią wyzwanie rzucone współczesnemu człowiekowi, wyzwanie ubrane w nienachalne a przecież tak bezlitosne zdania, bezustannie nasuwa-jące na myśl pytanie: Czy przypadkiem nie jestem hipokrytą, kiedy raz usprawiedliwiam, a raz potępiam przemoc? Czy moje przekonania na-prawdę wynikają z mojej świadomości niepowtarzalności sytuacji i jej złożoności?Nie chcę oszukiwać miłośników A. Camusa – jest bardzo mała szansa na to, że Kroniki trafią niebawem do polskich księgarni. O wznowienie proszą od lat dramaty i pierwsze próby literackie pisa-rza, nie tak, wydawałoby się, odległe tematycznie od polskiego czytel-nika, jak kwestie algierskie. Na ogólnodostępne wydanie czekają także adaptacje Dostojewskiego i Faulknera, póki co do zdobycia wyłącznie w wersjach wydawanych przy okazji premier teatralnych, do odszuka-nia w zakurzonych archiwach… Czytelnicy literatury francuskiej tym bardziej powinni wyrażać publicznie swoje uwagi na temat tego, jaki polski tłumacz mógłby oddać pasję i żarliwość języka A. Camusa z rów-nym wyczuciem i czystym tonem co A. Goldhammer i jakie polskie wydawnictwo mogłoby podjąć się „zareklamowania” intelektualnej przejrzystości i uczciwości Camusa, podczas gdy te cechy są wyraźnie nieskuteczne tak w świecie polityki, jak w rzeczywistości marketingo-wej… BiBliografia:Adam A., Lerminier G., Morot-Sir É. (1980), Literatura francuska. T.II. XIX i XX wiek, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.Adamski J. (1966), Historia literatury francuskiej: Zarys, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław. Camus A. (2006), Camus at Combat: Writing 1944-1947, ed. J. Lévi-Valensi, tłum. A. Goldhammer, Princeton University Press, Princeton.Dybeł K., Marczuk B., Prokop J. (2005), Historia literatury francuskiej, Wy-dawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.Falicki J. (1979), Literatura francuska XX wieku, [w:] Dzieje literatur euro-pejskich, t.1, cz. 2. red. W. Floryan. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.Guze J. (2004), Albert Camus: Los i lekcja, Fundacja Zeszytów Literackich, Warszawa.Heistein J. (1991), Literatura francuska XX wieku, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.Heistein J. (1997), Historia literatury francuskiej. Od początków do czasów najnowszych, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.Joanna Rośnr 12, jesień-zima 2015 [199]Jakóbczyk S. (2001), Wspomnienia z literatury francuskiej XX wieku, Wy-dawnictwo Poznańskie, Poznań.Judt T. (2013), Brzemię odpowiedzialności. Blum, Camus, Aron i francuski wiek dwudziesty, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa. Kaplan A., Camus Redux, 03.02.2015, http://www.thenation.com/artic-le/196993/camus-redux, 29.06.2015.Kowalski J., Loba A., Loba M., Prokop J. (2005), Dzieje kultury francuskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.Lanson G., Tuffrau P. (1963), Historia literatury francuskiej w zarysie, Pań-stwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.Todd O. (2009), Albert Camus: Biografia, Wydawnictwo WAB, Warszawa.Wojda D. (1997), »Dżuma« Alberta Camusa. Kronika oblężonego miasta, [w:] Lektury bez tajemnic, cz. 2, red. M. Kuziak, D, Wojda, Wydawnictwo „Znak”, Kraków.nota o autorceJoanna Roś [joanna.katarzyna.ros@gmail.com] – doktorantka Uni-wersytetu Warszawskiego. Bada polską i światową recepcję twórczości Alberta Camusa.Siła moralna, naiwność serca. Recenzja Algerian Chronicles – zbioru tekstów...

Studia Germanica Posnaniensia

nr 12, jesień-zima 2015 [195]
Siła moralna, Joanna RośUniwersytet warszawskiSiła moralna, naiwność serca. Recenzja Alge-
rian Chronicles – zbioru tekstów Alberta Camu-
sa w tłumaczeniu na język angielski. 
W 2013 r., a więc w setną rocznicę urodzin alberta camusa, dzięki Harvard University Press ukazały się po raz pierwszy w języku 
angielskim Algerian Chronicles  (Kroniki algierskie). Tak w Polsce, 
jak i w Stanach Zjednoczonych powszechne jest myślenie o autorze 
Dżumy jako o pisarzu na wskroś paryskim: Camus? Ten kawiarniany 
filozof o aparycji Jamesa Dean’a, z Gauloises’em, zawadiacko zwisają-
cym z kącika ust? Wprawdzie już w szkole średniej, gdzie Dżuma wciąż 
zajmuje wysokie miejsce w głosowaniu na najbardziej upragniony te-
mat na maturze, uczniowie dowiadują się, że A. Camus nie urodził się 
w Paryżu, ale w Algierii, w rodzinie pied-noir („czarne stopy” to wy-
rażenie używane do opisania potomków osadników francuskich), 
a do Paryża przybył dopiero na początku lat 40., ale historia przywią-
zania pisarza do kraju leżącego nad Morzem Śródziemnym widziana 
jest przede wszystkim przez pryzmat jego „słonecznej” literatury (Woj-
da, 1999). Kroniki algierskie są publikacją fascynującą – a w Polsce 
w tym samym stopniu zapomnianą, choć i to określenie nie oddaje od-
powiednio stanu rzeczy. Raczej należałoby napisać: tak samo fascynu-
jącą, jak nieznaną, gdyż Kronik nikt jeszcze szczegółowo nie odkrył, nie 
omówił dla polskiego czytelnika. Ponadto z badań przeprowadzonych 
na potrzeby tej recenzji wynika, że nie zostały odnotowane w żadnym 
z polskojęzycznych kompendiów literatury francuskiej w kompilowa-
nych przez ich autorów bibliografiach pism A. Camusa (G. Lanson, 
P. Tuffrau, 1963; Adamski, 1966; Falicki, 1979; Adam, Lerminier, Mo-
rot-Sir, 1980; Heistein, 1991; Heistein, 1997; Jakubczyk, 2001; Kowal-
ski, Lob, Prokop, 2005; Dybeł, Marczuk, Prokop, 2005).
Tymczasem Kroniki to dwadzieścia lat nieustannego zapisywania 
przez A. Camusa myśli, tych najtrudniejszych, krążących wokół tema-
tu skolonizowanej Algierii. Kroniki algierskie, czyli klamra spinająca 
to wszystko, co wydarzyło się w Camusowskim postrzeganiu „proble-
mu algierskiego” – od reportaży na temat ubóstwa w algierskiej Kaby-
DOI: 10.14746/r.2015.13.
[196] refleksje
lii z 1939 r., po wezwanie do rozejmu w 1956 r. w kraju szarpanym woj-
ną pełną fizycznej przemocy, ale i retorycznymi awanturami. Klamrą 
opieczętowaną retrospektywną refleksją samego autora (ten zginął 
w 1960 r., na dwa lata przed uzyskaniem przez Algierię niepodległo-
ści), potwierdzającą, że podczas tych dwóch dekad nie zmieniły się 
jego uczucia do rodzinnej ziemi, a jedynie sytuacja – Algierii, budują-
cej barykady, i samego A. Camusa, pied noir uhonorowanego Nagrodą 
Nobla.
Zbiór omawianych tu esejów, sprawozdań, reportaży i prze-
mów został po raz pierwszy opublikowany jako Chroniques al-
gériennes 1939 – 1958 w paryskim Editions Gallimard w 1958 
r. W tejże wersji Gallimard wznowił ją także na początku nowego wieku, 
tj. w 2002 r. Jedynie ósmy rozdział, który znalazł się w wydaniu an-
gielskojęzycznym, Crisis in Algeria (Kryzys w Algierii), został zamiesz-
czony, w nieznacznie zmienionej formie, w anglojęzycznym tomie 
z tekstami publikowanymi przez autora Obcego w paryskim Combat. 
(Camus, 2006). Arthur Goldhammer, tłumacz Kronik z francuskie-
go na język angielski, jest też tłumaczem artykułów zamieszczonych 
we wspomnianym Camus at Combat (Camus, 2006). Edytorka Kro-
nik Alice Kaplan napisała również wprowadzenie do nich – New Per-
spectives on Camus’ Algerian Chronicles (Nowe perspektywy »Kro-
nik algierskich« Camusa) –  gdzie nazwisko pisarza „zderzyła” m.in. 
z mniej znanymi w Polsce twórcami pochodzenia algierskiego, nie tyl-
ko w celu wykazania ich literackiego dialogu, ale przede wszystkim ich 
politycznych różnic. A. Kaplan, specjalistka od XX-wiecznej literatury 
francuskiej, od czasu do czasu publikuje w prasie felietony poświęco-
ne światowej recepcji pisarza (Kaplan, 2015). Przygotowaniem Kronik 
dla anglojęzycznego czytelnika zajęły się więc postaci kompetentne, 
co niestety nie jest regułą, dlatego zasługuje na podkreślenie.
W tym miejscu przechodzę na chwilę do szaty graficznej wydania. 
Moim zdaniem „okładkowa nieporadność” książek A. Camusa pole-
ga na tym, że jego portret zdobi większość z nich. Wynika to w dużej 
mierze z recepcji krytycznoliterackiej twórczości pisarza, gdzie jedną 
z najszerszych ścieżek wyznacza właśnie jego biografia. Niestety wy-
dawcy jakby uparli się na kilka wizerunków A. Camusa, które policzyć 
można na palcach jednej ręki – na przykład na okładce Albert Camus: 
Los i lekcja Joanny Guze (Guze, 2004), szczupłej, ale frapującej opo-
wieści o A. Camusie, jak i na biografii twórcy pióra Oliviera Todda 
(Todd, 2009) widnieje ta sama fotografia. W przypadku Kronik al-
gierskich, co zaskakujące, zdjęcie A. Camusa na okładce nie jest wcale 
Joanna Roś
nr 12, jesień-zima 2015 [197]
„typowym” zwieńczeniem graficznym owocu jego pracy, ale – i wcale 
nie przerysowuję – funkcjonującym na własnych prawach dziełem, 
zatrzymującym wzrok, coś obiecującym, przed czymś przestrzegają-
cym… Camus sprawia wrażenie, jakby zamyślił się na jakimś słowem 
wyczytanym w trzymanej przez siebie gazecie. Jakie to słowo? 
Myślę, że Kroniki można czytać zarazem jak książkę historycz-
ną, jak i rodzaj pamiętnika czy manifest pacyfistyczny. Górnolotnie 
to brzmi, ale kiedy zapoznawałam się na przykład z serią artykułów 
Kryzys w Algierii, niepokojące warunki ekonomiczne, alarmujące sta-
tystyki i historia – tak, właśnie historia – głodu wydawały mi się ele-
mentami pełnego cierpienia i goryczy traktatu. Ten traktat nie mógł 
przed laty uderzyć w algierski Front Wyzwolenia Narodowego, coraz 
bardziej radykalny w swoich żądaniach. Między innymi właśnie dlate-
go historia Kroniki ma w sobie coś z kamienia przepadającego w wo-
dzie. W latach 50., kiedy Kroniki się ukazały, frakcje zaangażowane 
w konflikt algierski z pogardą spoglądały na takich jak Camus, odwa-
żających się na głosy umiarkowane. A. Camus przed śmiercią stał się 
tarczą odbijającą (nieraz także zakamuflowane) słowa pogardy zwo-
lenników i przeciwników wolnej Algierii. „Naiwne dziecko”, „nieod-
powiedzialny marzyciel” – to jedne z najbardziej subtelnych określeń, 
jakie przylgnęły do A. Camusa, żywiącego nadzieję na osiągnięcie jedy-
nej akceptowalnej dla niego przyszłości – Algierii Algierczyków i Fran-
cuzów (Judt, 2013, s. 118-181). 
Nie wiem, czy A. Camus chciałby, aby tragiczne wydarzenia 
na świecie stały się spóźnioną szansą na trwałe wejście jego pism 
w krąg anglojęzycznych czytelników, ale zapoznając się z omawiany-
mi tu tekstami współcześnie, trudno nie pamiętać choćby o zamachu 
terrorystycznym w siedzibie tygodnika „Charlie Hebdo” w Paryżu 
w styczniu 2015 r., o tegorocznych zamachach w graniczącej z Algie-
rią Tunezji czy o senacie Stanów Zjednoczonych, który sześć miesięcy 
po wydarzeniach w Paryżu przegłosował wprowadzenie zakazu sto-
sowania tortur podczas przesłuchań osób podejrzanych o terroryzm. 
Otwieram Kroniki na przypadkowej stronie: „Represje wobec lud-
ności cywilnej w Algierii i stosowanie tortur przeciwko rebeliantom 
to zbrodnie, za które wszyscy ponosimy odpowiedzialność. (…) Przed 
tą upokarzającą rzeczywistością musimy stanąć twarzą w twarz. (…) 
Musimy odmówić uzasadniania tych metod na jakiejkolwiek podsta-
wie, łącznie z ich skutecznością. Gdy człowiek zaczyna je uzasadniać, 
nawet pośrednio, żadne zasady czy wartości nie pozostają” (Camus, 
2013, s. 26). W moim odczuciu Kroniki są refleksją „na dzisiaj”, nie 
Siła moralna, naiwność serca. Recenzja Algerian Chronicles – zbioru tekstów...
[198] refleksje
tylko dla tych żyjących polityką (bądź z polityki). W całości stanowią 
wyzwanie rzucone współczesnemu człowiekowi, wyzwanie ubrane 
w nienachalne a przecież tak bezlitosne zdania, bezustannie nasuwa-
jące na myśl pytanie: Czy przypadkiem nie jestem hipokrytą, kiedy raz 
usprawiedliwiam, a raz potępiam przemoc? Czy moje przekonania na-
prawdę wynikają z mojej świadomości niepowtarzalności sytuacji i jej 
złożoności?
Nie chcę oszukiwać miłośników A. Camusa – jest bardzo mała 
szansa na to, że Kroniki trafią niebawem do polskich księgarni. 
O wznowienie proszą od lat dramaty i pierwsze próby literackie pisa-
rza, nie tak, wydawałoby się, odległe tematycznie od polskiego czytel-
nika, jak kwestie algierskie. Na ogólnodostępne wydanie czekają także 
adaptacje Dostojewskiego i Faulknera, póki co do zdobycia wyłącznie 
w wersjach wydawanych przy okazji premier teatralnych, do odszuka-
nia w zakurzonych archiwach… Czytelnicy literatury francuskiej tym 
bardziej powinni wyrażać publicznie swoje uwagi na temat tego, jaki 
polski tłumacz mógłby oddać pasję i żarliwość języka A. Camusa z rów-
nym wyczuciem i czystym tonem co A. Goldhammer i jakie polskie 
wydawnictwo mogłoby podjąć się „zareklamowania” intelektualnej 
przejrzystości i uczciwości Camusa, podczas gdy te cechy są wyraźnie 
nieskuteczne tak w świecie polityki, jak w rzeczywistości marketingo-
wej…
 BiBliografia:
Adam A., Lerminier G., Morot-Sir É. (1980), Literatura francuska. T.II. XIX 
i XX wiek, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Adamski J. (1966), Historia literatury francuskiej: Zarys, Zakład Narodowy 
im. Ossolińskich, Wrocław. 
Camus A. (2006), Camus at Combat: Writing 1944-1947, ed. J. Lévi-Valensi, 
tłum. A. Goldhammer, Princeton University Press, Princeton.
Dybeł K., Marczuk B., Prokop J. (2005), Historia literatury francuskiej, Wy-
dawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.
Falicki J. (1979), Literatura francuska XX wieku, [w:] Dzieje literatur euro-
pejskich, t.1, cz. 2. red. W. Floryan. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 
Warszawa.
Guze J. (2004), Albert Camus: Los i lekcja, Fundacja Zeszytów Literackich, 
Warszawa.
Heistein J. (1991), Literatura francuska XX wieku, Państwowe Wydawnictwo 
Naukowe, Warszawa.
Heistein J. (1997), Historia literatury francuskiej. Od początków do czasów 
najnowszych, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Joanna Roś
nr 12, jesień-zima 2015 [199]
Jakóbczyk S. (2001), Wspomnienia z literatury francuskiej XX wieku, Wy-
dawnictwo Poznańskie, Poznań.
Judt T. (2013), Brzemię odpowiedzialności. Blum, Camus, Aron i francuski 
wiek dwudziesty, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa. 
Kaplan A., Camus Redux, 03.02.2015, http://www.thenation.com/artic-
le/196993/camus-redux, 29.06.2015.
Kowalski J., Loba A., Loba M., Prokop J. (2005), Dzieje kultury francuskiej, 
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Lanson G., Tuffrau P. (1963), Historia literatury francuskiej w zarysie, Pań-
stwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Todd O. (2009), Albert Camus: Biografia, Wydawnictwo WAB, Warszawa.
Wojda D. (1997), »Dżuma« Alberta Camusa. Kronika oblężonego miasta, 
[w:] Lektury bez tajemnic, cz. 2, red. M. Kuziak, D, Wojda, Wydawnictwo 
„Znak”, Kraków.
nota o autorce
Joanna Roś [joanna.katarzyna.ros@gmail.com] – doktorantka Uni-
wersytetu Warszawskiego. Bada polską i światową recepcję twórczości 
Alberta Camusa.
Siła moralna, naiwność serca. Recenzja Algerian Chronicles – zbioru tekstów...


Siła moralna, naiwność serca. Recenzja Algerian chronicles - zbioru tekstów Alberta Camusa w tłumaczeniu na język angielski

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Refleksje. Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM

Studia Germanica Posnaniensia

Nauka i Szkolnictwo Wyższe

Kultura-Społeczeństwo-Edukacja

Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein