Kaczmarek, Piotr

  Refleksje. Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM  

nr 4, jesień-zima 2011 [101]Płeć w społecPiotr Kaczmarekuniwersytet im. AdAmA mickiewiczA w PoznAniuPłeć w społeczeństwie, ekonomii i politycePłeć w społeczeństwie, ekonomii i polityceMonika Klimowicz, Anna Pacześniak, Aldona Wiktorska-ŚwięckaToruń 2009, ss. 222.Problematyka studiów genderowych jest na gruncie polskiej nauki stosunkowo nowa i mało znana. Wywołuje wciąż sporo kontro-wersji. Z tego powodu niezwykle istotne wydaje się wzbogacanie ka-talogów czytelni i bibliotek coraz świeższymi publikacjami uzupeł-niającymi istniejącą lukę. Praca pt. Płeć w społeczeństwie, ekonomii i polityce doskonale wpisuje się w ten trend. Nie tylko umożliwia ona systematyzację dostępnej wiedzy w tematyce płci kulturowej, ale tak-że pozwala zauważyć różne, na ogół niedostrzegane problemy. Z tego właśnie powodu stanowi ona niezwykle cenny przedmiot analizy.Już sam tytuł wskazuje główny przedmiot rozważań. Trzy autor-ki: Monika Klimowicz, Anna Pacześniak i Aldona Wiktorska-Święc-ka w poszczególnych rozdziałach postanowiły określić pozycję kobiet w różnych sferach aktywności. Podjęły się zatem refleksji nad bar-dzo rozległym zagadnieniem. Praca składa się z czterech rozdziałów. Pierwszy z nich (Płeć i społeczeństwo) poświęcony jest miejscu kobiet w społeczeństwie, drugi (Płeć i ekonomia) dotyczy pozycji kobiet w ży-ciu ekonomicznym, natomiast trzeci (Płeć i polityka) stara się okre-ślić m.in. uwarunkowania niskiego poziomu uczestnictwa w polityce. Czwarty z rozdziałów zatytułowany Płeć w badaniach społecznych poświęcony został  kwestiom stricte teoretycznym. Trzeba przyznać, iż konstrukcja pracy odbiega od tzw. standardowego modelu w przy-najmniej dwojaki sposób.Pierwszy z zastosowanych zabiegów polega na poświęceniu kwe-stiom teoretycznym miejsca dopiero w ostatnim rozdziale. Zazwyczaj problemy metodologiczne umieszczane są w początkowej części pu-blikacji. Poza tym autorki posłużyły się innym narzędziem. W dość nietypowy sposób podzieliły się omawianymi treściami. W dwóch rozdziałach można odnaleźć fragmenty pisane przez przynajmniej [102] refleksjedwie z nich. Teoretycznie pozwoliło to zachować im większy dystans do badanych kwestii, a więc stanowi atut. Z drugiej natomiast może wywołać to pewne trudności. Rozdziały pisane przez kilka osób mogą zostać źle odebrane przez odbiorcę. Zainteresowany danym wątkiem czytelnik może mieć problem z dostosowaniem się do dość różnych stylów prezentowanych przez autorki.Cel książki został postawiony dość jasno: „oto jesteśmy świadka-mi historycznego momentu osłabienia siły kulturowego wzoru presji skierowanej pod adresem kobiet i mężczyzn w stosunku do obowią-zującego kontraktu płci i naszym celem jest analiza tego procesu”. Cel ten został osiągnięty. Autorki w trakcie badań uchwyciły najistotniej-sze trendy zachodzące w życiu społecznym i związaną z tym powolną, aczkolwiek nabierającą coraz większej dynamiki zmianę sposobu po-strzegania kobiecości i męskości. Rodzi się zatem inne pytanie: czemu praca miała służyć? Badaczki wskazały na trzy główne przyczyny: roz-powszechnianie dyskusji na temat statusu kobiet i mężczyzn, przegląd podejść badawczych oraz uzewnętrznienie ich subiektywnego podej-ścia.O ile dwa pierwsze czynniki wydają się być jak najbardziej zrozu-miałe, to trzecia z zaprezentowanych powyżej pobudek może budzić wątpliwości. Autorki utożsamiły się z jednym ze stanowisk. Można za-tem powiedzieć, że postulat neutralności aksjologicznej w tej pracy na-ukowej nie znalazł pełnego zastosowania. Nie obniża to wcale walorów poznawczych utworu. Wręcz przeciwnie, konstruując dość śmiałe za-łożenia autorki nie poprzestają na opisie, czy informowaniu. Zmuszają czytelnika do wnioskowania i wobec tego dają mu okazję do wypraco-wania własnego stanowiska. Poza tym fragmenty w których dominuje subiektywne podejście nie są stanowią wcale znaczącej części utworu.Ocena merytorycznej strony pracy nie należy do najłatwiejszych. Z jednej strony należy docenić wysiłek włożony w napisanie tego opra-cowania, z drugiej zaś nie można pozostać obojętnym na dość dysku-syjne tezy, zresztą mieszczące się w konwencji wypracowanej przez gender studies. Autorki konstruując tezę o nierówności płci przeszły do prób jej interpretacji. Niemalże przez cały utwór przewijają się dwie kluczowe koncepcje. Pierwsza z nich zakłada, że nierówność jest uwa-runkowana czynnikami biologicznemu, druga z kolei jako przyczynę nierówności płci upatruje w czynnikach społeczno-kulturowych.Przyjmując słuszność drugiego założenia autorki zbagatelizowały znaczenie czynników biologicznych. Może to budzić pewne wątpliwo-ści. Nawet w świetle badań nie powinno umniejszać się roli czynni-Piotr Kaczmareknr 4, jesień-zima 2011 [103]ków fizjologicznych. Organizmy kobiet i mężczyzn różnią się nie tylko ze względu na budowę, ale również ze względu na pełnione funkcje. To one niejako wyznaczają miejsce danej płci w społeczeństwie. Oczy-wiście czynnik społeczny tę pozycję niejako koryguje (przecież w róż-nych społeczeństwach pozycja społeczna i zawodowa kobiet wygląda zupełnie inaczej). Ponadto trudno sobie wyobrazić, aby teoria zakłada-jąca bezsprzeczny prym uwarunkowań społecznych uzyskała aprobatę w społeczeństwach przywiązanych do wartości konserwatywnych.Poza wyżej zaprezentowanymi przemyśleniami pozostaje jeszcze jeden wątek nad którym warto się zastanowić. Czytając tego typu opra-cowania można odnieść mylne wrażenie, że głównym wyróżnikiem statusu społecznego jednostek jest kategoria płci. W zapomnienie popadają o wiele istotniejsze i trudniejsze do pokonania wyznaczniki miejsca w hierarchii społecznej (chociażby pochodzenie, wykształce-nie, poziom dochodów itp.). Krytycy gender studies twierdzą, że sta-nowią one zastępczy temat, który ma odsunąć uwagę od rzeczywistych problemów nękających poszczególne społeczeństwa.W książce poruszono wiele różnorodnych wątków, wynikających z rozległości badanej problematyki. Złożoność prezentowanych w pra-cy zagadnień wymusiła zastosowanie dość szerokiej argumentacji. Ekspertki odniosły się nie tylko do funkcjonowania tradycyjnego i no-woczesnego społeczeństwa. Na bazie wnikliwej analizy zdiagnozowały główne problemy z jakimi spotykają się kobiety w życiu codziennym, zawodowym, a także określiły szanse kobiet na zaistnieniu w polityce. Oceniły one nie tylko stan obecny, ale także wskazały na przejawy afir-macji kobiet. Szczególnie interesujące wydaje się promowanie aktyw-ności politycznej, zwłaszcza w czasie ciągle żywej dyskusji w sprawie parytetów na listach wyborczych. Nie podjęły się one jednoznacznej oceny, czy stosowanie pozytywnej dyskryminacji wobec przedstawicie-lek „płci pięknej” ma uzasadnienie etyczne i praktyczne, jednak w toku wywodów można ustalić, że są one wobec tego stanowiska przychylne.Autorki udowodniły, że praca zasługuje na uznanie. Posiada ona sporo walorów merytorycznych. Zmusza do samodzielnej refleksji. Jej wyróżnikiem jest zadziwiająca staranność, przy doborze materiałów. Autorki dobrały wartościowe źródła, co umożliwiło prowadzenie rze-telnych badań. W trakcie prowadzonych rozważań niejednokrotnie powoływały się nie tylko na istniejące koncepcje badawcze. Przywo-ływały również konkretny dowody stawianych tez oraz odwoływały się do danych statystycznych.Płeć w społeczeństwie, ekonomii i polityce[104] refleksjeNaturalnie nie oznacza to wcale, że praca jest wolna od usterek. Co prawda drobne niedociągnięcia nie obniżają wcale jej atrakcyjno-ści, ale nie można ich pomijać. Uwagę przyciąga poruszenie kilku teo-rii, które w toku prowadzonych rozważań nie znalazły zastosowania. Pewne zastrzeżenia mogą również budzić powtórzenia. Nietypowa konstrukcja pracy wymusiła niejako nieustanne powracanie do tych samych wątków. Naturalnie każda z autorek omawiała dany problem z innego punktu widzenia, niemniej, wielokrotne poruszanie tych sa-mym problemów może być odebrane niezbyt przychylnie.O ile pod względem merytorycznym praca, mimo kilku kontrower-sji uchodzi za dobrą, to stylistycznie wypada jeszcze lepiej. Nie można doszukać się tutaj mankamentów. Stosowany język pozwala na zrozu-mienie treści przez przeciętnego czytelnika, co nie zawsze wyróżnia naukowe opracowania.Przystępując do oceny całokształtu pracy należy zauważyć jej walo-ry, przy zachowaniu umiarkowanego krytycyzmu. Z punktu widzenia odbiorcy (naukowca, studenta, czy zainteresowanego problematyką czytelnika) może ona okazać się szczególnie cenna. Mnogość koncep-tów i myśli zogniskowanych w pracy może być inspiracją do rozwinię-cia niektórych pomysłów badawczych, a w świetle przemian zachodzą-cych w społeczeństwie wydaje się to szczególnie istotne.notA o AutorzePiotr Kaczmarek [pkk1988@wp.pl] – student II roku stu-diów II stopnia na kierunku politologia na Wydziale Nauk Politycz-nych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Pozna-niu.Piotr Kaczmarek

Płeć w społeczeństwie, ekonomii i polityce

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/r/article/download/8721/16243

Płeć w społeczeństwie, ekonomii i polityce

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Refleksje. Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM