Recenzja książki Aleksandra Grozewa
"Киното в България"
obejmującej okres rozwoju kina bułgarskiego od 1897 do 1956 roku.635035224Poznańskie Studia Slawistyczn

Joźwiak, Wojciech

Poznańskie Studia Slawistyczne

Wojciech Joźwiak

Crossref

Kilka słów o początkach kina bułgarskiego

  Poznańskie Studia Slawistyczne  

POZNAŃSKIE STUDIA SLAWISTYCZNEPSS NR 6/2014 ISSN 2084-3011Kilka słów o początkach kina bułgarskiegoГрозев Александър, Киното в България. Част I (1897–1956), фабер, Велико Търново 2011, 485 s.Nakładem wielkotyrnowskiego Wydawnictwa Faber w 2011 roku uka-zała się książka wykładowcy Państwowej Akademii Sztuki Teatralnej i Filmowej w Soﬁ i profesora Aleksandra Grozewa Киното в България, obejmująca okres rozwoju kina bułgarskiego od 1897 do 1956 roku. Wo-bec znikomej liczby opracowań monograﬁ cznych dotyczących historii bułgarskiej kinematograﬁ i, która dotychczas, z konieczności, była oma-wiana jedynie skrótowo, a często tylko przy okazji kreślenia powszech-nych dziejów kina (np. dwutomowa praca Todora Andrejkowa История на киното, tom pierwszy wydany w 2007 roku, tom drugi w 2004 roku, czy История на световното кино 1945–2000 pod redakcją Władmimira Utiłowa i Nadełcza Milewa z 2008 roku), pozycja Grozewa wydaje się wy-jątkowo wartościowa. Znakomicie uzupełnia takie publikacje, jak opraco-wanie Aleksandra Janakijewa Българско кино.Енциклопедия z 2000 roku czy wcześniejsze dzieło Petyra Kyrdżiłowa o charakterze ﬁ lmograﬁ cznym Български игрален филм (1911–1948) z 1987 roku oraz Galinki Gencze-wej Български игрален филм (1948–1970) z 1988 roku. Zgodnie z tytułem, studium Aleksandra Grozewa przedstawia nie tylko historię bułgarskiego ﬁ lmu, lecz, sięgając do roku 1897, ilustruje również okoliczności, w jakich doszło do pierwszego na ziemiach bułgarskich po-kazu ﬁ lmowego 27 lutego 1897 roku w Ruse. Autor ukazuje drogi, którymi wynalazek braci Lumière traﬁ ł i na stałe zagościł w kinoteatrach powsta-łych w Bułgarii, wówczas od niedawna cieszącej się wolnością. Dokładnie opisuje wydarzenia i okoliczności towarzyszące powstaniu pierwszego ﬁ l-mu fabularnego – komedii Българан е галант z 1915 roku, w roli głównej Kilka słów o początkach kina bułgarskiego 351z Wasiłem Gendowem, przyszłym „ﬁ larem” kina bułgarskiego. Opierając się m.in. na wspomnieniach pionierów kina oraz informacjach czerpa-nych z prasy wydawanej na początku XX wieku (np. „Театрални вести”, „Киножурнал”, „Кинозвезда”), Grozew charakteryzuje produkcje ﬁ lmo-we oraz prezentuje aktorów, twórców i producentów kina niemego. Historia bułgarskiego kina została przez autora wpisana w wydarzenia o charakterze społeczno-ekonomicznym i polityczno-kulturalnym czasu kryzysu, który nastąpił po przegranej II wojnie bałkańskiej i I wojnie światowej. Wiele uwagi poświęca Grozew kolejnemu etapowi w dziejach kinematograﬁ i – pojawieniu się ﬁ lmu dźwiękowego, którego pierwszej pro-jekcji towarzyszył swoisty wyścig rozgrywający się pomiędzy ówczesnymi kinami soﬁ jskimi. Rywalizację wygrało kino Павеч, które 20 marca 1930 roku wyemitowało seans Моята любов не умира, co stało się impulsem do (początkowo zresztą nieudanych) starań twórców o stworzenie bułgarskie-go ﬁ lmu dźwiękowego. Za jedną z pierwszych, zakończonych sukcesem, prób Grozew uważa obraz Wasiła Gendowa Бунтът на робите z 1933 roku. Początek lat czterdziestych XX wieku, opisany przez autora bardzo skrótowo, to okres produkcji ﬁ lmów propagandowych, realizowanych dzię-ki pierwszej w dziejach państwa fundacji Българско дело, która dysponu-jąc funduszami, mogła wpływać na treści przekazywane przez obrazy. Wię-cej uwagi poświęcono w książce kinu niezależnemu, rozwijającemu się bez dotacji.Przewrót polityczny, do którego doszło 9 września 1944 roku, stał się prawdziwą rewolucją także w bułgarskiej kinematograﬁ i. Zmiana ustroju doprowadziła nie tylko do poważnych przemian w procesie realizacji ﬁ l-mów, ale także odcisnęła się na ich ideologiczno-społecznym charakterze. W sposób uzasadniony Aleksander Grozew opisuje rozwój bułgarskiego kina socjalistycznego, o którego powstaniu można mówić od czasu uchwa-lenia 5 sierpnia 1948 roku nowych przepisów dotyczących kinematograﬁ i, co stanowiło następny etap rozwoju bułgarskiej twórczości ﬁ lmowej. Au-tor na podstawie dokumentów politycznych i materiałów prasowych oraz tekstów programowych kreśli kontekst historyczno-polityczny i kulturowy, ściśle związany z nowym upolitycznionym rozdziałem w historii bułgar-skiego kina. Widocznym efektem tych przemian była premiera pierwsze-go zrealizowanego za państwowe pieniądze ﬁ lmu Калин Орелът w reży-serii Borisa Borozanowa, 20 marca 1950 roku. Grozew szeroko omawia Wojciech Jóźwiak352pierwszą produkcję o tematyce antyfaszystowskiej – Тревога Zachare-go Żandowa z 1951 roku, która jednocześnie zapoczątkowała nowy nurt w dziejach bułgarskiego kina. Socrealistyczna kinematograﬁ a reprezento-wana jest w monograﬁ i m.in. przez obrazy Димитровградци Nikoły Ko-rabowa i Duczo Mundrowa z 1956 roku oraz Утро над Родината Antona Marianowicza i Stefana Syrczadżijewa z 1951 roku, a także ﬁ lmy zawiera-jące główne wątki tematyczne bułgarskiego kina pierwszej połowy lat pięć-dziesiątych XX wieku.Aleksandrowi Grozewowi udało się przedstawić dynamikę rozwoju rodzimego kina, począwszy od działalności miłośników dziesiątej muzy – amatorów (którzy, mając głównie doświadczenia teatralne, starali się za-szczepić na bułgarskim gruncie tę europejską nowinkę, wierząc w jej możli-wości i czyniąc wszystko, aby wnieść własny wkład w rozwój europejskiej kinematograﬁ i), aż do czasu pełnej profesjonalizacji twórców oraz aktorów. Atutem publikacji, obok analizy licznych ﬁ lmów (głównie fabularnych, ale także kilku dokumentalnych i animowanych) oraz prześledzenia roz-woju bułgarskiej kinematograﬁ i na tle przemian społeczno-politycznych w okresie od 1897 do 1956 roku, jest umieszczenie – po rozdziałach zamy-kających prezentację dwóch zasadniczych okresów rozwoju bułgarskiego kina (cezurą jest rok 1944) – biogramów najważniejszych twórców (reży-serów i scenarzystów) w Bułgarii, które uzupełniają informacje o zrealizo-wanych przez nich obrazach. Monograﬁ ę dopełniają kadry z omawianych ﬁ lmów, fotosy oraz reprodukcje dokumentów. Poważnym mankamentem opracowania jest jednak brak bibliograﬁ i dotyczącej historii bułgarskiej ki-nematograﬁ i, choć autor bardzo chętnie posługuje się cytatami z różnych materiałów źródłowych, znajdujących się jedynie w przypisach. Monogra-ﬁ ę zamyka indeks opisanych ﬁ lmów oraz indeks twórców bułgarskiego kina, których działalność została w niej zaprezentowana. Wojciech Jóźwiak

Jóźwiak, Wojciech

Repozytorium Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (AMUR)

AMUR Adam Mickiewicz University Repository

POZNAŃSKIE STUDIA SLAWISTYCZNEPSS NR 6/2014 ISSN 2084-3011Kilka słów o początkach kina bułgarskiegoГрозев Александър, Киното в България. Част I (1897–1956), фабер, Велико Търново 2011, 485 s.Nakładem wielkotyrnowskiego Wydawnictwa Faber w 2011 roku uka-zała się książka wykładowcy Państwowej Akademii Sztuki Teatralnej i Filmowej w Sofi i profesora Aleksandra Grozewa Киното в България, obejmująca okres rozwoju kina bułgarskiego od 1897 do 1956 roku. Wo-bec znikomej liczby opracowań monografi cznych dotyczących historii bułgarskiej kinematografi i, która dotychczas, z konieczności, była oma-wiana jedynie skrótowo, a często tylko przy okazji kreślenia powszech-nych dziejów kina (np. dwutomowa praca Todora Andrejkowa История на киното, tom pierwszy wydany w 2007 roku, tom drugi w 2004 roku, czy История на световното кино 1945–2000 pod redakcją Władmimira Utiłowa i Nadełcza Milewa z 2008 roku), pozycja Grozewa wydaje się wy-jątkowo wartościowa. Znakomicie uzupełnia takie publikacje, jak opraco-wanie Aleksandra Janakijewa Българско кино.Енциклопедия z 2000 roku czy wcześniejsze dzieło Petyra Kyrdżiłowa o charakterze fi lmografi cznym Български игрален филм (1911–1948) z 1987 roku oraz Galinki Gencze-wej Български игрален филм (1948–1970) z 1988 roku. Zgodnie z tytułem, studium Aleksandra Grozewa przedstawia nie tylko historię bułgarskiego fi lmu, lecz, sięgając do roku 1897, ilustruje również okoliczności, w jakich doszło do pierwszego na ziemiach bułgarskich po-kazu fi lmowego 27 lutego 1897 roku w Ruse. Autor ukazuje drogi, którymi wynalazek braci Lumière trafi ł i na stałe zagościł w kinoteatrach powsta-łych w Bułgarii, wówczas od niedawna cieszącej się wolnością. Dokładnie opisuje wydarzenia i okoliczności towarzyszące powstaniu pierwszego fi l-mu fabularnego – komedii Българан е галант z 1915 roku, w roli głównej Kilka słów o początkach kina bułgarskiego 351z Wasiłem Gendowem, przyszłym „fi larem” kina bułgarskiego. Opierając się m.in. na wspomnieniach pionierów kina oraz informacjach czerpa-nych z prasy wydawanej na początku XX wieku (np. „Театрални вести”, „Киножурнал”, „Кинозвезда”), Grozew charakteryzuje produkcje fi lmo-we oraz prezentuje aktorów, twórców i producentów kina niemego. Historia bułgarskiego kina została przez autora wpisana w wydarzenia o charakterze społeczno-ekonomicznym i polityczno-kulturalnym czasu kryzysu, który nastąpił po przegranej II wojnie bałkańskiej i I wojnie światowej. Wiele uwagi poświęca Grozew kolejnemu etapowi w dziejach kinematografi i – pojawieniu się fi lmu dźwiękowego, którego pierwszej pro-jekcji towarzyszył swoisty wyścig rozgrywający się pomiędzy ówczesnymi kinami sofi jskimi. Rywalizację wygrało kino Павеч, które 20 marca 1930 roku wyemitowało seans Моята любов не умира, co stało się impulsem do (początkowo zresztą nieudanych) starań twórców o stworzenie bułgarskie-go fi lmu dźwiękowego. Za jedną z pierwszych, zakończonych sukcesem, prób Grozew uważa obraz Wasiła Gendowa Бунтът на робите z 1933 roku. Początek lat czterdziestych XX wieku, opisany przez autora bardzo skrótowo, to okres produkcji fi lmów propagandowych, realizowanych dzię-ki pierwszej w dziejach państwa fundacji Българско дело, która dysponu-jąc funduszami, mogła wpływać na treści przekazywane przez obrazy. Wię-cej uwagi poświęcono w książce kinu niezależnemu, rozwijającemu się bez dotacji.Przewrót polityczny, do którego doszło 9 września 1944 roku, stał się prawdziwą rewolucją także w bułgarskiej kinematografi i. Zmiana ustroju doprowadziła nie tylko do poważnych przemian w procesie realizacji fi l-mów, ale także odcisnęła się na ich ideologiczno-społecznym charakterze. W sposób uzasadniony Aleksander Grozew opisuje rozwój bułgarskiego kina socjalistycznego, o którego powstaniu można mówić od czasu uchwa-lenia 5 sierpnia 1948 roku nowych przepisów dotyczących kinematografi i, co stanowiło następny etap rozwoju bułgarskiej twórczości fi lmowej. Au-tor na podstawie dokumentów politycznych i materiałów prasowych oraz tekstów programowych kreśli kontekst historyczno-polityczny i kulturowy, ściśle związany z nowym upolitycznionym rozdziałem w historii bułgar-skiego kina. Widocznym efektem tych przemian była premiera pierwsze-go zrealizowanego za państwowe pieniądze fi lmu Калин Орелът w reży-serii Borisa Borozanowa, 20 marca 1950 roku. Grozew szeroko omawia Wojciech Jóźwiak352pierwszą produkcję o tematyce antyfaszystowskiej – Тревога Zachare-go Żandowa z 1951 roku, która jednocześnie zapoczątkowała nowy nurt w dziejach bułgarskiego kina. Socrealistyczna kinematografi a reprezento-wana jest w monografi i m.in. przez obrazy Димитровградци Nikoły Ko-rabowa i Duczo Mundrowa z 1956 roku oraz Утро над Родината Antona Marianowicza i Stefana Syrczadżijewa z 1951 roku, a także fi lmy zawiera-jące główne wątki tematyczne bułgarskiego kina pierwszej połowy lat pięć-dziesiątych XX wieku.Aleksandrowi Grozewowi udało się przedstawić dynamikę rozwoju rodzimego kina, począwszy od działalności miłośników dziesiątej muzy – amatorów (którzy, mając głównie doświadczenia teatralne, starali się za-szczepić na bułgarskim gruncie tę europejską nowinkę, wierząc w jej możli-wości i czyniąc wszystko, aby wnieść własny wkład w rozwój europejskiej kinematografi i), aż do czasu pełnej profesjonalizacji twórców oraz aktorów. Atutem publikacji, obok analizy licznych fi lmów (głównie fabularnych, ale także kilku dokumentalnych i animowanych) oraz prześledzenia roz-woju bułgarskiej kinematografi i na tle przemian społeczno-politycznych w okresie od 1897 do 1956 roku, jest umieszczenie – po rozdziałach zamy-kających prezentację dwóch zasadniczych okresów rozwoju bułgarskiego kina (cezurą jest rok 1944) – biogramów najważniejszych twórców (reży-serów i scenarzystów) w Bułgarii, które uzupełniają informacje o zrealizo-wanych przez nich obrazach. Monografi ę dopełniają kadry z omawianych fi lmów, fotosy oraz reprodukcje dokumentów. Poważnym mankamentem opracowania jest jednak brak bibliografi i dotyczącej historii bułgarskiej ki-nematografi i, choć autor bardzo chętnie posługuje się cytatami z różnych materiałów źródłowych, znajdujących się jedynie w przypisach. Monogra-fi ę zamyka indeks opisanych fi lmów oraz indeks twórców bułgarskiego kina, których działalność została w niej zaprezentowana. Wojciech Jóźwiak

Name not available

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/11578/1/Jozwiak.pdf

Kilka słów o początkach kina bułgarskiego

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Poznańskie Studia Slawistyczne

Repozytorium Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (AMUR)

AMUR Adam Mickiewicz University Repository

Name not available

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Kilka słów o początkach kina bułgarskiego

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Poznańskie Studia Slawistyczne

Repozytorium Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (AMUR)

AMUR Adam Mickiewicz University Repository

Name not available

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w