Kuczyńska, Marzanna

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Progi, pasaże, granice w kulturach słowiańskich, pod redakcją naukową Anny Gawareckiej i Mieczysława Balowskiego

Marzanna Kuczyńska

Crossref

Poznańskie Studia Slawistyczne

Progi,  pasaże,  granice  w  kulturach  słowiańskich,  pod  redakcją  naukową Anny  Gawareckiej  i  Mieczysława  Balowskiego

  Poznańskie Studia Slawistyczne  

325Marzanna Kuczyńskamkuczynska55@gmail.comProgi, pasaże, granice w kulturach słowiańskich, pod redakcją naukową Anny Gawareckiej i Mieczysława Balowskiego, Pro, Poznań 2011ABSTRACT. Kuczyńska Marzanna, Progi, pasaże, granice w kulturach słowiańskich, pod redakcją naukową Anny Gawareckiej i Mieczysława Balowskiego, Pro, Poznań 2011, ss. 346 (Progi, pasaże, granice w kulturach słowiańskich, pod redakcją naukową Anny Gawareckiej i Mieczysława Ba-lowskiego, Pro, Poznań 2011, pp. 346). „Poznańskie Studia Slawistyczne” 1. Poznań 2011. Rys Press, pp. 325–330. ISSN 2084-3011.Prezentowany tom ukazał się w Instytucie Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, zadedykowano go znanemu badaczowi literatur słowiańskich, wieloletniemu dyrektorowi Instytutu – prof. Bogusławowi Zielińskiemu – z okazji rocznicy uro-dzin. Sylwetkę twórczą Profesora przedstawił w serdecznym słowie wstępnym dziekan Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej – prof. Józef Tomasz Pokrzywniak.Na zawartość książki składają się artykuły pracowników jednostki, zarówno literaturoznawców różnych specjalności, jak i językoznawców. Ta rozmaitość nie zatarła monograficznego charakteru publikacji. Prze-wodni motyw tematyczny, symbolizowany przez triadę: „progi, pasaże, granice”, odzwierciedla naukowe zainteresowania Jubilata, którego dociekania badawcze, zwłaszcza ostatnich lat, koncentrują się wokół uniwersalnie pojmowanej geografii kulturowej Słowiańszczyzny, na 326obszarach której dochodzi do styku, wzajemnego oddziaływania i/lub przenikania narodowych kultur i literatur w całym ich historycznym zróżnicowaniu. Ale jest to równocześnie terytorium, gdzie manifesta-cyjnie dają o sobie znać procesy separatystyczne, postawa odgradzania się od dawnych sąsiadów, współobywateli, współuczestników jednej (wspólnej) kultury. Niegdysiejsze miejsca wspólne w najbardziej jas-krawy sposób zaczynają w nowych konfiguracjach uobecniać toposy odrębnie stematyzowane, wyrażać wzajemną obojętność czy wręcz niechęć.Autorzy prac zebranych w tomie Progi, pasaże, granice podejmują wysiłek rejestracji i analizy omawianych zjawisk na przestrzeni dziejów. Materiał treściowy podzielony jest na cztery niezależne części, porząd-kowane według kryterium chronologiczno-tematycznego: 1. Sacrum i profanum; 2. Meandry tożsamości; 3. Postmodernistyczne pasaże; 4. Progi i granice w mowie i piśmie.Część pierwsza obejmuje teksty związane z epoką bałkańskiego średniowiecza oraz epickim piśmiennictwem folkloru. Paweł Dzia-dul przedstawia serbskie koncepcje ideologiczne, oparte na biblijnej zasadzie wybraństwa, jakie uformowały się pod wpływem nastrojów eschatologicznych odczuwanych w regionie w okresie tureckiego podboju Bałkanów (Na granicy „tego wieku” i „przyszłego wieku”. Atmosfera „końca czasów” w „Żywocie Stefana Lazarevicia” Konstan-tyna Filozofa Kosteneckiego). Izabela Lis-Wielgosz bada rolę pamięci jako swoistego „narzędzia” przechowywania i środka przekazywania centralnych serbskich wartości państwowo-religijno-kulturowych (Pamięć jako granica o(d)porności kultury). Obszar Serbii pozostaje w polu zainteresowania Marioli Walczak-Mikołajczakowej, Przestrze-nie i granice w „Żywocie świętego męczennika spośród carów”, Stefana Serbskiego z Deczan. Autorka omawia pod kątem funkcjonalnym sfery sacrum i profanum wyróżniane przez bułgarskiego hagiografa Grzego-rza Cambłaka, w świętej biografii serbskiego władcy. Wojciech Jóźwiak skupia się na artystycznej interpretacji początków narodowej historii, proponowanej przez bułgarskich prozaików, którzy przeprowadzają radykalną często konfrontację między pogańską a chrześcijańską trady-cją najstarszej epoki funkcjonowania państwa, dowodząc nadrzędności pierwszej wobec drugiej – lub odwrotnie (Chrzest Bułgarii – próba Marzanna Kuczyńska327bilansu korzyści i strat na podstawie bułgarskiej prozy historycznej). Tekst Moniki Obojskiej dotyczy kwestii mentalnej granicy wolności i zniewolenia w sytuacji wielopoziomowego zróżnicowania etniczno--religijnego społeczeństwa imperium osmańskiego (Z niewolnictwa do wolności i odwrotnie. Dychotomiczny obraz jednostki zniewolonej na przykładzie wybranych bohaterskich pieśni epickich bośniackich muzułmanów).Druga część książki poświęcona jest zagadnieniom tożsamości na-rodowej. Trzy artykuły – pióra Anny Gawareckiej, Urszuli Kowalskiej i Jana Pešiny – dotyczą problematyki czeskiej. Autorzy prezentują sylwetki osobowe, postawy świadomościowe, strategie ideologiczne, zbieżne lub odmienne formy działania, obecne zarówno w życiu, jak i w sztuce czeskiej w momentach historycznych przełomów – epoki odrodzenia narodowego (Intryga czy miłość, czyli jak (nie)zostać bu-dzicielem (wokół powieści Vladimíra Macury „Informátor”), czasu zrywów lat 1968 i 1989 (Pokolenie 68-89. Pokolenie dwóch przełomów, pokolenie dwóch dat, pokolenie graniczne) oraz polityczno-kulturowych przesileń zachodzących na przestrzeni całej historii Czech (Od tradycji duchowej do tradycji świeckiej. Historyczne metamorfozy czeskiego dziedzictwa świętowacławskiego). Lech Miodyński wskazuje znaczenie realnych oraz metaforycznych dróg, czy może lepiej – „przejść”, dla świadomości pewnego rodzaju strefy „zamkniętej”, jaką jest tu współ-czesna Macedonia, rozczłonkowana geograficznie i okrojona teryto-rialnie (Symboliczny korytarz międzystrefowy macedońskiej geosfery). Artykuł Krystyny Pieniążek-Marković nie zostawia złudzeń, iż wyjście poza własną, oswojoną przestrzeń narzuca konieczność weryfikacji, przyjmowanych zwykle a priori, idealistycznych wyobrażeń o „innym”, zwłaszcza gdy traktuje się je jak „swoje”, niezależnie od konsekwencji takiego eksperymentu (Graniczne doświadczenia romantycznej podróży do Bośni). Obiektem swojej uwagi Margarita Sławowa czyni granice wewnętrzne, wytyczane przez kolejne etapy rozwoju człowieka, po- śród których główne miejsce zajmuje nostalgiczny świat dzieciństwa, kładący fundament pod całą dalszą egzystencję (Пространства на носталгичното в поезията на Валери Петров). Artur Stęplewski podejmuje próbę rekonstrukcji modelowej figury słowiańskiego przy-wódcy odrodzeniowego ze wszystkimi jego zaletami i ograniczeniami, Progi, pasaże, granice w kulturach słowiańskich...328wynikającymi z przynależności do multietnicznych i polikulturowych społeczeństw dawnych mocarstw Europy (Wojskowy czy ksiądz ? – lub jak stworzyć naród?). Marinko Zekić kreśli mozaikowy obraz kultury Bośni i Hercegowiny, głęboko zakorzeniony w chrześcijańsko-muzuł-mańskiej, a także żydowskiej tradycji religijnej i warunkowany zasadą bezkonfliktowego współistnienia zamieszkujących kraj nacji, który uległ naruszeniu w latach 90. XX wieku, dając początek procesom dezintegracji i narastających antagonizmów wzajemnych (Na raskrižju svjetova: Bosna i Hercegovina između sna i jave).Trzecia część tomu nosi najbardziej zróżnicowany charakter. Spek-trum tematyczne rozpięte jest między twórczością folklorystyczno-li-teracką i filozoficzną Bułgarii, Chorwacji, Czech, Francji, Macedonii, Serbii. Otwiera go praca Małgorzaty Balcerzak o niwelowaniu granic świata rzeczywistego i fikcji, które kieruje uwagę ku wielorako rozumia-nym kategoriom rozpadu, implikującym gruntowne przewartościowania dotychczasowych systemów aksjologicznych (Nomadowie w świecie podwojonym. O ruchomych granicach rzeczywistości w „Podobojí” Danieli Hodrovej). Proza innego czeskiego pisarza – Ladislava Fuk-sa – opracowana została przez Joannę Mielczarek – (Pamięć rzeczy niezaznanych. Historia i groteska w powieści Ladislava Fuksa „Myszy Natalii Mooshaber”). Autorka odczytuje powieść w kluczu proble-matyki wojennej odnoszonej do zagłady ludności żydowskiej, przede wszystkim łódzkiego getta, dokąd deportowano także kilkadziesiąt tysięcy Żydów praskich.Zvonko Dimoski poprzez dyskurs genderowy (m.in. koncepty płci, ciała) przedstawia macedoński folklor, porównując go z folklorem innych krajów, serbskim, polskim (Еротиката и друзи белези на народното творештво помеѓу традициjата и механизмите на родовиот пристап). Kwestie złożonej samoświadomości, ukształ-towanej na ziemiach serbskich podczas niewoli tureckiej, porusza Jelena Jovanović (Мапе сећања и мапе идентитета или магија бројева и емоционална географија у роману „Хамам Балканија” Владислава Бајца). Ewę Szperlik interesują sfery zjawisk fizjologicz-nych w chorwackiej prozie, będące odbiciem różnorodnych reakcji na traumatyczne wydarzenia wojenne ostatnich lat XX wieku (Przestrze-nie i granice cielesności – motywy somatyczne w prozie S. Drakulić Marzanna Kuczyńska329i Z. Fericia). Galię Simeonovą-Konach przyciąga zagadnienie stylizacji i jej granic w ujęciu postmodernistycznym na przykładzie utworów Jordana Radiczkowa i innych bułgarskich twórców (Между стили-зациите и симулакрите). Anna Skibska otwiera przed czytelnikami drzwi światów potencjalnych, gdzie „aranżuje” literacko-intelektualne „spotkanie” Charles’a Baudelaire’a i Jacques’a Derridy, odkrywając nowe wrażenia, jakie może zaoferować ta wspólnota w procesie lektury (Marginesy onirokrytyki).Tom wieńczy grupa siedmiu studiów lingwistycznych, dotyczą-cych zróżnicowanych problemów językoznawstwa oraz translatoryki. Mieczysław Balowski wskazuje zadania, możliwości i ograniczenia przekładu w kontekście kultury (Jazyk a kultura – bariéry a hranice překladu). Historyczno-kulturowe analogie ujawnia Patryk Borowiak, analizując materiał onomastyczny pochodzący ze słowiańskich miast (Topograficzne nazwy ulic w miastach południowosłowiańskich na przykładzie Płowdiwu i Rijeki). Natalia Długosz prezentuje tendencje słowotwórcze, zakres znaczeniowy i funkcjonalny rzeczowników z pierwszym komponentem „попфолк-” w najnowszej leksyce bułgar-skiej (Попфолкграници, попофолкпростраство, попфолкпреход? – bułgarskie rzeczowniki złożone z komponentem ПОПФОЛК-). Roman Sliwka skupia się na perswazyjnej funkcji środków enumerycznych ję-zyka reklamy (Perswazyjność progów liczbowych w reklamie). Związki frazeologiczne wyrażające pozytywne i negatywne stany emocjonalne (np. zachwyt, wstyd, rozpacz) wchodzą w sferę badawczą Macieja Szymańskiego (Bułgarska frazeologia somatyczna w polu tematycznym UCZUCIA, EMOCJe I ICH OCeNy). W nawiązaniu do aktualnych europejskich procesów integracyjnych Lidia Wiatrowska zastanawia się nad zaletami i wadami odmiennej formy pisma (cyrylicy) Słowian południowych (Alfabet cyrylicki na Bałkanach – próg do europy). Po-dobny, w pewnym sensie, problem rozważa Magdalena Baer, odnosząc go do warunków Chorwacji sprzed półtora stulecia (Ortografia przejścia – czyli o problemach chorwackiej grafii w XIX wieku).Jak wynika już z pobieżnego przeglądu, zawartość monografii Progi, pasaże, granice obejmuje szerokie spektrum zagadnień podejmowanych obecnie w środowiskach naukowych nie tylko polskiej, ale również zagranicznej slawistyki. Autorzy trafnie oddają swoistość kulturowo-Progi, pasaże, granice w kulturach słowiańskich...330literacką prezentowanych zjawisk w obrębie Słowiańszczyzny połu-dniowo-zachodniej, nie abstrahując od zagadnień kontrowersyjnych. Naukowej refleksji, czy to teoretycznej, czy analitycznej, poddawane są problemy dyskusyjne i sporne, notowane zagrożenia płynące ze współczesnej sytuacji politycznej, generowanej czynnikami historycz-nymi – jak afirmacja samowystarczalności, model „oblężonej twierdzy”. Zasadnicza wartość nadawana jest jednak dyskursowi pozytywnemu, a ten cel przyświeca także reprezentowanej przez Jubilata humanistyce zaangażowanej – funkcjonowania ponad i poza podziałami – poszu-kiwania rozwiązań, nawiązywania nowych lub odtwarzania dawnych kontaktów międzykulturowych i międzyliterackich. Na podkreślenie zasługuje fakt włączenia się do badań dużego grona młodych adeptów slawistyki, których prace reprezentują wysoki poziom naukowy, tym bardziej że wielu z nich to wychowankowie Profesora Zielińskiego. Pewne, widoczne w tomie, usterki techniczno-językowe nie umniejszają jego walorów poznawczych.

 Nauka i Szkolnictwo Wyższe 

325
Marzanna Kuczyńska
mkuczynska55@gmail.com
Progi, pasaże, granice w kulturach 
słowiańskich, 
pod redakcją naukową Anny 
Gawareckiej i Mieczysława 
Balowskiego, Pro, Poznań 2011
ABSTRACT. Kuczyńska Marzanna, Progi, pasaże, granice w kulturach 
słowiańskich, pod redakcją naukową Anny Gawareckiej i Mieczysława 
Balowskiego, Pro, Poznań 2011, ss. 346 (Progi, pasaże, granice w kulturach 
słowiańskich, pod redakcją naukową Anny Gawareckiej i Mieczysława Ba-
lowskiego, Pro, Poznań 2011, pp. 346). „Poznańskie Studia Slawistyczne” 1. 
Poznań 2011. Rys Press, pp. 325–330. ISSN 2084-3011.
Prezentowany tom ukazał się w Instytucie Filologii Słowiańskiej 
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, zadedykowano go 
znanemu badaczowi literatur słowiańskich, wieloletniemu dyrektorowi 
Instytutu – prof. Bogusławowi Zielińskiemu – z okazji rocznicy uro-
dzin. Sylwetkę twórczą Profesora przedstawił w serdecznym słowie 
wstępnym dziekan Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej – prof. 
Józef Tomasz Pokrzywniak.
Na zawartość książki składają się artykuły pracowników jednostki, 
zarówno literaturoznawców różnych specjalności, jak i językoznawców. 
Ta rozmaitość nie zatarła monograficznego charakteru publikacji. Prze-
wodni motyw tematyczny, symbolizowany przez triadę: „progi, pasaże, 
granice”, odzwierciedla naukowe zainteresowania Jubilata, którego 
dociekania badawcze, zwłaszcza ostatnich lat, koncentrują się wokół 
uniwersalnie pojmowanej geografii kulturowej Słowiańszczyzny, na 
326
obszarach której dochodzi do styku, wzajemnego oddziaływania i/lub 
przenikania narodowych kultur i literatur w całym ich historycznym 
zróżnicowaniu. Ale jest to równocześnie terytorium, gdzie manifesta-
cyjnie dają o sobie znać procesy separatystyczne, postawa odgradzania 
się od dawnych sąsiadów, współobywateli, współuczestników jednej 
(wspólnej) kultury. Niegdysiejsze miejsca wspólne w najbardziej jas-
krawy sposób zaczynają w nowych konfiguracjach uobecniać toposy 
odrębnie stematyzowane, wyrażać wzajemną obojętność czy wręcz 
niechęć.
Autorzy prac zebranych w tomie Progi, pasaże, granice podejmują 
wysiłek rejestracji i analizy omawianych zjawisk na przestrzeni dziejów. 
Materiał treściowy podzielony jest na cztery niezależne części, porząd-
kowane według kryterium chronologiczno-tematycznego: 1. Sacrum 
i profanum; 2. Meandry tożsamości; 3. Postmodernistyczne pasaże; 
4. Progi i granice w mowie i piśmie.
Część pierwsza obejmuje teksty związane z epoką bałkańskiego 
średniowiecza oraz epickim piśmiennictwem folkloru. Paweł Dzia-
dul przedstawia serbskie koncepcje ideologiczne, oparte na biblijnej 
zasadzie wybraństwa, jakie uformowały się pod wpływem nastrojów 
eschatologicznych odczuwanych w regionie w okresie tureckiego 
podboju Bałkanów (Na granicy „tego wieku” i „przyszłego wieku”. 
Atmosfera „końca czasów” w „Żywocie Stefana Lazarevicia” Konstan-
tyna Filozofa Kosteneckiego). Izabela Lis-Wielgosz bada rolę pamięci 
jako swoistego „narzędzia” przechowywania i środka przekazywania 
centralnych serbskich wartości państwowo-religijno-kulturowych 
(Pamięć jako granica o(d)porności kultury). Obszar Serbii pozostaje 
w polu zainteresowania Marioli Walczak-Mikołajczakowej, Przestrze-
nie i granice w „Żywocie świętego męczennika spośród carów”, Stefana 
Serbskiego z Deczan. Autorka omawia pod kątem funkcjonalnym sfery 
sacrum i profanum wyróżniane przez bułgarskiego hagiografa Grzego-
rza Cambłaka, w świętej biografii serbskiego władcy. Wojciech Jóźwiak 
skupia się na artystycznej interpretacji początków narodowej historii, 
proponowanej przez bułgarskich prozaików, którzy przeprowadzają 
radykalną często konfrontację między pogańską a chrześcijańską trady-
cją najstarszej epoki funkcjonowania państwa, dowodząc nadrzędności 
pierwszej wobec drugiej – lub odwrotnie (Chrzest Bułgarii – próba 
Marzanna Kuczyńska
327
bilansu korzyści i strat na podstawie bułgarskiej prozy historycznej). 
Tekst Moniki Obojskiej dotyczy kwestii mentalnej granicy wolności 
i zniewolenia w sytuacji wielopoziomowego zróżnicowania etniczno-
-religijnego społeczeństwa imperium osmańskiego (Z niewolnictwa 
do wolności i odwrotnie. Dychotomiczny obraz jednostki zniewolonej 
na przykładzie wybranych bohaterskich pieśni epickich bośniackich 
muzułmanów).
Druga część książki poświęcona jest zagadnieniom tożsamości na-
rodowej. Trzy artykuły – pióra Anny Gawareckiej, Urszuli Kowalskiej 
i Jana Pešiny – dotyczą problematyki czeskiej. Autorzy prezentują 
sylwetki osobowe, postawy świadomościowe, strategie ideologiczne, 
zbieżne lub odmienne formy działania, obecne zarówno w życiu, jak 
i w sztuce czeskiej w momentach historycznych przełomów – epoki 
odrodzenia narodowego (Intryga czy miłość, czyli jak (nie)zostać bu-
dzicielem (wokół powieści Vladimíra Macury „Informátor”), czasu 
zrywów lat 1968 i 1989 (Pokolenie 68-89. Pokolenie dwóch przełomów, 
pokolenie dwóch dat, pokolenie graniczne) oraz polityczno-kulturowych 
przesileń zachodzących na przestrzeni całej historii Czech (Od tradycji 
duchowej do tradycji świeckiej. Historyczne metamorfozy czeskiego 
dziedzictwa świętowacławskiego). Lech Miodyński wskazuje znaczenie 
realnych oraz metaforycznych dróg, czy może lepiej – „przejść”, dla 
świadomości pewnego rodzaju strefy „zamkniętej”, jaką jest tu współ-
czesna Macedonia, rozczłonkowana geograficznie i okrojona teryto-
rialnie (Symboliczny korytarz międzystrefowy macedońskiej geosfery). 
Artykuł Krystyny Pieniążek-Marković nie zostawia złudzeń, iż wyjście 
poza własną, oswojoną przestrzeń narzuca konieczność weryfikacji, 
przyjmowanych zwykle a priori, idealistycznych wyobrażeń o „innym”, 
zwłaszcza gdy traktuje się je jak „swoje”, niezależnie od konsekwencji 
takiego eksperymentu (Graniczne doświadczenia romantycznej podróży 
do Bośni). Obiektem swojej uwagi Margarita Sławowa czyni granice 
wewnętrzne, wytyczane przez kolejne etapy rozwoju człowieka, po- 
śród których główne miejsce zajmuje nostalgiczny świat dzieciństwa, 
kładący fundament pod całą dalszą egzystencję (Пространства на 
носталгичното в поезията на Валери Петров). Artur Stęplewski 
podejmuje próbę rekonstrukcji modelowej figury słowiańskiego przy-
wódcy odrodzeniowego ze wszystkimi jego zaletami i ograniczeniami, 
Progi, pasaże, granice w kulturach słowiańskich...
328
wynikającymi z przynależności do multietnicznych i polikulturowych 
społeczeństw dawnych mocarstw Europy (Wojskowy czy ksiądz ? – lub 
jak stworzyć naród?). Marinko Zekić kreśli mozaikowy obraz kultury 
Bośni i Hercegowiny, głęboko zakorzeniony w chrześcijańsko-muzuł-
mańskiej, a także żydowskiej tradycji religijnej i warunkowany zasadą 
bezkonfliktowego współistnienia zamieszkujących kraj nacji, który 
uległ naruszeniu w latach 90. XX wieku, dając początek procesom 
dezintegracji i narastających antagonizmów wzajemnych (Na raskrižju 
svjetova: Bosna i Hercegovina između sna i jave).
Trzecia część tomu nosi najbardziej zróżnicowany charakter. Spek-
trum tematyczne rozpięte jest między twórczością folklorystyczno-li-
teracką i filozoficzną Bułgarii, Chorwacji, Czech, Francji, Macedonii, 
Serbii. Otwiera go praca Małgorzaty Balcerzak o niwelowaniu granic 
świata rzeczywistego i fikcji, które kieruje uwagę ku wielorako rozumia-
nym kategoriom rozpadu, implikującym gruntowne przewartościowania 
dotychczasowych systemów aksjologicznych (Nomadowie w świecie 
podwojonym. O ruchomych granicach rzeczywistości w „Podobojí” 
Danieli Hodrovej). Proza innego czeskiego pisarza – Ladislava Fuk-
sa – opracowana została przez Joannę Mielczarek – (Pamięć rzeczy 
niezaznanych. Historia i groteska w powieści Ladislava Fuksa „Myszy 
Natalii Mooshaber”). Autorka odczytuje powieść w kluczu proble-
matyki wojennej odnoszonej do zagłady ludności żydowskiej, przede 
wszystkim łódzkiego getta, dokąd deportowano także kilkadziesiąt 
tysięcy Żydów praskich.
Zvonko Dimoski poprzez dyskurs genderowy (m.in. koncepty płci, 
ciała) przedstawia macedoński folklor, porównując go z folklorem 
innych krajów, serbskim, polskim (Еротиката и друзи белези на 
народното творештво помеѓу традициjата и механизмите на 
родовиот пристап). Kwestie złożonej samoświadomości, ukształ-
towanej na ziemiach serbskich podczas niewoli tureckiej, porusza 
Jelena Jovanović (Мапе сећања и мапе идентитета или магија 
бројева и емоционална географија у роману „Хамам Балканија” 
Владислава Бајца). Ewę Szperlik interesują sfery zjawisk fizjologicz-
nych w chorwackiej prozie, będące odbiciem różnorodnych reakcji na 
traumatyczne wydarzenia wojenne ostatnich lat XX wieku (Przestrze-
nie i granice cielesności – motywy somatyczne w prozie S. Drakulić 
Marzanna Kuczyńska
329
i Z. Fericia). Galię Simeonovą-Konach przyciąga zagadnienie stylizacji 
i jej granic w ujęciu postmodernistycznym na przykładzie utworów 
Jordana Radiczkowa i innych bułgarskich twórców (Между стили-
зациите и симулакрите). Anna Skibska otwiera przed czytelnikami 
drzwi światów potencjalnych, gdzie „aranżuje” literacko-intelektualne 
„spotkanie” Charles’a Baudelaire’a i Jacques’a Derridy, odkrywając 
nowe wrażenia, jakie może zaoferować ta wspólnota w procesie lektury 
(Marginesy onirokrytyki).
Tom wieńczy grupa siedmiu studiów lingwistycznych, dotyczą-
cych zróżnicowanych problemów językoznawstwa oraz translatoryki. 
Mieczysław Balowski wskazuje zadania, możliwości i ograniczenia 
przekładu w kontekście kultury (Jazyk a kultura – bariéry a hranice 
překladu). Historyczno-kulturowe analogie ujawnia Patryk Borowiak, 
analizując materiał onomastyczny pochodzący ze słowiańskich miast 
(Topograficzne nazwy ulic w miastach południowosłowiańskich na 
przykładzie Płowdiwu i Rijeki). Natalia Długosz prezentuje tendencje 
słowotwórcze, zakres znaczeniowy i funkcjonalny rzeczowników 
z pierwszym komponentem „попфолк-” w najnowszej leksyce bułgar-
skiej (Попфолкграници, попофолкпростраство, попфолкпреход? – 
bułgarskie rzeczowniki złożone z komponentem ПОПФОЛК-). Roman 
Sliwka skupia się na perswazyjnej funkcji środków enumerycznych ję-
zyka reklamy (Perswazyjność progów liczbowych w reklamie). Związki 
frazeologiczne wyrażające pozytywne i negatywne stany emocjonalne 
(np. zachwyt, wstyd, rozpacz) wchodzą w sferę badawczą Macieja 
Szymańskiego (Bułgarska frazeologia somatyczna w polu tematycznym 
UCZUCIA, EMOCJe I ICH OCeNy). W nawiązaniu do aktualnych 
europejskich procesów integracyjnych Lidia Wiatrowska zastanawia 
się nad zaletami i wadami odmiennej formy pisma (cyrylicy) Słowian 
południowych (Alfabet cyrylicki na Bałkanach – próg do europy). Po-
dobny, w pewnym sensie, problem rozważa Magdalena Baer, odnosząc 
go do warunków Chorwacji sprzed półtora stulecia (Ortografia przejścia 
– czyli o problemach chorwackiej grafii w XIX wieku).
Jak wynika już z pobieżnego przeglądu, zawartość monografii Progi, 
pasaże, granice obejmuje szerokie spektrum zagadnień podejmowanych 
obecnie w środowiskach naukowych nie tylko polskiej, ale również 
zagranicznej slawistyki. Autorzy trafnie oddają swoistość kulturowo-
Progi, pasaże, granice w kulturach słowiańskich...
330
literacką prezentowanych zjawisk w obrębie Słowiańszczyzny połu-
dniowo-zachodniej, nie abstrahując od zagadnień kontrowersyjnych. 
Naukowej refleksji, czy to teoretycznej, czy analitycznej, poddawane 
są problemy dyskusyjne i sporne, notowane zagrożenia płynące ze 
współczesnej sytuacji politycznej, generowanej czynnikami historycz-
nymi – jak afirmacja samowystarczalności, model „oblężonej twierdzy”. 
Zasadnicza wartość nadawana jest jednak dyskursowi pozytywnemu, 
a ten cel przyświeca także reprezentowanej przez Jubilata humanistyce 
zaangażowanej – funkcjonowania ponad i poza podziałami – poszu-
kiwania rozwiązań, nawiązywania nowych lub odtwarzania dawnych 
kontaktów międzykulturowych i międzyliterackich. Na podkreślenie 
zasługuje fakt włączenia się do badań dużego grona młodych adeptów 
slawistyki, których prace reprezentują wysoki poziom naukowy, tym 
bardziej że wielu z nich to wychowankowie Profesora Zielińskiego. 
Pewne, widoczne w tomie, usterki techniczno-językowe nie umniejszają 
jego walorów poznawczych.


Polish

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/pss/article/download/1080/1016

Progi, pasaże, granice w kulturach słowiańskich, pod redakcją naukową Anny Gawareckiej i Mieczysława Balowskiego

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Crossref

Poznańskie Studia Slawistyczne

Nauka i Szkolnictwo Wyższe

Progi, pasaże, granice w kulturach słowiańskich, pod redakcją naukową Anny Gawareckiej i Mieczysława Balowskiego

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Crossref

Poznańskie Studia Slawistyczne

Nauka i Szkolnictwo Wyższe

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w