Jabłecka, Julita

Nauka i Szkolnictwo Wyższe

Julita Jabłecka

Directory of Open Access Journals

Małgorzata Dąbrowa-Szefler - dobry człowiek, rzetelny naukowiec

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Małgorzata Dąbrowa-Szefler: A good person, a reliable scientist

 Nauka i Szkolnictwo Wyższe 

„N a u ka  i S z k o ln ic tw o  W y żs ze ” , n r 1 /37/2011Małgorzata Dąbrowa-Szefler -  dobry człowiek, rzetelny naukowiecKorzystając z okazji, że niniejszy numer „Nauki i Szkolnictwa Wyższego” został zade­dykowany Pani Profesor Małgorzacie Dąbrowie-Szefler, spieszę wyrazić uznanie dla Jej działalności naukowej oraz podziękowanie za współpracę z Fundacją Edukacyjną Przed­siębiorczości (FEP), a także przekazać życzenia dalszej owocnej pracy na rzecz podno­szenia wiedzy o problemach edukacji wyższej.W swojej już ponaddwudziestoletniej działalności FEP koncentruje się na wyrównywa­niu szans młodzieży w dostępie do edukacji akademickiej. Zadanie to jest realizowane przez liczne stypendia dla studiującej młodzieży pochodzącej z rejonów popegeerows- kich oraz z małych miast i wsi, w tym także uczestników olimpiad ogólnopolskich, oraz młodych ludzi z domów dziecka i rodzin zastępczych. Wszyscy oni są objęci systemem wsparcia materialnego, łącznie ze stypendiami doktorskimi, pomocą w studiach zagra­nicznych oraz odbywaniem praktyk w Stanach Zjednoczonych. Zapewnienie informacji o potencjalnym wsparciu już w szkole średniej skłania stypendystów do decyzji o podję­ciu studiów. W ten zakres działalności FEP wpisuje się po części dorobek intelektualny Pani Profesor Małgorzaty Dąbrowy-Szefler, co uzasadnia moją wypowiedź na łamach pół­rocznika. Niech mi będzie wolno nawiązać do kilku Jej publikacji.Na XXV jubileuszowej konferencji FEP profesor Małgorzata Dąbrowa-Szefler, wspólnie z doktorem Tomaszem Sobierajskim, przestawiła wprowadzający referat proszony po­święcony wyrównywaniu szans w dostępie do szkolnictwa wyższego w świetle koncepcji OECD. Dla nas szczególnie ważne było wykazanie istotnego znaczenia w większości kra­jów OECD pomocy materialnej dla ubogich „potencjalnych studentów” w decyzji o podję­ciu studiów. Opierając się na obszernym materiale dokumentacyjnym, Autorzy wykazali, że stypendia stanowią podstawowy instrument wyrównywania szans młodzieży w dostę­pie do edukacji wyższej, zapewniając równocześnie zdrową konkurencję w pozyskaniu korzystnej pozycji na rynku pracy. Nie trzeba podkreślać, że tezy Pani Profesor stanowią m.in. uzasadnienie społecznej potrzeby realizacji misji FEPWielce inspirujące dla działalności FEP są studia Pani Profesor odnoszące się do finan­sowania szkolnictwa wyższego. Przyjmując, iż nakłady na to szkolnictwo są ważną inwes­tycją w rozwój społeczny i gospodarczy kraju, Autorka opiera swoje tezy na szerokim materiale statystycznym, uwzględniającym długie szeregi czasowe oraz tło porównawcze innych państw. Wykazuje obniżenie kosztów kształcenia i substytucji przychodów dotacyj- nych uczelni przychodami pozadotacyjnymi, wypowiada się za zadaniową formułą dota­cji, przy równoczesnym zwiększeniu samodzielności uczelni w jej wykorzystaniu. Zwraca uwagę na zweryfikowany przez praktykę kryzys uczelni prywatnych. Pogłębiona analiza10 Małgorzata Dąbrowa-Szefler -  dobry cztowiek, rzetelny naukowieczagrożeń wynikających z ograniczeń finansowania szkolnictwa wyższego pod względem rozmiaru i efektywności wykorzystania dotacji, a także sytuacji materialnej młodzieży aka­demickiej, są pomocne dla kierunków i form naszej pomocy stypendialnej.W związku z oferowanymi przez FEP stypendiami doktorskimi interesujące były dla nas badania przeprowadzone przez Panią Profesor w latach 2005-2007 wśród doktorantów warszawskich uczelni publicznych. Wnioski z tych studiów oraz uogólnienia dotyczące za­dań edukacji doktoranckiej wykorzystujemy przy doborze stypendystów oraz podczas oceny rezultatów naszej akcji stypendialnej.prof. dr hab. Jerzy Dietl Fundacja Edukacyjna Rozwoju Przesiębiorczości, Łódź*Pani Profesor Małgorzata Dąbrowa-Szefler od początku lat dziewięćdziesiątych, przez dłuższy czas -  aż do przekształcenia Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego, funkcjonującego przy Wydziale Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjali­zacji Uniwersytetu Warszawskiego, w Katedrę Ewaluacji i Studiów nad Edukacją w Insty­tucie Stosowanych Nauk Społecznych na tym Wydziale -  pełniła funkcję zastępcy dyrek­tora, prof. dr. hab. Ireneusza Białeckiego, wspólnie z nim zarządzając tą placówką. Chyba nikt w Centrum, bo tak na co dzień nazywaliśmy naszą placówkę, nie wyobrażał sobie jego funkcjonowania bez Pani Profesor. Gdy w drugiej połowie lat dziewięćdziesią­tych trafiłam do pracy w Centrum, ktoś mi powiedział, że gdybym miała jakiekolwiek problemy, mogę liczyć na Jej pomoc. Ta rada była zawsze aktualna, a Pani Profesor potrafiła to robić dyskretnie i z empatią. Kierowanie Centrum nie było łatwym zadaniem. Pełniąc funkcję wicedyrektora, profesor Małgorzata Dąbrowa-Szefler wielokrotnie łago­dziła konflikty, udzielała dobrych rad, troszczyła się o ludzi, nie odmawiała nikomu po­mocy ani w sprawach osobistych, ani w sprawach zawodowych. Dbała o jakość prac naukowych i wizerunek Centrum. Jej zasługą, w znacznej części, były comiesięczne, wtorkowe seminaria poświęcone problemom nauki i szkolnictwa wyższego, w których brali udział m.in. naukowcy z różnych wydziałów Uniwersytetu Warszawskiego i pozosta­łych uczelni warszawskich, Polskiej Akademii Nauk czy też specjaliści z Głównego Urzędu Statystycznego oraz Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Seminaria po­zwalały na prowadzenie dyskusji i sporów naukowych, a także stawały się impulsem do podejmowania badań.Od 1997 roku profesor Małgorzata Dąbrowa-Szefler uczestniczyła w pracach zespołu redakcyjnego półrocznika „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” wydawanego od 1993 roku przez Centrum. Miała dużą umiejętność dyskusji z pozostałymi członkami zespołu na te­mat zamieszczanych artykułów. Uwagi krytyczne formułowała z rozwagą i dbałością o wartość merytoryczną publikacji, często była inicjatorką tematyki kolejnego numeru pół­rocznika. Ponieważ przez kilka lat (2001-2009) brałam udział w pracach tego zespołu, się­gam tu do własnych doświadczeń.Głównym obszarem zainteresowań zawodowych Pani Profesor było początkowo nau- koznawstwo, a w ostatnich dwudziestu latach problemy finansowania nauki i szkolnictwaMałgorzata Dąbrowa-Szefler -  dobry człowiek, rzetelny naukowiec 11wyższego oraz inne kwestie związane z funkcjonowaniem tej sfery (zasoby kadrowe w nauce i szkolnictwie wyższym, kształcenie doktorantów). Była jedną z niewielu osób zaj­mujących się zagadnieniem finansowania nauki i szkolnictwa wyższego, co dokumentują liczne publikacje na ten temat. Znając te problemy, potrafiła także przewidywać zmiany i określać niebezpieczeństwa ograniczające rozwój. Na przykład na zagadnienie mobil­ności pracowników naukowych zwróciła uwagę już w 1998 roku, przeprowadzając wraz z zespołem z Centrum badanie wśród pracowników instytutów naukowych1. W badaniach potraktowano mobilność z jednej strony jako proces przemieszczania się pracowników naukowych (w układzie horyzontalnym lub wertykalnym), z drugiej zaś strony jako goto­wość (akceptację psychiczną) do przemieszczania się. Za pożądany model uprawiania nauki uznano model oparty na wysokim poziomie mobilności. Potwierdzenie ważności i aktualności tego problemu dla rozwoju kadr i nauki można odnaleźć w raporcie Polskie szkolnictwo wyższe. Stan, uwarunkowania i perspektywy2, w którym podkreśla się koniecz­ność podjęcia działań na rzecz zwiększenia mobilności studiujących i nauczających, na­wiązując do Deklaracji Lizbońskiej3.Warto też przywołać wyniki badań doktorantów, przeprowadzonych we współpracy z profesorem Pawłem B. Sztabińskim4. Problematyka studiów doktoranckich, analiza celu ich podejmowania oraz dalszych losów absolwentów stała się w ostatnim czasie interesu­jącym problemem badawczym. Zwiększająca się liczba doktorantów zmusza do postawie­nia pytania nie tylko o losy zawodowe absolwentów, a w rezultacie o model studiów dok­toranckich, ale także o jakość tych studiów. Jak podają autorzy badań, z danych OECD (z 2003 roku) wynika, że Polska zajmuje 18. miejsce (na 27) pod względem liczby kształ­conych doktorantów w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców (1,43 doktoranta). Mając na uwadze te dane, Małgorzata Dąbrowa-Szefler i Paweł B. Sztabiński wskazują, że zwiększa­jąca się liczba doktorantów nie zawsze może świadczyć o masowości studiów, nie anali­zują jednak dogłębnie tego zagadnienia, uznając, iż nie stanowiło ono przedmiotu badań. Ich zdaniem należałoby w pierwszej kolejności określić, na czym polega zjawisko „maso­wości” studiów doktoranckich oraz uczynić je przedmiotem dalszych analiz. Problemowi temu poświęcono także uwagę w przywoływanym już raporcie Polskie szkolnictwo wyższe. Warto przywołać zawarty w nim komentarz: „Prowadzone obecnie w niektórych polskich uczelniach -  zwłaszcza w formie niestacjonarnej -  studia doktoranckie, których program obejmuje przede wszystkim zajęcia prowadzone w grupach, a element samo­dzielnie prowadzonych przez uczestnika studiów prac badawczych (i związanej z nimi działalności publikacyjnej) ma charakter śladowy, nie są -  przynajmniej w rozumieniu europejskim -  studiami doktoranckimi”5. W kontekście wprowadzanych Krajowych Ram Kwalifikacji, kwalifikacją związaną z ukończeniem studiów III stopnia (studiów dokto­ranckich) jest uzyskanie dyplomu doktora. Studia doktoranckie powinny zatem być zakoń­1 M. Dąbrowa-Szefler, H. Gulczyńska, J. Jab łecka, E. Świerzbowska-Kowalik: M ob ilność p racow n ików  naukowych  w Polsce, C entrum  Badań Polityki Naukowej i S zkoln ictw a W yższego, Uniwersytet W arszawski, W arszawa 1998.2 Polskie szkolnictw o wyższe. Stan, uwarunkowania i  perspektywy, W ydaw nictw o Uniwersytetu W arszawskiego, War­szawa 2009.3 Tamże, rozdzia ł Europejskie uniwersytety p o  2010 r. R óżnorodność przy wspólnym  celu, s. 138.4 M. Dąbrowa-Szefler, RB. Sztabiński: M od e l kształcenia doktorantów. Wnioski z  badań, Centrum  Badań Polityki Nau­kowej i Szkoln ictw a W yższego, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2008.5 Polskie szkolnictwo..., s. 255.12 Małgorzata Dąbrowa-Szefler -  dobry człowiek, rzetelny naukowiecczone uzyskaniem tego dyplomu, podobnie jak studia I stopnia -  dyplomu licencjata lub inżyniera, a studia II stopnia -  magistra lub równorzędnego6.Wyniki badań przeprowadzonych przez profesorów Małgorzatę Dąbrowę-Szefler oraz Pawła B. Sztabińskiego wskazują, że funkcjonujący w Polsce model kształcenia doktoran­tów ma na celu przygotowanie do dalszej pracy naukowej. Jak jednak wynika z tych ba­dań, sfera naukowo-badawcza zatrudnia rocznie około jednej czwartej nowo wypromowa­nych doktorów, a zdaniem badanych przedsiębiorców -  potencjalnych pracodawców -  doktorat nie jest atutem na rynku pracy7. Na podstawie przeprowadzonych analiz Autorzy stwierdzają, że zagadnienie studiów doktoranckich i kształcenia młodych naukowych wy­maga kolejnych, pogłębionych badań.Nie można też nie wspomnieć o raporcie Szkolnictwo wyższe w Polsce, przygotowa­nym we współpracy z profesor Julitą Jabłecką dla OECD8. We wnioskach końcowych sfor­mułowanych w tym raporcie Autorki wymieniają mocne i słabe strony polskiego szkolnic­twa wyższego wskazując, że te pierwsze mają wyraźną przewagę. Należą do nich m.in.: umasowienie edukacji na poziomie wyższym, rozwinięty sektor uczelni niepublicznych, autonomia instytucjonalna oraz wolność nauki i nauczania. Zdaniem Autorek, przedsta­wione mocne strony mają także aspekty negatywne. Pierwszy dotyczy równości w dostę­pie do edukacji, kolejny -  nadmiernej liczby i profilu uczelni niepublicznych9. Bardzo sła­bą stroną polskiej edukacji na poziomie wyższym są niskie nakłady (jako procent PKB oraz w przeliczeniu na studenta), słabo rozwinięty system współpracy naukowej i eduka­cyjnej z otoczeniem społeczno-gospodarczym oraz zbytnia orientacja akademicka działal­ności naukowej prowadzonej w uczelniach10.Na zakończenie chciałabym przywołać jeszcze jedną cechę Pani Profesor. Nigdy nie podejmowała się wykonania zadań, których nie mogła ukończyć na czas. Zawsze jest per­fekcyjnie rzetelna i punktualna.dr Elżbieta Drogosz-ZabłockaUniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa*Przypadła mi w udziale przyjemność napisania kilku słów o naszej Szanownej Koleżan­ce, Pani Profesor Małgorzacie Dąbrowie-Szefler, która wkrótce kończy pracę na Uniwersy­tecie Warszawskim.Większości Czytelników półrocznika jest to postać znana, ponieważ publikowała Ona w nim swe prace wielokrotnie. Dla osób, które systematycznie interesowały się proble­matyką edukacji i nauki nie będzie nowością, gdy stwierdzę, że Pani Profesor jest jedną z nielicznych w Polsce osób o tak dużym doświadczeniu naukowym oraz tak rozległych6 Tamże, s. 229.7 M. Dąbrowa-Szefler, RB. Sztabiński: M ode l kształcenia....8 M. Dąbrowa-Szefler, J. Jabtecka: Szkoln ictwo wyższe w  Polsce. Raport d la OECD, M in isterstwo Nauki i Szkoln ictw a W yższego, Warszawa 2007.9 Tamże, s. 233-234.10 Tamże, s. 235.Małgorzata Dąbrowa-Szefler -  dobry człowiek, rzetelny naukowiec 13zainteresowaniach naukoznawczych i dotyczących szkolnictwa wyższego. Prowadziła bowiem w swej bogatej działalności zarówno badania w dziedzinie polityki naukowej, ana­lizy zasad i struktury finansowania placówek naukowych nauki, jak i studia dotyczące finansowania w kontekście polityki szkolnictwa wyższego. Będąc ekonomistką, często wykraczała w swych studiach poza problematykę ekonomiki nauki i szkolnictwa, rozwoju gospodarczego i roli postępu naukowo-technicznego we wzroście gospodarczym. Zajmo­wała się zagadnieniami oceny placówek badawczo-rozwojowych, polityki naukowej, pro­wadziła porównania międzynarodowe systemów finansowania szkolnictwa wyższego, pomocy materialnej dla studentów i odpłatności za studia w kontekście dostępności do szkolnictwa wyższego. Jako jedna z pierwszych, w połowie lat dziewięćdziesiątych przy­gotowała opracowanie poświęcone mobilności pracowników naukowych.Dorobek naukowy Pani Profesor w ostatnim tylko dwudziestoleciu wynika z kierowania lub realizacji grantów, tematów statutowych czy badań własnych i obejmuje kilka książek, rozdziały w pracach zbiorowych wydanych za granicą1, szereg raportów i kilkadziesiąt artykułów publikowanych w takich czasopismach jak „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” , „Zagadnienia Naukoznawstwa”, „Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój” , „Nauka” , „Higher Education Policy” czy „Industry and Higher Education”.Podczas ostatnich kilkunastu lat najważniejszym obszarem zainteresowań badaw­czych Pani Profesor stała się szeroko ujęta problematyka kadry akademickiej, postrzega­nej jako najważniejszy element potencjału polskiego systemu badawczego i akademic­kiego, a także zagadnienia kształcenia na stopień doktora oraz analizy rozwoju kariery naukowej. Wydana w efekcie tych badań monografia Kadry dla nauki w Polsce. Stan i per­spektywy rozwoju była bodaj pierwszą rzeczową, kompleksową pracą na ten temat po trwającej blisko trzydzieści lat przerwie w prowadzeniu takich badań w Polsce. Autorka zajęła się m.in. motywami podejmowania pracy badawczej, barierami ograniczającymi rozwój kariery naukowej, a także sposobem dochodzenia do pierwszego stopnia nauko­wego oraz -  w kontekście karier -  problematyką mobilności kadry naukowej. Wynikiem Jej badań były trzy prace: pierwsza to wspomniana wyżej monografia przedstawiająca kwes­tie kariery naukowej i potencjału kadrowego nauki w Polsce, jego strukturę i jakość oraz problem barier występujących na drodze do kariery naukowej. Druga praca to przygoto­wany wraz z prof. Pawłem B. Sztabińskim raport na temat kształcenia doktorantów, za któ­ry Autorzy otrzymali podziękowanie od przewodniczącego Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, i w końcu kolejna monografia: Model kształcenia doktorantów. Problematyka związana z karierami naukowymi i rozwojem kadr stanowiła także przedmiot wielu artyku­łów oraz rozdziałów książkowych, w których Autorka rozwijała poszczególne wątki, a zwłaszcza kwestię kształcenia doktorantów.Profesor Małgorzata Dąbrowa-Szefler opracowała lub uczestniczyła w przygotowaniu wielu analiz naukowych na zlecenie resortu odpowiedzialnego za szkolnictwo wyższe (ostatnio był to np. raport o polskim systemie szkolnictwa wyższego przygotowany dla OECD).1 Na przykład w  pracach: H ochschu lpo litiks in  Ostm itteleuropa 1945-1995, W iener O steuropastudien, Osterreichis- chen Ost- und Sudost Europa-lnstitu t 1996, pod red. Petera Bachmaiera, w : Education fo r the Transition, Institut fur W issen- schaften vom  M enschen, W ien 1997, rozdzia ł w  National Reports on Staff D evelopm ent A ctm ties in  1998 czy European Net­Work fo r Staff D evelopm ent and H igher Education, UNESCO-CEPES, Paris 1999.14 Małgorzata Dąbrowa-Szefler -  dobry człowiek, rzetelny naukowiecElementem i efektem osiągnięć w pracy naukowej był również Jej długoletni udział w pracach Komitetu Naukoznawstwa PAN i jego Prezydium, w tym pełnienie funkcji wice­przewodniczącej, a następnie przewodniczącej Komitetu, funkcja przewodniczącej rady redakcyjnej „Zagadnień Naukoznawstwa” , członkostwo w radzie redakcyjnej „Nauki Pols­kiej” (rocznika Kasy im. Józefa Mianowskiego), a także w redakcji półrocznika „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” .Na koniec należy także wspomnieć o pełnieniu przez Panią Profesor funkcji organiza­cyjnych na Uniwersytecie Warszawskim, na Wydziale Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji (przez dwie kadencje funkcji prodziekana oraz przez trzy kadencje funkcji wicedyrektora Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego).Oprócz zalet intelektualnych trzeba wspomnieć o ogromnej pracowitości i odpowie­dzialności Pani Profesor, które sprawiały, że współpraca z Nią jest przyjemnością.Szanowna Pani Profesor! W imieniu swoim oraz kolegów z Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego pozwalam sobie żywić nadzieję, że wraz z odejściem na emeryturę nie zakończy Pani kariery naukowej, że będzie Pani dopisywać zdrowie, że nasza współpraca będzie się rozwijała jeszcze przez wiele lat, ku wzajemnemu zadowole­niu i z pożytkiem dla nauki.dr hab. Julita Jabłeckaprofesor w Wyższej Szkole Biznesu -  National-Louis University, Nowy Sącz

http://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/article/download/3222/3232

Małgorzata Dąbrowa-Szefler - dobry człowiek, rzetelny naukowiec

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Nauka i Szkolnictwo Wyższe

Małgorzata Dąbrowa-Szefler - dobry człowiek, rzetelny naukowiec

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Nauka i Szkolnictwo Wyższe

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w