Białecki, Ireneusz

 Nauka i Szkolnictwo Wyższe 

Od Redakcji    Jakie sÈ powody, ĝe dyskusje i debaty przeradzajÈ siÚ w dyskurs? Po-waĝna odpowiedě na takie pytanie wymagaïaby dogïÚbnych analiz. Wprowadzenie przed-stawiajÈce nowy numer „Nauki i Szkolnictwa Wyĝszego” nie jest dobrym miejscem do takich rozwaĝañ. Jednak problematyka tworzenia siÚ i mechaniki dyskursów pojawia siÚ w tle chyba wiÚkszoĂci zamieszczonych w tym tomie artykuïów. Tylko w jednym przypad-ku przedstawiona jest explicite – w interesujÈcym artykule Agnieszki Dziedziczak-Foltyn „Recepcja przemian instytucji szkoïy wyĝszej – szkic o dwóch formacjach w dyskursie naukowym”. Jednak takĝe w innych artykuïach, kiedy mówi siÚ o wÈtkach, motywach, retoryce czy ĝargonie, przychodzi na myĂl pytanie: czy i w jaki sposób rozmaite jÚzyki czy sposoby narracji deformujÈ opis sytuacji w szkolnictwie wyĝszym i wpïywajÈ na politykÚ wobec niego. PamiÚtajmy, ĝe badania szkolnictwa wyĝszego prowadzi siÚ na róĝnych poziomach, w wielu operujÈcych róĝnymi jÚzykami dyscyplinach: ekonomii, socjologii, zarzÈdzaniu. Pi-sze o tym Marek Kwiek w swym erudycyjnym, przeglÈdowym artykule „PrzyszïoĂÊ uniwer-sytetów w Europie: motywy dyskusji i ich polskie konteksty”. Wymienia i omawia siedem motywów debaty waĝnych dla polskich szkóï wyĝszych, a wĂród nich m.in. nierównoĂci w dostÚpie do studiów, przedsiÚbiorczoĂÊ uczelni, wyksztaïcenie jako dobro prywatne i publiczne oraz odpïatnoĂÊ za studia i Þnansowanie uczelni. NawiÈzujÈc do poziomów, na których toczy siÚ debata, Marek Kwiek przede wszystkim wspomina o wspólnotach bada-czy oraz polityków i ekspertów: „Chociaĝ wspólnoty te i tworzona w ich ramach wiedza (hi-gher education research z jednej strony i higher education policy z drugiej) pozostajÈ w du-ĝej mierze rozïÈczne – to pola problemowe pozostajÈ w znacznym zakresie wspólne, co powoduje posïugiwanie siÚ przez obie wspólnoty coraz bardziej zbliĝonÈ pojÚciowoĂciÈ”1. Marek Kwiek nie zajmuje siÚ dalej sprawami „pojÚciowoĂci” i poziomami debat, bo temat jego artykuïu jest inny [analiza sytuacji w Polsce], wspomina jedynie o piÚciu pozio-mach debaty: „Owe istotne poziomy dyskusji obejmujÈ coraz silniejsze poziomy wykracza-jÈce poza tradycyjne pañstwa narodowe: poziom ponadnarodowy (reprezentowany przez takie organizacje jak choÊby OECD, Bank ¥wiatowy i UNESCO) i poziom unijny (reprezen-towany przez KomisjÚ EuropejskÈ i liczne unijne grupy eksperckie róĝnego szczebla); po-nadto poziom poszczególnych pañstw czïonkowskich UE (czyli pañstw narodowych) oraz dwa inne, kluczowe poziomy, które wymykajÈ siÚ pojedynczej kategoryzacji – miÚdzyna-rodowy poziom naukowy (europejskich i Ăwiatowych naukowych badañ nad szkolnictwem wyĝszym) i miÚdzynarodowy poziom ekspercki”2.Tenĝe autor zwraca jeszcze uwagÚ, ĝe istotne, jeĂli nie najistotniejsze znaczenie w ksztaïtowaniu terminologii i eksperckiego zaplecza dla polityki majÈ zasoby wiedzy gro-madzone w OECD, przy wykorzystaniu terminologii, podejĂÊ i wiedzy tworzonych w kra-jach anglosaskich. WaĝnÈ rolÚ odgrywajÈ w tym takĝe eksperci Banku ¥wiatowego i Unii Europejskiej. Autor, jak wspomniaïem, sygnalizuje jedynie ów temat. TrochÚ z innej strony podejmuje go Jürgen Schriewer, piszÈc o narodzinach procesu boloñskiego („»Zracjonalizowany mit« w europejskim szkolnictwie wyĝszym”). W swym intrygujÈcym [chyba takie okreĂlenie nie jest przesadÈ] artykule, odwoïujÈcym siÚ do ana-1  Por. artykuï M. Kwieka, PrzyszïoĂÊ uniwersytetów w Europie: motywy dyskusji i ich polskie konteksty, w niniejszym numerze „Nauki i Szkolnictwa Wyĝszego”.2  Tamĝe.liz neoinstytucjonalnych, wyjaĂnia pojawienie siÚ procesu boloñskiego. Nie wchodzÈc w szczegóïy jego analiz, powiedzmy, ĝe model boloñski i kojarzona z nim reforma szkol-nictwa wyĝszego wedïug tego autora powstaïy doĂÊ przypadkowo i ewoluowaïy doĂÊ ar-bitralnie. Wreszcie last but not least jest temat umiÚdzynarodowienia jako narzÚdzia zmian w szkolnictwie wyĝszym krajów skandynawskich, który porusza Kazimierz Musiaï. Pisze on wprost, odwoïujÈc siÚ do analizy neoinstytucjonalnej, o micie: „UmiÚdzynarodowienie postrzegane przez pryzmat perspektywy neoinstytucjonalnej jest mitem organizacyjnym i staje siÚ nadzwyczajnym standardem, który jest manifestowany przez organizacje, na-wet jeĂli nie przyczynia siÚ on do podniesienia ich wydajnoĂci (Christensen i in. 2007, s. 57–58). DziÚki temu organizacje w sektorze publicznym upodobniajÈ siÚ do siebie, czyli w naszym przypadku umiÚdzynaradawiajÈ swÈ dziaïalnoĂÊ, gdyĝ imitujÈc wzorce postÚpo-wania, dÈĝÈ do lepszego wpasowania siÚ np. w intencje rzÈdu lub ministerstwa narzucajÈ-cego pewnÈ wizjÚ efektywnego dziaïania w danej dziedzinie w globalnej rzeczywistoĂci”3. ZamykajÈ ten wÈtek dwa artykuïy: Piotra Górskiego „Edukacja, idea uniwersytetu, ewa-luacja” i Ireneusza Biaïeckiego „Etos i polityka w nauce”. Pierwszy dotyczy celów eduka-cji i misji uniwersytetu, które na pewno niewiele majÈ wspólnego z politykÈ efektywnoĂci i parametryzacji, a w drugim – mowa jest o etosie akademickim i niszczÈcej go polityce parametryzacji. Na koniec trzeba koniecznie wspomnieÊ o dwu jeszcze waĝnych pozycjach, od których byÊ moĝe naleĝaïo zaczÈÊ niniejsze wprowadzenie. Z wywiadu z prof. Zbigniewem Marci-niakiem, zajmujÈcym kolejno stanowiska wiceministra w Ministerstwie Edukacji, a potem w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyĝszego, dowiadujemy siÚ bardzo wiele o tym, jak staje siÚ polityka. I takĝe bardzo waĝnym, wartym uwaĝnej lektury jest drugi w tym to-mie artykuï Marka Kwieka „Uniwersytety, produkcja wiedzy i konkurencyjnoĂÊ gospodar-cza w Europie ¥rodkowej”. Obecnie w krajach rozwiniÚtych polityka wobec szkolnictwa wyĝszego odwoïuje siÚ do jego roli w tworzeniu spoïeczeñstwa i gospodarki opartych na wiedzy. Marek Kwiek dowodzi, ĝe w krajach postkomunistycznych konkurencyjnoĂÊ ich gospodarek w znacznie mniejszym stopniu aniĝeli w krajach starej UE zaleĝy od wiedzy i innowacji tworzonych w szkoïach wyĝszych. Ireneusz Biaïecki3  Por. artykuï K. Musiaïa, UmiÚdzynarodowienie szkolnictwa wyĝszego odpowiedziÈ na wyzwania globalizacji – doĂwiad-czenia Europy Póïnocnej, w niniejszym numerze „Nauki i Szkolnictwa Wyĝszego”.

Od redakcji

http://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/article/download/1584/1557

Od redakcji

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Nauka i Szkolnictwo Wyższe