Hejwosz-Gromkowska, Daria

 Kultura-Społeczeństwo-Edukacja 

334 Polemiki i recenzje  życiu, a w scenariuszu innych stanowi tło, postać drugoplanową. Jak udowadnia w swojej książce krakowska uczona, jednostkom z zaburzeniami narcystycznymi wydaje się, że są naj-ważniejsze nie tylko w swoim życiu, ale także i w życiu innych. Rozwój technologii medial-nych, a w szczególności powstanie Internetu, dającego ogrom możliwości, spotęgował chęć bycia sławnym i podziwianym. Rzesze internautów codziennie na portalach społecznościo-wych prześcigają się w sprzedawaniu własnego ja. Facebook, Instagram czy Twitter stają się wirtualnymi bazarami, na których ludzie sprzedają się jak produkty. Internetowe profile użyt-kowników w wielu przypadkach opatrzone są intymnymi wyznaniami i zdjęciami. Niektórzy w sieci potrafią pokazać wszystko, nie mają żadnych granic. Robią to bezpłatnie, ale jak wska-zuje Szpunar, niekoniecznie bezinteresownie. To, co dawniej było przejawem ludzkiej, pry-watności, obecnie wchodzi w nową erę. Ambient intimacy zaczęła stale egzystować w życiu publicznym i wypierać inne wartości. Ważne staję się obnażanie swojego wizerunku, a nie skrywanie tego, co w nas indywidualne, niepowtarzalne. Zgodnie z teorią zmiany intymności Anthony’ego Giddensa „społeczeństwo przeszło w tej sferze radykalną zmianę, która staje się szansą na wyzwolenie z ograniczeń współczesnej cywilizacji”. Surowo potępiane zachowania seksualne są teraz szeroko praktykowane, a nawet promowane. Kultura cyfrowego narcyzmu wykreowała w sieci istne targowisko ludzkiej intymności i próżności, na którym można sprze-dać i kupić życie. Zgodnie ze słowami Magdaleny Szpunar współczesna kultura wykreowała narcystyczne jednostki, które „znaczą wiele, znacząc niewiele” (s. 110). Napisana przez nią książka to bardzo ciekawa i budząca emocje charakterystyka współczesnej kultury. Odwołania do koncepcji światowej sławy badaczy świadczą o pełnym profesjonalizmie autorki i zachęcają do sięgnięcia po jej dzieło, które jeszcze bardziej obnaża obnażone już w sieci jednostki. Ewelina Dziwak Zbigniew Galor, Barbara Goryńska-Bittner, Sławomir Kalinowski (red.), Życie na skraju – marginesy społeczne wielkiego miasta, Societas Pars Mundi, Bielefeld 2014, 810 s. Problem nierówności społecznych stanowi obszar zainteresowania badaczy reprezentują-cych różne dyscypliny i nurty naukowe. Czynniki stratyfikacji społecznej analizowane są przez socjologów, antropologów, politologów, ekonomistów, pedagogów, psychologów,  a także przez osoby zajmujące się naukami o zdrowiu. Nierówności społeczne są bowiem nieodłącznym, strukturalnym aspektem społeczeństwa. Termin „wykluczenie społeczne (marginalizacja)” jest szeroko używane w rozważaniach naukowych, ale także w licznych, strategicznych dokumentach polityki społecznej. Problem ten bywa rozpatrywany na różnych poziomach społecznych: od lokalnego do globalnego, a także w różnych kontekstach. Wyklu-czenie społeczne można rozumieć, jako sytuację, w której „jednostki zostają pozbawione możliwości uczestnictwa w społeczeństwie” (Giddens, 2012). Panaceum na społeczne wyklu-czenie ma być integracja społeczna czy kohezja społeczna, mająca na celu włączanie grup marginalizowanych do społeczeństwa. Polemiki i recenzje 335  Kategoria wykluczenia społecznego bywa utożsamiana najczęściej z czynnikami ekono-micznymi, jednak badacze przedmiotu wskazują, że także inne aspekty wpływają na proces marginalizacji społecznej. Oczywiście ubóstwo jawi się tutaj jako główna przyczyna wyklu-czenia społecznego, jednak często towarzyszy jemu niskie wykształcenie (lub jego brak), bez-robocie, pogarszający się stan zdrowia, słabe więzi społeczne, niski status społeczny. Należy również zauważyć, iż w procesie społecznego wykluczenia nadal duże znaczenie można przy-pisać płci, religii, narodowości oraz obywatelstwu. Przywołane aspekty zostały szeroko omó-wione i przeanalizowane w publikacji Życie na skraju – marginesy społeczne wielkiego miasta. Wpisuje się ona idealnie w nurt interdyscyplinarnego podejścia w dyskursie naukowym. Szerzej o marginalizacji społecznej jako interdyscyplinarnym problemie pisze Zbigniew Galor w artykule otwierającym publikację. Prezentowana publikacja jest efektem projektu badawczego pod kierownictwem Zbi-gniewa Galora, do którego włączyli się teoretycy oraz badacze podejmujący w swych rozwa-żaniach problem marginalizacji społecznej, a także praktycy – ludzie pracujący w organiza-cjach pozarządowych. W następstwie udało się uzyskać efekt synergii, pokazując współ-istnienie obszaru „teorii” i „praktyki” dla działań społecznych na rzecz przeciwdziałania  społecznej marginalizacji. Inspiracją dla powstania niniejszej pracy, jak podkreślają w wpro-wadzeniu redaktorzy, było stworzenie platformy do dialogu między przedstawicielami świata nauki i badań a praktykami. Redaktorzy podkreślają, iż te dwa światy często posługują się różnymi językami, przypisując inne znaczenia eksplorowanym zjawiskom. Jednak różnice  w pojmowaniu zjawisk towarzyszących marginalizacji społecznej traktować należy jako zaletę tej pracy, bowiem daje ona możliwość do konfrontacji dwóch rzeczywistości – sfery teorii  i praktyki. Marginalizacja społeczna została przedstawiona wieloaspektowo, co sprawiło, iż analizo-wany problem osadzony został w różnych społecznych kontekstach. „Wielkim miastem” jest tutaj Poznań, a autorzy poszczególnych artykułów starali się przedstawić problem marginali-zacji społecznej oraz nierówności społecznych zarówno w perspektywie historycznej, jak  i uchwycić współczesne problemy mieszkańców miasta. We wprowadzeniu do pracy redakto-rzy informują czytelnika, że „Podstawę zamieszczonych w tym tomie opracowań stanowią wyniki badań przeprowadzonych w oparciu o projekt badawczy pt. Margines społeczny  Poznania i dynamika jego zmian 2010–2012 autorstwa Zbigniewa Galora” (s. 12). Mimo iż tłem do rozważań zawartych w niniejszej publikacji jest miasto Poznań, przedstawione przy-kłady, analizy, badania i wnioski mogą zostać wykorzystane w odniesieniu do innych miast. Publikacja została podzielona na sześć części, które stanowią odrębne obszary tematycz-ne. W pierwszej, zatytułowanej Badania nad marginalizacją, znalazły się teksty poruszające ogólną problematykę marginesu społecznego i strukturalnego. Zamieszczone artykuły przy-bliżają Czytelnikowi pojęcia i kategorie związane z marginalizacją społeczną, a także metody  i techniki badań nad tym zawiłym problemem. Druga część publikacji dotyczy głównie historii analizowanego zjawiska w mieście Po-znaniu. Pierwszy artykuł, autorstwa Ireny Sarnowskiej, podejmuje problem wykluczenia społecznego z perspektywy onimicznej. Z kolei tekst Volkera Zimmermanna wprowadza czytelnika w problematykę przestępczości w XIX wieku. W tej części znalazły się Szkice  z prostytucji w Poznaniu do roku 1939. Autor tekstu Piotr Gołdyn przedstawia „rozwój” uznanego za najstarszy zawód na terenach miasta Poznania, dostarczając ciekawych informa-336 Polemiki i recenzje  cji na temat miejsc nierządu (zamtuzy jawne i tajne), a także o próbach radzenia sobie z pro-stytucją, szczególnie tą nielegalną. Kolejny artykuł tej części publikacji poświęcony został żebractwu jako problemowi współczesnemu i historycznemu. Trzecia część książki została poświęcona zjawisku marginalizacji i samomarginalizacji.  W artykule Dynamika marginalizacji społecznej osób długotrwale bezrobotnych Agnieszka Ignasiak oraz Mikołaj Jacek Łuczak dokonują analizy ważkiego problemu wykluczenia spo-łecznego w kontekście osób bezrobotnych. Magdalena Kozera podnosi problem transformacji kapitału ludzkiego. Osią narracji stało się przedstawienie przemiany kapitału ludzkiego  z pozytywnego w negatywny oraz z negatywnego w pozytywny. Kolejny tekst, autorstwa Romana Pomianowskiego, stanowi rozważania na temat wpływu wyuczonej bezradności na marginalizację. W wyjaśnianiu tej korelacji autor odwołuje się do koncepcji i teorii psycholo-gicznych, opisując szczególnie zjawisko samokontroli. Autor podejmuje również kwestię diagnozowania symptomów wyuczonej bezradności, przywołując przeprowadzone przez siebie badania. Artykuł Macieja Kokocińskiego wyjaśnia Czytelnikowi zależność między marginalizacją a przemocą domową. Według przywołanego autora przemoc domowa jest efektem margina-lizacji społecznej, a w konsekwencji prowadzić może do społecznego wykluczania jednostek  i całych rodzin. W celu uzyskania szerszej perspektywy nad przywołanym zjawiskiem, autor tekstu, prezentuje obszerne wyniki badań własnych. W kolejnym tekście Paula Molska  oraz Mariusz Mueller, prezentując wyniki przeprowadzonych przez nich badań, omawiają problem uzależnień i ich konsekwencji jako jednego z elementów korelujących z marginaliza-cją społeczną. Z kolei tekst Adama Czabańskiego i Marty Stefaniak prezentuje wyniki badań nad samobójstwami, zjawiskiem autodestrukcji a wykluczeniem społecznym. Badania,  podobnie jak przywołanych wcześniej autorów, przeprowadzone były wśród klientów Miej-skiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu. Wskazują one, że osoby, które borykają się  z problemami materialnymi, bezrobociem, są bardziej narażone na podejmowanie prób  samobójczych. Autorzy wskazują na konieczność wsparcia psychologicznego osób, które utraciły pracę lub też znajdują się w grupie narażonej na utratę pracy jako głównego źródła  utrzymania. Magdalena Kuczyńska, autorka kolejnego tekstu, skoncentrowała się na problemie zdro-wia i choroby wykluczonych społecznie mieszkańców Poznania. Autorka artykułu, poza opisem problemów zdrowotnych osób objętych badaniem, wskazuje również na kwestię postaw personelu medycznego wobec nich. Joanna Warkocz z kolei podnosi kwestię margina-lizacji społecznej osób niepełnosprawnych na przykładzie chorych ze stwardnieniem rozsia-nym, a Mikołaj Jacek Łuczak prezentuje aspekt wykluczenia w kontekście opieki paliatywno-hospicyjnej. Ostatni tekst tej części został poświęcony mniejszości romskiej na przełomie XX  i XXI wieku. Emilia Kledzik i Patryk Pawełczak zauważają, że także i dziś „Romowie są naj-bardziej bezbronną i jednocześnie najbardziej niechcianą mniejszością” (s. 364). Odwołując się do sytuacji rodzin romskich mieszkających na terenie miasta Poznania, twierdzą, że  z powodu wzmacnianych kulturowo stereotypów są oni narażeni na społeczne wykluczenie oraz niechęć ze strony mieszkańców miasta. Czwartą część publikacji, zatytułowaną Margines socjalny, otwiera artykuł autorstwa Sła-womira Kalinowskiego na temat niepewności ubogiej części mieszkańców Poznania. Autor artykułu rozważa problem badawczy w trzech aspektach: dochodowym, pracy oraz przyszło-Polemiki i recenzje 337  ści. Tytuł artykułu „Pewni niepewności” sygnalizuje, że respondenci badań wykazywali wyso-ki stopień braku poczucia bezpieczeństwa w różnych aspektach swojego życia. W kolejnym artykule Przemysław Pluciński omawia problem lokalnej polityki mieszka-niowej przywołując zjawisko „niesprawiedliwości przestrzennej”, które w ostatnich latach pojawiło się na terenie miasta Poznania jako odpowiedź na instytucjonalną politykę mieszka-niową. W kolejnych artykułach podjęto problematykę sytuacji mieszkaniowej i finansowej ubogiej ludności miasta Poznania. Jan Grad z kolei przyjrzał się zjawisku uczestnictwa w kulturze biednych mieszkańców Poznania, natomiast Andrzej Wołoszyn i Romana Głowicka podjęli kwestię stylu życia osób korzystających z pomocy społecznej, próbując znaleźć odpowiedź na pytanie dotyczące two-rzenia się kultury ubóstwa. W tej części książki czytelnik znajdzie również rozważania na temat bezdomności. Do-minika Kozłowska oraz Radomir Miński starają się przedstawić skalę i dynamikę bezdomno-ści w Poznaniu i województwie wielkopolskim oraz przywołują pięć narracji osób, które we-szły w bezdomność, starając się zmienić swoją obecną sytuację życiową. Kolejny rozdział, autorstwa Mirosławy Cylkowskiej-Nowak, Macieja Nowaka, Macieja Kokocińskiego, Elżbiety Wojtaś i Jana Wojtasia podejmuje kwestię społeczno-ekonomicznej pozycji osób niepełnosprawnych oraz dokonywanych przez nich wyborów. Ostatni tekst, części czwartej, autorstwa Joanny Kuchty, Jakuba Michalskiego oraz Sławomira Joachimiaka, poświęcony został problemowi korzystania z bezpłatnej pomocy prawnej dla osób ubogich. Część piąta prezentowanej publikacji podejmuje problematykę marginesu strukturalne-go. Pierwszym problemem podjętym w tym rozdziale jest żebractwo jako źródło dochodów. Katarzyna Dworniczek i Joanna Kuchta przeprowadziły badania wśród osób trudniących się żebractwem, a zabrany materiał, jak twierdzą przywołane badaczki, stanowi wskaźnik „wąt-ków, jakie powinny być rozwijane w trakcie przyszłych badań nad żebractwem w Poznaniu” (s. 622). Ponadto wyniki ich badań obalają istniejące w społeczeństwie stereotypy, iż żebrac-twem trudnią się jedynie osoby bezdomne i bezrobotne. Natomiast Jakub Michalski oraz Sławomir Joachimiak podejmują problematykę żebractwa w świetle prawa. Kolejny tekst stanowi rozprawę na temat tak zwanej „szarej strefy” gospodarczej miasta Poznania i jej implikacji dla tworzenia się strukturalnego marginesu. Niezwykle aktualny temat został podjęty przez Alberta Terlaka i Sebastiana Kołodziej-czaka. Podjęli oni kwestię emigracji zarobkowej na tle zmieniających się warunków społecz-no-ekonomicznych Polski. Leszek Wieczorek porusza problem prostytucji w perspektywie społecznej marginalizacji. Autor przedstawia rys historyczny rozwoju tego zjawiska, aspekty prawne, powołuje się również na badania Jarosława Wypszańskiego, a także podejmuje re-konstrukcję doniesień medialnych w celu uzyskania szerszej perspektywy omawianego zjawi-ska. Kolejny rozdział, autorstwa Judyty Jóźwiak, stanowi próbę przestawienia obrazu staty-stycznego przestępcy. Ostatnia, szósta, część publikacji została zatytułowana Demarginalizacja, a zatem czytel-nik znajdzie w nim wskazówki i rozwiązania w zakresie przezwyciężania zjawiska marginali-zacji społecznej. I tak oto Anna Kościelniak przedstawia koncepcję przedsiębiorstw społecz-nych, natomiast Monika Brodziak prezentuje sylwetkę Janusza Smury oraz narrację biograficzną wchodzenia i wychodzenia z trudnej sytuacji życiowej. Monika Mińska i Rado-mir Miński również dokonują rekonstrukcji biografii w kontekście wychodzenia z trudnej 338 Polemiki i recenzje  sytuacji życiowej – Marycha z Chwaliszewa. Natomiast Zbigniew Łagosz przywołuje narrację biograficzną boksera Tomasza Garguli. Przywołane artykuły prezentują studia przypadków, pokazując konkretne przykłady radzenia sobie z trudną sytuacją życiową, wykluczeniem społecznym oraz powrotem do społeczeństwa. Mimo że prezentowana publikacja liczy 810 stron, zbiór zawartych w niej artykułów sta-nowi logiczną i zwartą całość. Liczne publikacje wieloautorskie prezentują często mozaikę różnych, niepowiązanych ze sobą tematycznie tekstów, natomiast recenzowana książka poka-zuje, że możliwe jest stworzenie kompatybilnego pod względem treści i celów opus magnum. Publikacja ta jest również doskonałą egzemplifikacją współpracy interdyscyplinarnej między teoretykami, badaczami oraz praktykami. Wiele z prezentowanych artykułów pokazuje nowe problemy badawcze wymagające większej i pogłębionej eksploracji, co zapewne może służyć jako wskazówka dla osób zajmujących się problemem marginalizacji społecznej nie tylko  w „wielkim mieście”. Daria Hejwosz-Gromkowska  

Zbigniew Galor, Barbara Goryńska-Bittner, Sławomir Kalinowski (red.), Życie na skraju – marginesy społeczne wielkiego miasta, Societas Pars Mundi, Bielefeld 2014, 810 s.

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/kse/article/download/9592/9257

Zbigniew Galor, Barbara Goryńska-Bittner, Sławomir Kalinowski (red.), Życie na skraju – marginesy społeczne wielkiego miasta, Societas Pars Mundi, Bielefeld 2014, 810 s.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Kultura-Społeczeństwo-Edukacja

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Zbigniew Galor, Barbara Goryńska-Bittner, Sławomir Kalinowski (red.), Życie na skraju – marginesy społeczne wielkiego miasta, Societas Pars Mundi, Bielefeld 2014, 810 s.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Kultura-Społeczeństwo-Edukacja

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w