KRAJEWSKI, Piotr

Historia@Teoria

253ISSN 2450-8047 nr 2017/1 (3)http://dx.doi .org/10.14746/ht .2017.3 . 1 .25s. 253-256-- ---SPRAWOZDANIE Z MIĘDZYNARODOWEJ KONFERENCJI EDUKACYJNEJ ŚWIADOMOŚĆ - ODPOWIEDZIALNOŚĆ - PRZYSZŁOŚĆ, 4-5 LIPCA 2017 ROKU, OŚWIĘCIMW dniach 4-5 lipca 2017 roku, z inicjatywy Państwowego Muzeum Auschwitz--Birkenau w Oświęcimiu, odbyła się Międzynarodowa Konferencja Edukacyjna „Świadomość – Odpowiedzialność – Przyszłość”. Wydarzenie zorganizowane z okazji 70. rocznicy utworzenia muzeum, zgromadziło kilkudziesięciu badaczy z 14 krajów, m.in. Belgii, Francji, Izraela, Holandii, Niemiec, Polski, USA. W sesjach wzięli udział historycy, muzealnicy, edukatorzy, socjologowie oraz badacze litera-tury i sztuki. Swoimi refl eksjami podzielili się również ocaleni z Zagłady, którzy po raz kolejny dali świadectwo, przywoływali wspomnienia sprzed dziesięcioleci.Problematyka konferencji została ujęta w kilka przewodnich tematów: „Prze-słanie Auschwitz. Partykularyzm vs. uniwersalizm”, „Współczesne reprezentacje i recepcja Auschwitz”, „Świadkowie historii depozytariuszami pamięci”, „Nośniki pamięci – świadectwa materialne i nowe technologie”, „Wizyta w miejscu pamięci jako szczególne doświadczenie edukacyjne”, „Szoa wyzwaniem dla przyszłości”. W ramach tytułowej triady konferencji, prelegenci i dyskutanci zastanawiali się nad sposobami kształtowania i przemianami dyskursu o Holokauście (również w kon-tekście zauważalnych przemian technologicznych, politycznych i dezinformacji).Panel otwierający konferencję, moderowany przez sekretarza Międzyna-rodowej Rady Oświęcimskiej Marka Zająca, skupiony był wokół problematyki współczesnego przesłania Holokaustu, roli miejsc pamięci oraz sposobów prze-ciwdziałania dyskryminacji. Piotr M. A. Cywiński, dyrektor Muzeum Auschwitz--Birkenau, wskazywał przede wszystkim na istotę doświadczeń i emocji ludzi, nakładających się na przeżycia w momencie zwiedzania miejsca pamięci. Wskazując na balans emocji-refl eksji-wiedzy Cywiński podkreślał, iż obecność w Auschwitz nie powinna skutkować łzami, tylko wyciszeniem, które może być początkiem Piotr KRAJEWSKIUniwersytet im. Adama Mickiewicza254ARTYKUŁY RECENZYJNEbudowania odpowiedzialnej postawy. Sara J. Bloomfi eld, dyrektor Muzeum Holo-kaustu w Waszyngtonie, po raz kolejny powróciła do pytań o naturę człowieka, który jest w stanie popełnić zbrodnię ludobójstwa. Jej zdaniem wizyta w miejscu pamięci powinna skłaniać do osobistej refl eksji nad własną postawą, wartościami, którymi kierujemy się w codziennym życiu. Bloomfi eld podkreśliła jednocześnie, iż przesła-nie Holokaustu powinno zostać zuniwersalizowane, włączone w sieć internetową, a zarazem pokazane na tyle ogólnie, aby również poza Europą było ono zrozumiałe. Prof. Alain Chouraqui – dyrektor Miejsca Pamięci Camp des Milles – wskazywał na interdyscyplinarność dyskursu o Holokauście, który poprzez różnorodne formy oddziaływania jest w stanie przekazywać wiedzę i odpowiedzialność kolejnym poko-leniom. W podsumowaniu, Marek Zając podkreślił ponadpokoleniowe oddziaływanie i wielowątkowe znaczenie świadectw ocalonych, które odczytywane na coraz to nowe sposoby powinny być stale przypominane.Drugi panel, z udziałem szczególnych gości – ocalonych – skupiony został wokół hasła „Trudne powroty”1. Swoimi refl eksjami podzielili się świadkowie Auschwitz: Halina Birenbaum, dr Janina Iwańska, prof. Zbigniew Kączkowski, Roman Kent oraz Marian Turski. Ocaleni wskazywali na trudności wynikające z braku języka służącego opowiedze-niu osobistego doświadczenia. Dopiero stopniowo uczyli się, często w przypadkowych i niespodziewanych sytuacjach, opowiadać, wspominać, ale i zapominać. Wraz z upływem czasu było to dla nich tylko pozornie łatwiejsze. Mimo to zdawali sobie sprawę z odpo-wiedzialności, która na nich – jako depozytariuszach pamięci – także i dziś spoczywa.W panelu „Przesłanie Auschwitz i Holokaustu – partykularyzm vs. uniwersalizm” udział wzięli prof. Yehuda Bauer, rabin Irving Greenberg, prof. Deborah Lipstadt, biskup Grzegorz Ryś oraz prof. Nikolaus Wachsmann. Moderująca dyskusję, prof. Barbara Engelking, stwierdziła już na początku, iż nie ma żadnego przesłania, morału, nadziei związanej z Holokaustem, a po tym wydarzeniu pozostało i pozostanie tylko ludz-kie cierpienie. Yehuda Bauer podkreślał niewspółmierność używanych w dyskursie pojęć, m.in. Holokaustu czy antysemityzmu. Według badacza, niezrozumienie i ich uogólnianie służy wyolbrzymianiu i podkreślaniu wyjątkowości Holokaustu, choć-by w kwantyfi kowaniu cierpienia opartego tylko na liczbie ofi ar. Irving Greenberg, wskazywał na węzłowe punkty w dziejach Narodu Wybranego, w których również i Holokaust ma swoje miejsce. Zdaniem rabina, tym samym stworzona została utopia związana z przesłaniem Holokaustu, jako znakiem dla ludzkości, który jednocześnie neguje rolę i znaczenia totalitaryzmów XX wieku. Z kolei Deborah Lipstadt postulowała 1   Zarejestrowane wypowiedzi ocalonych można odsłuchać na ofi cjalnym kanale muzeum w serwisie youtube, zob. htt ps://www.youtube.com/watch?time_continue=6&v=sypZBdanoSE [dostęp 1.12.2017].PIOTR KRAJEWSKI Sprawozdanie z Międzynarodowej Konferencji Edukacyjnej „Świadomość...255stworzenie historiografi i „przesłania Auschwitz i Holokaustu”, która pokazałaby po-lityczne i historyczne konteksty odczytywania i wykorzystywania Zagłady. Lipstadt podkreśliła również jednostkowość zrozumienia, a nie przesłania, gdyż sposób rozu-mienia i jego oddziaływanie na codzienne życie powinno być lekcją (z) Holokaustu. Biskup Grzegorz Ryś uznał prześledzenie i wyszczególnienie węzłowych punktów z historii stereotypów i dyskryminacji Żydów za zadanie stojące przed tymi, którzy chcą uświadomić sobie historyczność Zagłady. Odradzający się na różnych polach antysemityzm powinien być lekcją dla wszystkich tych, którzy podkreślają jednostko-wość Zagłady. Nikolaus Wachsmann zwrócił uwagę na różnorodne sposoby ujmowania Holokaustu przez samych ocalonych – ich świadectwa, wspomnienia, często mówiące o jednym doświadczeniu pokazują jego odmienne ujęcia. Wachsmann jednocześnie podkreślił, iż historia Holokaustu nie zaczyna się w Auschwitz i nie kończy się wraz z wyzwoleniem obozu w styczniu 1945 roku. To jest o wiele bardziej skomplikowany proces, którego reperkusje powinniśmy uświadamiać sobie także dziś.Drugi dzień konferencji otworzyła dyskusja na temat współczesnych repre-zentacji oraz recepcji Auschwitz w sztuce. Wzięli w niej udział: Affi  nity Konar, prof. Marek Kucia, prof. Tadeusz Lubelski oraz Michal Rovner. Twórcy i badacze podkreślali nieuchronność zmian i prób dostosowania dyskursu o Holokauście do współczesnego odbiorcy – choćby poprzez próby oddziaływania emocjonalnego, ujęcia mikrohistoryczne, odkrywania innych grup dyskryminowanych w czasie II wojny światowej. Tadeusz Lubelski postulował konieczność tworzenia utworów artystycznych, zakorzenionych w historii, ale też potencjalnie wywołujących spore przeżycia emocjonalne. Marek Kucia, przywołując wyniki badań socjologicznych wskazywał, iż każdy sposób dotarcia do odbiorcy jest słuszny (nawet kontrowersyjny) zważywszy na to, że o Holokauście nie słyszało co najmniej 30% światowej populacji. Affi  nity Konar, autorka bestsellerowej powieści dla młodzieży Mischling, czyli kundel, przywołała komentarze czytelników amerykańskich, którzy dzięki jej powieści do-wiadywali się o codzienności w Auschwitz, eksperymentach Josefa Mengele. Z kolei Michal Rovner podzieliła się osobistą refl eksją po analizie ponad 6 tysięcy rysunków, fragmentów grypsów dzieci. Autorka, w budowaniu i odtwarzaniu dziecięcej narra-cji, szukała przede wszystkim uniwersalności, motywów powtarzających się, które odzwierciedliłyby, choć w pewien sposób, ich perspektywę Auschwitz. Została ona przypomniana i zaprezentowana w bloku Szoa.W kolejnych – dwóch równoległych sesjach – edukatorzy, nauczyciele i bada-cze podzielili się swoimi doświadczeniami na temat edukacji w miejscach pamięci 256ARTYKUŁY RECENZYJNElub szkolnej edukacji historycznej. Referaty skupiały się wokół czterech zagadnień: „Świadkowie historii depozytariuszami pamięci”, „Auschwitz i Holokaust w edukacji formalnej i nieformalnej”, „Wizyta w autentycznym miejscu pamięci jako szczególne doświadczenie edukacyjne” oraz „Nośniki pamięci i nowe technologie”. Referaty częściowo stanowiły uzupełnienie, ale także odpowiedź dla toczącej się głównej dys-kusji – w jaki sposób przedstawiać problematykę Zagłady? Badacze z Europy, Izraela i USA dzieląc się swoimi doświadczeniami edukacyjnymi, sposobami przekazywania wiedzy (często uwzględniając różnice kulturowe) oraz dobrymi praktykami pokazywali, jak niestandardowo można ujmować tę tematykę. Interesujące okazały się zwłaszcza takie sposoby przedstawiania, które odpowiadały wyzwaniom współczesnego świata. Choćby tego, w jaki sposób kształtowany jest kanon literacki i fi lmowy w Niemczech i w Polsce oraz w jaki sposób wizyta w miejscu pamięci przekłada się na zrozumienie problemów grup dyskryminowanych w środowisku policjantów.Mott em panelu podsumowującego był cytat Elie Wiesela: „Widziałem, że historia musi być opowiedziana. Nie przekazać doświadczenia znaczy tyle, ile zdradzić”. O różnych sposobach przedstawiania historii Zagłady dyskutowali: prof. Michael Berenbaum, Andrzej Kacorzyk, dr Noa Mkayton oraz dr Christa Schikorra. Michael Berenbaum wskazywał, iż współcześnie istnieje potrzeba interpretacji miejsc pamięci. Nową interpretacją, ale przede wszystkim wyzwaniem dla muzeum, miałoby być znalezienie sposobu oddania głosu ocalonym w Birkenau. Zdaniem badacza, pozostawione w obecnej formie – pozbawione narracji muzealnej – stanie się całkowicie niezrozumiałe. W odpowiedzi, Noa Mkayton, posiłkując się doświadczeniami izraelskimi, postulowała tworzenie ram interpretacyjnych – aby pokazać różnych aktorów Zagłady, ich biografi e, motywacje, działania – w jednej przestrzeni i czasie. Andrzej Kacorzyk, podkreślając ważkość świa-dectw ocalonych, wskazywał, iż nie należy zastanawiać się jak będzie wyglądać refl eksja o Holokauście bez ich obecności, tylko w jaki sposób mogą się przygotować pierwsze pokolenia, które będą musiały pośrednio świadczyć o wydarzeniach Zagłady.Tytułowa triada „Świadomość – Odpowiedzialność – Przyszłość” i ogólna refl ek-sja płynąca z konferencji, po raz kolejny wskazała najważniejsze kierunki w dyskursie o Holokauście, roli Auschwitz i miejsc pamięci. Zauważone zostały przez badaczy nie-uchronność zmian oraz przesuwanie punktu ciężkości z uniwersalności doświadczenia na rolę i znaczenie świadomości historycznej współczesnych odbiorców. W szerszym ujęciu dostrzeżono także formowanie postaw obywatelskiej odpowiedzialności oraz zapobiegania zbrodniom ludobójstwa dziś i w przyszłości. Wydaje się, że w procesie kształtowania przesłania Zagłady (o której historiografi ę słusznie prosiła prof. Deborah Lipstadt) konieczna będzie inna triada, balans wiedzy-refl eksji-emocji.

SPRAWOZDANIE Z MIĘDZYNARODOWEJ KONFERENCJI EDUKACYJNEJ ŚWIADOMOŚĆ - ODPOWIEDZIALNOŚĆ - PRZYSZŁOŚĆ, 4-5 LIPCA 2017 ROKU, OŚWIĘCIM

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Historia@Teoria

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

SPRAWOZDANIE Z MIĘDZYNARODOWEJ KONFERENCJI EDUKACYJNEJ ŚWIADOMOŚĆ - ODPOWIEDZIALNOŚĆ - PRZYSZŁOŚĆ, 4-5 LIPCA 2017 ROKU, OŚWIĘCIM

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Historia@Teoria

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w