Napierała, Stanisław

Ecclesia. Studia z Dziejów Wielkopolski 

E c c l e s ia . S t u d ia  z  D z ie j ó w  W ie l k o p o l s k iT o m  2, 2006STANISŁAW NAPIERAŁA Biskup KaliskiArcybiskup Antoni Baraniak jako Pasterz DiecezjiArchbishop Antoni Baraniak as Pastor of DioceseNie będzie to referat i nie będzie to wykład. Będę się starał w konwen­cji wspomnienia jakoś ukazać zadany mi temat*.Moje wspomnienie będzie się toczyć wokół następujących zagadnień-  tytułów: Arcybiskup Baraniak -  Ojciec Soboru, Przewodniczący Komi­sji Episkopatu Polski do spraw realizacji postanowień Soboru w Polsce, Papieski Wydział Teologiczny -  dzieło arcybiskupa Baraniaka, Troska ar­cybiskupa o budowę kościołów, Męczennik za wolność Kościoła w Polsce, Gospodarz uroczystości Millennium Chrztu Polski w Poznaniu, Archidie­cezjalny Synod arcybiskupa Baraniaka.I. OJCIEC SOBORUKiedy papież Jan XXIII ogłosił zwołanie Soboru Watykańskiego II, wszyscy sobie uświadomili, że nastąpi coś bardzo ważnego. Byłem wtedy klerykiem na V roku. Panowało powszechne przekonanie, że na Soborze dokona się zjednoczenie chrześcijan. Wiadomości, jakie docierały o przy­szłym Soborze, były bardzo skąpe. To były zupełnie inne czasy. Działała wszechwładna cenzura i blokowała wszystko, co dotyczyło Kościoła, wia­ry i religii. Informacje zbieraliśmy ze skrawków, jakie udawało się nam znaleźć w prasie i w ten sposób, my klerycy, tworzyliśmy sobie naszą wie­dzę o rodzącym się Soborze. Dyskutowaliśmy o tym wydarzeniu nawet* Biskup Stanisław Napierała, biskup pomocniczy w archidiecezji poznańskiej (miano­wany 25 sierpnia 1980 roku, wyświęcony na biskupa 5 października 1980 roku), od 25 marca 1992 roku biskup kaliski.352 STANISŁAW NAPIERAŁApodczas spacerów w ogrodzie. I tak zawiązało się wśród nas coś, co na­zwaliśmy „ogniskiem soborowym”. Przełożeni je zaakceptowali. To nasze ognisko jakoś się paliło i z niego wyszła myśl, by zaprosić do Seminarium na spotkanie księdza arcybiskupa Baraniaka. Ówczesny rektor ks. Alek­sy Wietrzykowski, zgodził się to kleryckie zaproszenie przekazać księdzu Arcybiskupowi, a Arcybiskup je przyjął. Spotkanie było prowadzone przez kleryków. Mogliśmy wtedy bliżej poznać naszego Arcypasterza. Słu­chał nas i czuliśmy, że nasze wypowiedzi sprawiały mu radość. Mówił też nam o swoich przygotowaniach do Soboru i miał nadzieję, że władze po­zwolą mu na wyjazd do Rzymu. Prosił, abyśmy się o to modlili. Uderzała nas bezpośredniość i dobroć księdza Arcybiskupa.Arcybiskup otrzymał, chociaż nie bez trudności, paszport i co roku uczestniczył w sesjach soborowych. Był ojcem Soboru. Podkreślam to, bo tylko niektórym biskupom dane jest w dziejach uczestniczyć w soborze. Już coraz mniej jest biskupów polskich, którzy byli ojcami Soboru.Jako student, mogłem spotkać się z księdzem Arcybiskupem w Rzy­mie, dokąd przybywał na sesje Soboru. Mieszkał u sióstr nazaretanek na via Macchiavelli razem z innymi polskimi ojcami. Codziennie „busikiem”, ubrani we fiolety, udawali się do Bazyliki św. Piotra, gdzie odbywały się sesje soborowe. W porze południowej kilka tysięcy biskupów „wysypywa­ło” się ze wszystkich drzwi Bazyliki Watykańskiej. Plac św. Piotra zabar­wiał się na kolorowo. Ten widok na długo zapisał się w mojej pamięci.Ksiądz Arcybiskup należał do komisji Kościołów Wschodnich. Bisku­pi polscy, podobnie jak biskupi innych nacji, czas wolny od posiedzeń soborowych przeznaczali przede wszystkim na zebrania we własnym gro­nie, studiowali zagadnienia i przygotowywali swoje stanowisko, które następnie w auli soborowej jeden z nich referował.Uderzało mnie, jak ksiądz arcybiskup Baraniak pilnie śledził każde­go wieczoru doniesienia prasowe. Kupowaliśmy mu oprócz „L’Osservato- re Romano” kilka innych dzienników, a także tygodników oraz miesięcz­niki. Był dobrze zorientowany nie tylko w tym, co pisano o Soborze, ale także w innych sprawach, zwłaszcza gdy dotyczyły one Polski.II. PRZEWODNICZĄCY KOMISJI EPISKOPATU POLSKI DS. REALIZACJI POSTANOWIEŃ SOBORU W POSLCEPo zakończeniu Soboru ksiądz Arcybiskup został Przewodniczącym Komisji Episkopatu ds. Realizacji postanowień Soboru Watykańskiego II w Polsce. Tu, do Poznania, do Przewodniczącego, przyjeżdżali co pewien354 STANISŁAW NAPIERAŁAczas biskupi i teologowie, członkowie Komisji. Opracowywane zagadnie­nia arcybiskup Baraniak przekazywał Konferencji Episkopatu Polski w formie propozycji i sugestii. Komisja ds. realizacji Postanowień Soboru przygotowywała także projekty listów Konferencji Episkopatu, które do­tyczyły wdrażania Soboru w Polsce. Z inicjatywy Przewodniczącego zo­stał opracowany przez członków komisji Katechizm Nauki Soboru Waty­kańskiego II. W jego redagowanie bardzo zaangażował się o. Bernard Przybylski, dominikanin. Arcybiskup Baraniak miał intuicję odnośnie do potrzeby czegoś w rodzaju Katechizmu Nauki Soboru, na długo jeszcze przed Katechizmem Kościoła Katolickiego. Idea takiego katechizmu dzi­wiła wówczas wielu ludzi. On jednak przy niej trwał i mobilizował człon­ków Komisji, aby Katechizm mógł się ukazać. O ile pamiętam, są dwa wydania tego katechizmu.III. POWOŁANIE PAPIESKIEGO WYDZIAŁU TEOLOGICZNEGOKsiędzu arcybiskupowi Baraniakowi bardzo zależało, aby w Poznaniu powstał Wydział Teologiczny. Dyskutowano o tym w Poznaniu, zabiegał0 to w Rzymie, w Kongregacji do spraw Nauczania Katolickiego. Otrzy­mał poparcie Konferencji Episkopatu Polski, a szczególnie poparcie kard. Karola Wojtyły, który zajmował się sprawą nauki kościelnej w Polsce. Kongregacja przedstawiła Arcybiskupowi propozycję afiliacji do jednej z uczelni rzymskich. Arcybiskup był jednak uparty i wracał do swojej koncepcji. Gdy był w Rzymie na kolejnych sesjach Soboru, udawał się do Kongregacji i tłumaczył, że w rejonie Poznania powinien być Wydział Papieski. Wreszcie uzyskał zgodę Kongregacji, najpierw na prowadzenie w Poznaniu studium teologicznego pod nazwą Papieskie Studium Teolo­giczne, z prawem nadawania bakalaureatu. Nie zadowalało to poznań­skich teologów i księży. Arcybiskup znów zwrócił się do Kongregacji1 nalegał, by powstał, tu w Poznaniu, Wydział Teologiczny. Wreszcie udało się. Może niektórzy księża pamiętają jeszcze ów wieczór w porze jesien­nej, kiedy kardynał Geronne -  Prefekt Kongregacji Nauczania Katolickie­go, trochę zziębnięty, przyleciał samolotem z Warszawy na Ławicę w Po­znaniu. Klerycy zapełnili wejście na schodach seminarium, i kard. Geron- ne w blaskach światła, przy rzęsistych oklaskach wkroczył w jego mury. Nazajutrz zobaczył seminarium i spotkał się z profesorami. Było wiado­me, że wydział powstanie. I tak się stało w 1974 roku, ad experimentum  na 5 lat.Papieski Wydział Teologiczny w Poznaniu zawdzięcza swoje powsta­nie i istnienie arcybiskupowi Baraniakowi. Obecny Wydział Teologiczny UAM wszedł w dziedzictwo Papieskiego Wydziału Teologicznego.ARCYBISKUP ANTONI BARANIAK JAKO PASTERZ DIECEZJI 355IV. TROSKA O BUDOWĘ KOŚCIOŁÓWUzyskanie pozwolenia na budowę kościoła w tamtych czasach grani­czyło z cudem. Uparty arcybiskup Baraniak jednak nie ustawał i czasami udawało mu się uzyskać pozwolenie. Bardzo się wtedy cieszył. Pomagał księżom, którym zlecił budowę kościoła, a oni często u niego bywali. Tak było, na przykład, na Kobylempolu, gdzie budowę prowadził ks. Prałat Stanisław Kałek; podobnie na Winogradach, gdzie budowę kościołai kompleksu budynków kościelnych prowadził ks. Wilhelm Dworowy, sa­lezjanin.Ksiądz arcybiskup Baraniak miał swoją taktykę. Ilekroć miał gości z zagranicy, a bardzo o ich przyjazd zabiegał, zawsze zawoził ich na miej­sce budowy kościoła, pokazywał im też nowe osiedla i dzielnice, które po­wstawały bez prawa budowy kościoła. To robiło wrażenie nie tylko na go­ściach, ale również na władzach, którym coraz bardziej zależało na prze­konaniu zagranicy, że w Polsce jest wolność.Zasługą arcybiskupa Baraniaka jest też Dom Księży Emerytów. To było jedno z jego ostatnich już dzieł.V. MĘCZENNIK ZA W OLNOŚĆ KOŚCIOŁA W POLSCEWspomniano tutaj cierpienia więzienne księdza arcybiskupa Barania­ka. Ja nazwę go męczennikiem; męczennikiem za wolność Kościoła w Polsce. Ośmielam się użyć tego określenia, ponieważ wiele razy słysza­łem, jak ludzie wysoko postawieni w hierarchii odnosili je do księdza ar­cybiskupa Baraniaka. Zanim ksiądz biskup Baraniak został arcybisku­pem poznańskim był więziony przez władze PRL-u, które, jak powiedział tu  ks. prof. Zieliński, chciały w ten sposób zrobić wrażenie, by inni nie próbowali bronić Kościoła tak, jak on to czynił. Arcybiskup był człowie­kiem nieugiętym, nie można było go złamać. Był wierny prawdzie i Ko­ściołowi. Nie złamały go nieustanne przesłuchania, najczęściej w nocy, ani całkowite odcięcie od świata. Kto wie, czy przez pewien czas los Kościoła w naszej Ojczyźnie nie spoczywał na biskupie Baraniaku?VI. GOSPODARZ UROCZYSTOŚCI MILLENIUM CHRZTUNie było mnie wtedy w Poznaniu, ale słyszałem z opowiadań księży, zwłaszcza obecnego tu  arcybiskupa Przykuckiego, co tutaj się działo. Lu­dzie zwiezieni z różnych stron do Poznania, by uczestniczyli w cywilnej uroczystości antymillennijnej Chrztu Polski, uciekali z centrum miasta,356 STANISŁAW NAPIERAŁAgdzie przemawiał Władysław Gomółka, na Ostrów Tumski, i tu uczestni­czyli w świętowaniu Tysiąclecia Chrztu Polski razem ze zgromadzonymi biskupami, pod przewodnictwem kardynała prymasa Stefana Wyszyń­skiego, w obecności kardynała Karola Wojtyły i arcybiskupa Baraniaka, który był tu gospodarzem.VII. ARCHIDIECEZJALNY SYNOD ARCYBISKUPA BARANIAKAProgram Wielkiej Nowenny, który był przygotowaniem na Millen­nium Chrztu Polski, miał charakter ogólnokrajowy. Był on realizowany również w Archidiecezji Poznańskiej. Programem duszpasterskim, w któ­rym wypowiedział się arcybiskup Baraniak, był jednak Synod Archidie­cezjalny w latach 1966-1968, zorganizowany po 230 latach od poprzednie­go synodu Diecezji Poznańskiej. Był to jeden z pierwszych synodów w Polsce po Vaticanum II. Łączył tradycyjną jurydyczną formę z nową for­mą duszpasterską, którą promował kard. Karol Wojtyła.Synod poświęcił wiele miejsca duszpasterstwu, koncentrując je w pa­rafii, bo w parafii jest Kościół. Podejmował zagadnienia duszpasterskie tradycyjne, ale także nowe, te, które zaakcentował Sobór, a więc charak­ter misyjny Kościoła, przyjazne relacje z chrześcijanami nie katolikami, z religiami niechrześcijańskimi, czy wreszcie z ludźmi niewierzącymi. Podkreślał apostolat świeckich i to, co wtedy w całej Polsce było akcento­wane, a mianowicie charakter maryjny duszpasterstwa. Uważam, że Sy­nod, o którym mówię, jest ciągle aktualny w Archidiecezji Poznańskiej. Wynika to z Poznańskiego Synodu Archidiecezjalnego z 1993 roku. Jego autor, ks. Arcybiskup Jerzy Stroba zaznacza: podtrzymuję postanowienia posoborowego Synodu Archidiecezji Poznańskiej z 1968 roku, z wyjątkiem  tych, które się zdezaktualizowały (Synod Arcybiskupa Stroby, s. 40).VIII. DUSZPASTERZ I CZŁOWIEKArcybiskup Baraniak przez tych, którzy go znali, kojarzony jest z dziećmi i ministrantami. Nieraz nawet księża byli trochę niezadowole­ni, gdy Arcybiskup przybywał do parafii, a oni po nabożeństwie czekali na posiłek, podczas gdy Arcybiskup pozostawał z dziećmi i z ministranta­mi. Przebywając z nimi odpoczywał.Arcybiskup był dobrym człowiekiem, ogromnie ludzkim, bardzo bez­pośrednim. Może to poświadczyć najlepiej ksiądz arcybiskup Przykucki, który jako kapelan pilnował porządku. Niekiedy zastanawiałem się, dla­czego ksiądz kapelan niekiedy odmawiał, gdy ktoś spoza zapisanych naARCYBISKUP ANTONI BARANIAK JAKO PASTERZ DIECEZJI 357listę, usiłował dostać się do Arcybiskupa. Później się zorientowałem, że kto się dostał do arcybiskupa Baraniaka, właściwie wszystko otrzymał,0 co prosił. Potem jednak nie można było tego wykonać.Arcybiskup był życzliwy dla wszystkich, nie tylko dla ministrantów1 dzieci. Gdy słyszał o biedzie, głęboko to przeżywał i reagował. Jadąc do Rzymu, zabierał ze sobą mnóstwo próśb od ludzi w najróżniejszych spra­wach. Czego to mu ludzie nie zlecali! Czerpał ogromną radość sprawiając radości innym. Można powiedzieć, że całym swoim życiem wyznawał prawdę słów Pana Jezusa: więcej jest radości w dawaniu niż w  braniu.Cieszył się radością obdarowanych, nie tylko dzieci i młodzieży, ale także księży, a nawet kanoników. Zapraszał ich do rezydencji i gościł z okazji różnych uroczystości, wydarzeń czy rocznic znaczących dla Ko­ścioła Poznańskiego. Można było wówczas widzieć, jak oni siedzieli, a Ar­cybiskup chodził i krzątał się koło nich. Dobry człowiek -  oto klucz do zrozumienia arcybiskupa Baraniaka. Kochał Poznań. Oby Poznań to wie­dział! Wielkim bólem była dla niego budowa trasy, która przedzieliła ogród arcybiskupi. Walczył, żeby tę trasę gdzie indziej umiejscowić, nie ze względu na to, że zabierają mu część ogrodu. Chodziło mu o to, żeby miasto, zwłaszcza w części historycznej, odciążyć od ruchu. Jednak orien­tacja tamtego systemu była odmienna, właśnie taka, by wszedł ruch na Ostrów Tumski, gdzie jest Katedra, Kuria, Seminarium Duchowne.Kochał Poznań. Bardzo walczył o miejsce mu należne. Dzięki jego sta­raniom zostały potwierdzone przez Stolicę Apostolską metropolitalne pra­wa Kościoła katedralnego w Poznaniu, mimo, że Poznań nie miał wówczas żadnego biskupstwa sufragalnego. Było to bardzo trudne, ale Arcybiskup jak sobie coś postanowił, to „chodził, chodził i wychodził”.Był biskupem odznaczającym się wielką czcią Matki Bożej. Idąc śla­dami kard. Stefana Wyszyńskiego, stawiał na Maryję i Jej zawierzał wszystkie sprawy Archidiecezji. Czekał na Nawiedzenie Maryi w znaku Jasnogórskiego obrazu. Przygotował na nie Archidiecezję, ale nie dane mu było je oglądać. Nawiedzenie rozpoczęło się w Ostrowie Wlkp. w 1976 roku, pod przewodnictwem kardynała Prymasa Wyszyńskiego, z udzia­łem kard. Wojtyły. Arcybiskup Baraniak był nieobecny, choć bardzo chciał uczestniczyć w tej uroczystości. Rozpoczęła się jego śmiertelna choroba, która trwała do 13 sierpnia 1977 r. Arcybiskup Baraniak przemówił jed­nak do zgromadzonych w Ostrowie Wlkp. na inauguracji Nawiedzenia za pośrednictwem nagrania na taśmie magnetofonowej. Potem zdążył jesz­cze, jeśli tak można powiedzieć, pożegnać się prywatnie z Matką Bożą nawiedzającą jego diecezję. Doszło do tego w kaplicy Domu Arcybisku­pów Poznańskich w Rościnnie. Defunctus adhuc loquitur.

Arcybiskup Antoni Baraniak jako Pasterz Diecezji

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/e/article/download/15427/15192

Arcybiskup Antoni Baraniak jako Pasterz Diecezji

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Ecclesia. Studia z Dziejów Wielkopolski