Frejek, Norbert

Annales Missiologici Posnanienses

Annales Missiologici Posnanienses t. 21 (2016), s. 225-228DOI: 10.14746/amp.2016.21.14Klaus Schatz, „…Dass diese Mission eine der blühendsten des Ostens wer-de…” P. Alexander de Rhodes (1593-1660) und die frühe Jesuitenmission in Vietnam, Aschendorﬀ  Verlag, Münster 2015, pp. 260.Odkrywanie Azji Południowo-Wschodniej przez następców Franciszka KsaweregoOjciec Aleksander de Rhodes (1593-1660) jest ojcem współczesnego pisma wiet-namskiego. Właściwie na tym zdaniu by można zakończyć tę recenzję. Jednak jest to jedno z najważniejszych osiągnięć tego pochodzącego z papieskiego Avignonu jezu-ity. Tym, co stworzył de Rhodes, z niewielkimi zmianami, współcześni Wietnamczycy posługują się do dzisiaj. W ten sposób podkreślamy to, co z jego pracy trwa do dzisiaj. Trudno się nie zgodzić, że jest to nie lada osiągnięcie, ale byłoby jednak krzywdzące, gdyby bogate życie tego misjonarza zamknąć tylko w historii wietnamskiego alfabetu. Sam de Rhodes był człowiekiem utalentowanym językowo i dość łatwo „wchodziła” mu nauka języków obcych. Warto więc przyjrzeć się tej postaci.Niemiecki jezuita i emerytowany profesor historii Kościoła w Wyższej Szkole Fi-lozoﬁ czno-Teologicznej Sankt Georgen we Frankfurcie nad Menem, o. Klaus Schatz, podjął się napisania biograﬁ i de Rhodes’a. O ile bowiem awignoński misjonarz jest postacią znaną na Dalekim Wschodzie, o tyle w Europie pozostaje mało znany szer-szemu gronu czytelników.Nie jest to pierwsza recenzja tej publikacji: Stimmen der Zeit (234/3 (2016) ss. 211-212) zamieścił tekst Dominika Matuschka, zaś całkiem niedawno Johannes Maier z Uniwersytetu Gutenberga w Moguncji opublikował swoją recenzję tej książki Schatza w Archivum Historicum Societatis Iesu (Vol. LXXXV, Fasc. 169, January- -June 2016, ss. 249-253).Ojciec Klaus Schatz zabrał się za biograﬁ ę swojego bohatera w sposób całościo-wy: wiele czasu poświęcił pracy na dostępnych źródłach. Książka ta powstała m.in. dzięki badaniu zasobów Archiwum Historycznego Towarzystwa Jezusowego, w tym archiwaliów japońskich. Autor przebadał także Monumenta Historica SJ oraz – wyda-ny w 2001 r. – Słownik historyczny Towarzystwa Jezusowego. Posłużył się także źró-dłami pierwszorzędnymi. Są to spisane relacje samego de Rhodes’a, które pozostawił ze swojej działalności. Gwoli dokładności, Schatz przypomina, że istnieją różne wy-dania tego dzieła: włoskie wydanie „Relazione de’ felici successi della Santa Fede predicata da’ padri della Compagnia di Gesù nel regno di Tunchino, alla Santità di 226 MISSIONARIA BIBLIOGRAPHICA SELECTAN.S.PP. Innocenzo X”, traktujące o misji w Tonking (wyd. najpierw w Rzymie 1651) oraz tekst francuski pt. „Divers voyages et missions en la Chine et autres roiaumes de l’Orient. Avec son retour en l’Europe par la Perse et l’Armenie”, wydany w Paryżu dwa lata później. Ten drugi tekst dotyczy podróży misyjnej oraz działalności Aleksan-dra de Rhodes’a od czasu jego wstąpienia do nowicjatu Towarzystwa w 1612 r. aż do przybycia do Paryża w 1652 r. Są także inne źródła, na których oparł się Schatz. Część pochodzi ze wspomnianych jezuickich archiwów, są to m.in. relacje jezuitów, którzy poznali misję wietnamską, m.in. Cristofora Borriego, który pracował w Cochinchina w latach 1617-22 i którego relacja została wydana w Rzymie w 1631 r. oraz Gio-vanniego Filippa de Mariniego, który w latach 1647-58 pracował w Tonking. Oprócz bardzo dokładnie podanych źródeł publikacja zawiera mapy, indeks miejsc i osób, w tym krótkie biogramy jezuitów, którzy pojawiają się w książce, a także współczes-ne fotograﬁ e miejsc, gdzie przebywał de Rhodes. Warto podkreślić, że w „Dodatku” znajdują się dwa listy, które poszerzają wiedzę o misjonarzu i jego epoce. Pierwszy – to jego list do portugalskiego asystenta Mascarenhas’a z 1625 r. Drugi został wysłany w 1627 r. przez księcia Trinh-Tranga do przełożonego jezuickiej misji w Macao.Książka składa się z 10 rozdziałów, które nie są tylko ujęciem w ramy czasowe kolejnych etapów życia jezuickiego misjonarza, ale także ukazaniem tła historyczne-go oraz kulturowego misji wietnamskiej. Publikację Schatza rozpoczyna nakreślenie przez autora ram historycznych misji Towarzystwa Jezusowego do roku 1615, by na-stępnie przejść do ukazania życia bohatera opracowania, łącznie z tym okresem, gdy był już jezuitą. Następnie zostały przedstawione dzieje XVII-wiecznego Wietnamu oraz działalności misyjnej na tamtych terenach. Po przedstawieniu, w kilku następ-nych rozdziałach, pracy misyjnej de Rhodes’a Schatz szeroko ukazuje kontekst kultu-rowy i społeczny misji wietnamskiej i na tym tle eksponuje działalność katechetyczną misjonarza. Jest to istotna zaleta tego dzieła, że działalność bohatera książki została ukazana w kontekście miejscowej kultury, obyczajów i wierzeń.Autor ukazuje życie Aleksandra de Rhodes’a w dwóch ramach: jego życia oso-bistego oraz w kontekście jezuickiej misji, przede wszystkim prowadzonej na terenie dzisiejszego Wietnamu oraz szerzej – w kontekście ówczesnych dziejów Azji Połu-dniowo-Wschodniej. W ten sposób czytelnik otrzymuje biograﬁ ę de Rhodes’a umoco-waną w konkretnych realiach (nie tylko kościelnych) tamtych czasów, a nie wyłącznie samą biograﬁ ę pełną sukcesów i porażek. Książka Schatza jest także interesująca dla osoby badającej nie tylko dzieje Azji Południowo-Wschodniej tamtych czasów, ale także historię Kościoła w Europie. Szczególne miejsce autor daje misji Towarzystwa Jezusowego w tamtym regionie Azji, a zwłaszcza w rejonie nazwanym Cochinchina (to dzisiejszy południowy Wietnam) przed przybyciem tam Aleksandra de Rhodes’a. Kultury i dzieje krajów Azji Południowo-Wschodniej były i nadal są, w pewnym sen-sie, siecią naczyń połączonych; to, co działo się w kraju większym i bardziej wpły-wowym, oddziaływało na mniejsze kraje regionu. Doświadczał już tego Franciszek Ksawery pracujący w Japonii bez wcześniejszego uwzględnienia wpływu kultury chińskiej na Kraj Kwitnącej Wiśni. Ten kulturowy wpływ na sąsiada towarzysz Igna-cego Loyoli musiał odkrywać. MISSIONARIA BIBLIOGRAPHICA SELECTA 227Nie jest zadaniem historyka zastanawianie się, „co by było, gdyby”, ale – poka-zując szerokie tło wyprawy misyjnej de Rhodes’a – Schatz przedstawia pewną logikę, która bohatera jego książki zaprowadziła do Wietnamu. Dla człowieka wierzącego będzie w tym obecny palec Boży, dla niewierzącego – splot wydarzeń i okoliczności, który doprowadził misjonarza w to konkretne miejsce.Dotykamy tutaj wyzwania, przed którym stanął ówczesny Kościół, wysyłając mi-sjonarzy do tak odmiennych kultur, a które to wyzwanie jest aktualne do dzisiaj: jak głosić Chrystusa poza kulturą powstałą pomiędzy Atenami, Jerozolimą i Rzymem? Misje jezuickie i w ogóle misja ewangelizacyjna Kościoła katolickiego w Azji mają długą tradycję. Misyjny „czynnik”, jakim jest inkulturacja, był także wyzwaniem dla o. de Rhodes’a. Dobrze, że Schatz poświęca temu zagadnieniu sporo miejsca, ukazu-jąc je w konkretnym kontekście. Jedną z najważniejszych prac misjonarza było po-święcenie się pracy katechetycznej – nasz bohater przyczynił się m.in. do powstania wietnamsko-łacińskiego katechizmu. Dokumentując ten wątek, Schatz podaje cytaty z relacji oraz listów, które odnalazł w archiwach.Warte podkreślenia są zwłaszcza te akapity, w których autor kreśli relacje de Rho-des’a z niechrześcijanami oraz z kulturą zakorzenioną w ﬁ lozoﬁ ach dalekowschod-nich, w wielu punktach niezgodną z Ewangelią. Sam de Rhodes doświadczał tych wyzwań na co dzień, także w bolesny sposób, będąc oﬁ arą prześladowań. Innym wyzwaniem, które uderzało w misjonarzy, była polityka kolonizatorów. W obliczu sporów i prześladowań miejscowa ludność nierzadko nie dostrzegała różnicy między kolonizatorami a misjonarzami. Wszak przedstawiciele obu grup byli przybyszami z dalekiej zagranicy. Działo się to nawet, gdy misjonarze wyraźnie stawali po stronie tubylców, dla których pracowali.Bardzo dobrze została opisana historia wyjazdu de Rhodes’a do Europy w 1645 r. W tym roku otrzymał od swoich przełożonych w Macao decyzję o powrocie do Euro-py. Droga ta odbywała się etapami, co ilustruje jedna z map zamieszczona w książce, podająca także liczbę dni, jaką jezuita spędził w poszczególnych miejscach, łącznie z Persją oraz Imperium Osmańskim, przez które wędrował po wylądowaniu w cieśni-nie Ormuz, u wrót Zatoki Perskiej. Ta droga została naznaczona m.in. uwięzieniem po Mszy św. w dzisiejszej Jakarcie, dyskusjami z angielskim kapitanem na temat re-alnej obecności Chrystusa w Eucharystii oraz celibatu czy pobytem w klasztorze au-gustianów w Isfahan, ówczesnej stolicy Królestwa Perskiego. W stolicy Persji spędził on ponad dwa miesiące, oczekując na karawanę, która zabierała go dalej na Zachód. Rzym zobaczył po 31-letniej przerwie.Także dzieje o. de Rhodes’a po powrocie do Rzymu zostały przez Schatza rzetel-nie opisane, choć jak sam autor zaznacza: „o swoim rzymskim pobycie de Rhodes pi-sze tylko sumarycznie, że w tym czasie wielokrotnie przemawiał w obecności papieża oraz do Propagandy Wiary i przede wszystkim uczestniczył w trzech kongregacjach generalnych” (s. 179). W tym ostatnim wątku chodziło o kongregacje generalne je-zuitów zwoływane w celu wyboru nowego generała zakonu lub rozpatrzenia innych ważnych spraw. Dobrze została opisana także ostatnia stacja misjonarza, jaką była wspomniana już Persja i jej stolica. Został tam posłany z kolejną misją, która dla nie-228 MISSIONARIA BIBLIOGRAPHICA SELECTAgo okazała się ostatnią. Wyjechał tam, stając się „oﬁ arą” nadziei i optymizmu rzym-skich kardynałów z Propagandy Wiary i Rzymskiej Kurii, że perskiego szacha uda się nawrócić na chrześcijaństwo.Publikacja Schatza jest godna polecenia z uwagi na to, że autor pokazuje dzieje Aleksandra de Rhodes’a oraz misji wietnamskiej w wielu aspektach, które tu pokrótce zostały przedstawione. Ponieważ historię tworzą konkretni ludzie oraz ich sukcesy i porażki, mam nadzieję, że to rzetelne dzieło będzie punktem odniesienia dla badaczy dziejów Kościoła w Azji Południowo-Wschodniej, tym bardziej że Azja do dziś jest jednym z najważniejszych wyzwań Kościoła.Norbert Frejek SJ

Klaus Schatz, „… Dass diese Mission eine der blühendsten des Ostens werde…“ P. Alexander de Rhodes (1593-1660) und die frühe Jesuitenmission in Vietnam, Aschendorff Verlag, Münster 2015, pp. 260.

Norbert Frejek

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/amp/article/download/7763/7757

Klaus Schatz, „… Dass diese Mission eine der blühendsten des Ostens werde…“ P. Alexander de Rhodes (1593-1660) und die frühe Jesuitenmission in Vietnam, Aschendorff Verlag, Münster 2015, pp. 260.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Annales Missiologici Posnanienses

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Klaus Schatz, „… Dass diese Mission eine der blühendsten des Ostens werde…“ P. Alexander de Rhodes (1593-1660) und die frühe Jesuitenmission in Vietnam, Aschendorff Verlag, Münster 2015, pp. 260.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Annales Missiologici Posnanienses

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w