Utjecaj stranih jezika na urbani osječki govor

Given the specific geographical location of Osijek, with its proximity to as many as three national borders, and considering its historical heritage, i.e. the infl uence of foreign languages due to socio– political circumstances, viz. German, Turkish, Hungarian, this paper aims to investigate the extent to which the elements of foreign languages are represented in the contemporary urban vernacular of the City of Osijek. To this end, research included 200 participants who have lived in Osijek since birth, classified into two age groups: 100 participants aged from 15 to 25, and 100 participants aged from 25 aged 45 to 55. The analysis aims to show the prevalent influences on the urban vernacular of Osijek, as well as to establish if age difference determines its use.Prilagodba jezika potrebama urbane kulture, odnosno sposobnost jezika da prati promjene u društvenom životu govorne zajednice koja se njime koristi najčešće podrazumijeva otvaranje prema utjecajima prestižnih stranih jezika te aktiviranje vlastitih izražajnih mogućnosti što pridonosi brzini i lakoći komunikacije. U takvim okolnostima nastaju urbani govori koje obilježuju leksička plodnost i inovativnost, semantička ekspresivnost, metaforičnost i asocijativnost te ludičko poigravanje značenjem. Gradski su govori, dakle, veoma su složeni idiomi koji su leksički i stilski višeslojni, a u gramatičkoj strukturi raznoliki jer nastaju prožimanjem regionalnih, odnosno dijalektnih obilježja s elementima standardnog, ali i drugih stranih jezika i pod utjecajem društvenih čimbenika. S obzirom na specifičan geografski položaj grada Osijeka ‒ blizinu čak triju državnih granica ‒ ali i s obzirom na povijesno nasljeđe, odnosno utjecaj stranih jezika zbog društveno–političkih okolnosti ‒ njemačkoga, turskoga, mađarskoga ‒ postavljene su sljedeće hipoteze: 1. osječki gradski govor oblikuje se i na temelju inojezičnoga utjecaja; 2. u modernom osječkom gradskom govoru trenutačno je najsnažniji utjecaj engleskoga; 3. posredstvom dijalektne podloge osječkoga gradskog govora i danas se u njemu mogu naći elementi njemačkoga, mađarskoga i turskoga jezika. Dakle, u skladu s postavljenim hipotezama, ciljevi su ovoga rada sljedeći: 1. utvrditi koji strani jezici utječu na suvremeni osječki gradski govor; 2. utvrditi intenzitet utjecaja pojedinog stranog jezika; 3. utvrditi na kojim je razinama jezičnoga opisa vidljiv utjecaj stranih jezika; 4. utvrditi stupanj prilagodbe inojezičnih riječi i elemenata. U tu svrhu provedeno je istraživanje na 200 ispitanika koji žive od rođenja u Osijeku te su svrstani u dvije dobne skupine i to: 100 ispitanika u dobi od 15 do 25 godina te isto toliko ispitanika u dobi od 45 do 55 godina. Materijal za ovo istraživanje prikupljen je pisanim upitnikom, a u njegovoj analizi bit će primijenjena metodologija teorije jezika u kontaktu (Filipović 1986). Cilj je analize u ovome radu pokazati koji utjecaji prevladavaju u urbanom osječkom govoru te postoji li dobna razlika u njihovoj primjeni

Gatherings of the Kajkavian Dialect: Past, Present and Future

The first part of the paper provides basic information on the genesis, distribution, and division of the Kajkavian dialect. The most typical linguistic features of Kajkavian speech are then presented at the phonological, morphological, and syntactic level. The second part deals with the Kajkavian lexicon, its origin, and the current state of interference from the Croatian standard language (pseudo-analogy and the latest semantic adaptations) and the latest trends in research (Kajkavian dialectal lexicology and the development of different dictionaries). The author concludes that the Kajkavian dialect will survive, but the specificities of certain groups and local speeches with permanently preserved ‘solid parts’ will disappear

Hungarian material in Kajkavian dictionaries

U članku se opisuje uklopljenost hungarizama u hrvatski jezik kako se ona može prepoznati u hrvatskokajkavskim rječnicima Jurja Habdelića Dictionar ili Réchi Szlovenƒke (1670.) i Franje Jambreš ića Lexicon Latinum (1740.). Pokazuje se kakve su veze s drugim rječnicima te ukazuje i na to da su neki od tih hungarizama u uporabi i danas.This article deals with Hungarian loan-words in Croatian dictionaries by Habdelić and Jambrešić. For example, Habdelić\u27s dictionary contains 200 Hungarisms

Štokavian elements in the dictionary of I. Belostenec

The article discusses the words which were designated as Scl. and Tur. Scl, by I. Belostenec in his dictionary. Among these we can find Croatian words, Turkish loans and a small number of Hungarisms, Romanisms, Germanisms and Greek loans. Belostenec could find a considerable number of these words in the dictionaries of F. Vrančić and J. Mikalja.The article discusses the words which were designated as Scl. and Tur. Scl, by I. Belostenec in his dictionary. Among these we can find Croatian words, Turkish loans and a small number of Hungarisms, Romanisms, Germanisms and Greek loans. Belostenec could find a considerable number of these words in the dictionaries of F. Vrančić and J. Mikalja

Др Неле Карајлић у оквиру „новог примитивизма”

The “New Primitives” is an alternative, and later, a cultural movement that emerged in Sarajevo in the late 1970s and early 1980s; the movement officially ceased to exist in 1987. The most substantial cultural capital of the movement relates to “Zabranjeno pušenje” (“No Smoking”) band and the radio and television show Top lista nadrealista (Top List of Surrealists), while the biggest individual cultural capital lies with Nenad Janković, a phony doctor with the “erotic” pseudonym of Dr. Nele Karajlić. The subject matter of this article is the authorship and co-authorship of Dr. Nele Karajlić within the “No Smoking” band and the television show Top List of Surrealists in the cultural space of the socialist Yugoslavia during the 1980s.Поетика антологијских пјесама Нелета Карајлића, које је изводио с бендом „Забрањено пушење”, заснива се на нефикционалном односу према друштвено-историјској стварности. Овај однос рефлектован је кроз призму „обичног” човјека, у техници објективног приповиједања у трећем лицу, из перспективе фиктивног свезнајућег наратора. Избор језика и мотиви пјесама, у којима се бави актуелним друштвено-политичким темама и на сатиричан начин односи према југословенској и постјугословенској стварности осамдесетих и деведесетих година прошлога вијека, указују на ауторову усмјереност према домаћем језичком и културном простору. На лингвистичком нивоу, његов ангажовани однос у рефлексивним пјесмама се остварује употребом различитих „језичких варијетета”, којима се прекида „хегемонија” стандардног језика. Међу „језичким варијететима” које користи, сарајевски (колоквијални) говор, те „општи жаргон” и „омладински жаргон” су нарочити спецификуми којима остварује аутентичност језичког и поетског израза. Реалистичан однос према стварности у вези је с традиционалном реалистичком нарацијом у српским епским народним пјесмама због основне структуре „књижевност као историја” (Деретић 1996). С друге стране, нефикционални однос према стварности и кршење (језичког) стандарда приближавају ауторов рад естетици панк-рока, у којој је „неозбиљност” (Prinz 2014) један од естетских идеала. Овај идеал је видљив и у другим Карајлићевим ауторским и коауторским активностима у оквиру покрета „Нови примитивизам”, као што су: а) изазивање скандала на концерту „Забрањеног пушења” и цензура као његова посљедица; б) конструкција аутентичног визуелног и језичког идентитета (кроз социолект „омладинског жаргона”) „Новог примитивца”, којим не потврђује своје поријекло и припадност (средњој) класи попут припадника других поткултурних покрета; в) вербална и визуелна комедија којом „Надреалисти” разоткривају сваку митоманију, па и сопствену; г) експериментисање у оквиру језика (неологизми, апсурдни говор). Креативни рад др Карајлића у оквиру алтернативног омладинског покрета „Нови примитивизам”, у бенду „Забрањено пушење” и телевизијском серијалу Топ листа надреалиста јесте документ једног времена, али и свједочанство о времену – критичко-сатирична демистификована нарација о комунизму и његовом крају у Југославији

Hungarian words in Croatian language

Na svijetu ne postoji jezik koji u svom korpusu ne sadrži riječi posuđene iz drugih jezika. Hrvatski je jezik od početka svog razvijanja bio u dodiru s drugim jezicima, a najstariji i najintenzivniji je svakako dodir s mađarskim jezikom koji seže u daleku prošlost. Dodiri tih dvaju jezika rezultirali su određenim fondom posuđenica u oba jezika, a posebice nama zanimljive za ovaj rad su mađarske riječi koje su preuzete u naš jezik. Kada je u pitanju proučavanje lingvistike jezičnih dodira, svakako je najvažnije leksičko posuđivanje. Riječi se referiraju na izvanjezičnu stvarnost, stoga pojava novih elemenata i pojmova dovodi do novih leksema, kreiranjem ili posuđivanjem. Hungarizmi su se u hrvatskom jeziku morali prilagoditi na fonološkoj, morfološkoj i semantičkoj razini. Kod fonološke dolazi do zamjene mađarskih fonema koji nisu poznati hrvatskome jeziku, a zamjena se traži u hrvatskom fonološkom sustavu na temelju sličnosti. Kod morfološke prilagodbe dolazi do uklapanja mađarskih posuđenica u morfološki sustav hrvatskog standardnog jezika. A kod semantičke prilagodbe značenje se oblikuje prema potrebama našeg leksičkog sustava. Hrvatski su se puristi najustrajnije opirali prevelikoj uporabi posuđenica, a kritički je stav prema posuđenicama bio prisutan već od samih početaka hrvatske pismenosti. Na kraju su shvatili, da ne mogu iskorijeniti posuđenice iz jezika, ali da kod izbora strane i domaće istoznačne riječi, uvijek treba odabrati domaću riječ. U hrvatskom jeziku danas imamo određene hungarizme koji su se potpuno prilagodili i postali nezamjenjivima te ih često koristimo u našem svakodnevnom govoru i više ih ne smatramo posuđenicama. Ovu činjenicu, jednim dijelom, potvrdili smo istraživanjem u ovom radu

The Americanization of the Croatian Language

The USA is spreading their political, military, economic, scientific, artistic and cultural mission throughout the world. The aim of this paper is to bring to the attention the Americanization of the Croatian language particularly evident in the newly adopted language manners, in teenage language, in specialist languages, in the field of advertising and in political correctness. The spread of Americanization of the Croatian language has both negative and positive effects. Positive effects can be ragarded as enrichment of the Croatian language, whereas the negative ones endanger its deep structure. Positive effects should be supported and negative minimized through the cooperation between experts in linguistics and politics