6 research outputs found
๋ก๋ด ์๋ฎฌ๋ ์ด์ ์ ์ํ ์๋ฃ ๊ตฌ์กฐ์ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ ๊ฐ๋ฐ
Thesis (master`s)--์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ :๊ธฐ๊ณ์ค๊ณํ๊ณผ,1998.Maste
๋ณ์์ ์๋ฃ๊ธฐ๊ด ์ธ์ฆ ์ทจ๋์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์์ธ์ ๊ดํ ์ฐ๊ตฌ: ์ฌํํ์ ์ ๋์ฃผ์๋ฅผ ์ค์ฌ์ผ๋ก
ํ์๋
ผ๋ฌธ (์์ฌ)-- ์์ธ๋ํ๊ต ํ์ ๋ํ์ : ํ์ ๋ํ์ ํ์ ํ๊ณผ ์ ์ฑ
ํ ์ ๊ณต, 2016. 2. ์ ์ํ.๊ตญ๋ฌธ์ด๋ก
์ฌํ๊ณผํ ๋ถ์ผ์์ ์ ์ ๋์ฃผ์๋ ์ต๊ทผ ์๋นํ ์ฃผ๋ชฉ๋ฐ๋ ๋ถ์ผ์ด๋ค. ๊ทธ๋ฐ๋ฐ ์ด๋ฐ ์ ์ ๋์ฃผ์ ๋ด์์๋ ์ ๋๋ฅผ ๊ท์ ํ๋ ๋ฐฉ์๊ณผ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ์ด ๋ค์ํ๊ธฐ ๋๋ฌธ์ ํ ๊ฐ์ง ๋ฐฉ์์ผ๋ก ์ ์ ๋์ฃผ์๋ฅผ ๊ฐ๋จํ ์ค๋ช
ํ๋ ๊ฒ์ ์ด๋ ต๋ค. ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ทธ ์ค์์๋ ์กฐ์ง์ฅ(organizational field)์ ๋ถ์ ์์ค์ผ๋ก ํ๋ฉฐ, ์ธ์ง์ ์ธก๋ฉด์ ๊ฐ์กฐํ์ฌ ์ ๋๋ฅผ ๋ฌธํ์ฒ๋ผ ๋น๊ณต์์ ์ธ ๊ฒ์ผ๋ก ๊ท์ ํ๋ ์ผ๋ช
์ฌํํ์ ์ ์ ๋์ฃผ์์ ์ง์คํ์๋ค.
๋น์ฉ๊ณผ ํธ์ต์ ์ค์ํ๊ฒ ์ฌ๊ธฐ๋ ์ ๊ณ ์ ๊ฒฝ์ ํ ์ด๋ก ์ ์ฌ์ ํ ์ฌํํ์์ ์ค๋ช
ํ๋ ๊ฐ์ฅ ๊ฐ๋ ฅํ ์ด๋ก ๋ค ์ค ํ๋์ด๋ค. ํ์ง๋ง ์ ์ ์ฌ๋ฆฌํ, ์ฌํํ ๋ฑ ๋ค์ํ ํ๋ฌธ ๊ฐ๋๋ก๋ถํฐ ํ์๋ ๋์ ์ด๋ก ๋ค์ด ๊ณ ์ ๊ฒฝ์ ํ์ ํธํํจ์ ๋นํํ๊ณ ๋์์ ๋ณด์ํ๊ณ ์๋ค. ์ฌํํ์ ์ ์ ๋์ฃผ์๋ ์ ๋น์ฑ ์งํฅ๊ณผ ๊ฐ์ ์ฐจ๋ณํ๋ ์กฐ์งํํ์ ๋๊ธฐ๋ฅผ ์กฐ๋ช
ํ๋ค๋ ๊ทธ ์์ฒด๋ก๋ ์์๊ฐ ํฌ์ง๋ง, DiMaggio and Powell์ ๋ํํ ๋ฉ์ปค๋์ฆ์ ํตํด์๋ ์ ์ ์๋ฏ ๋คํธ์ํฌ ๋ถ์, ์ ์น์ ์์กด๊ด๊ณ ๋ฑ ๋ค์ํ ๊ธฐํ ๊ฐ๋
๋ค๊ณผ ๊ฒฐํฉํ์ฌ ๋น๋ก์ ์ข์ ์ค๋ช
๋ ฅ์ ๊ฐ์ถ๋ ์ผ์ข
์ ์ฌ๋ฃ์๋ ๊ฐ๋ค.
์ฌํํ์ ์ ์ ๋์ฃผ์ ์กฐ์ง ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฌ์ค์ Meyer and Rowan(1977)์ ํนํ DiMaggio and Powell(1983)์ ์ฐ๊ตฌ๋ถํฐ ์ฃผ๋ชฉ๋ฐ๊ธฐ ์์ํ ๊ฒ์ผ๋ก ํ๊ฐ๋๋ค. ์ด์ ์ ์ ๋์ฃผ์๋ ๋ ์ด์ ์ ์ ํ๊ฑฐ๋ ์์ํ ์ฃผ์ ๋ ์๋๋ฉฐ, ์ฌํ๊ณผํ์ ์ ๊ณต์ผ๋ก ํ๋ ํ์๋ค์ ํ์ฌ๊ณผ์ ์ค ํ ๋ฒ์ ๋ค์ด๋ณผ ์ ๋๋ก ๋๋ฆฌ ์๋ ค์ก๋ค. ์กฐ์ง์ด ์ ๋น์ฑ์ ์ป๊ธฐ ์ํด ์ฃผ๋ณ์ ๋์น๋ฅผ ๋ณด๊ณ , ์๋ก๋ฅผ ๋ฐ๋ผํ๋ฉด์ ๊ฒฐ๊ตญ ๋ชจ๋๊ฐ ๋น์ทํด์ง๋, ์์ ๋ํํ ํ์์ ์ด๋ฅธ๋ค๋ ์ด์ผ๊ธฐ๋ ๋ ์ด์ ๋ฏ์ค์ง ์์ ๊ฒ์ด๋ค.
๊ทธ๋ผ์๋ ๋ถ๊ตฌํ๊ณ ์์ง๊น์ง ์ฌํํ์ ์ ์ ๋์ฃผ์ ์ด๋ก ์ ํด์ํ๋ ๋ฐฉ์์ด๋ ์ด๋ก ์ ๊ฐ์ข
์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ์ ์ ์ฉํ๋ ๋ฐ์ ์ ์ง ์์ ํผ๋์ด ๋ฐ์ํ๊ณ ์๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ณด์ธ๋ค. Tolbert and Zucker(1999), Mizruchi and Fein(1999)์ ์ฐ๊ตฌ๋ DiMaggio and Powell์ ๋ํํ ๋ชจ๋ธ์ ๊ธฐ๋ฐ์ ๋ ํ์ ์ฐ๊ตฌ๋ค์ ๋ฌธ์ ์ ์ ์ง์ ํ ๋ํ์ ์ธ ์ฌ๋ก์ด๋ค. Tolbert and Zucker(1999)๋ ๋น๊ณต์์ ์ ๋๊ฐ ์ญ์ฌ๋ฅผ ๊ฑฐ์ณ ํ์ฑ๋๊ธฐ ๋๋ฌธ์ ์ ๋๊ฐ ์ด๋ ์์ค์ ํ์ฑ๋จ๊ณ์ ํด๋น๋๋์ง์ ๋ฐ๋ผ ์ ๋๊ฐ ์กฐ์ง์ ๋ฐํํ๋ ์ํฅ๋ ฅ์ ์ข
๋ฅ์ ๊ฐ๋๊ฐ ๋ฌ๋ผ์ง๋ค๋ ์ ์ ์ญ์คํ์๋ค. ์ด์ ๋ฐ๋ฅด๋ฉด ์๊ฐ์ ์์๋ฅผ ๊ฐ๊ณผํ๋ ๋จ์ ํก๋จ๋ฉด ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ์ ํ๊ณ๊ฐ ๋๋ ทํ๋ฉฐ ์๊ณ์ด ๋ถ์ ๋ฐ ์ง์ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ์ด ๋ณด๋ค ์ ์ ํ๋ค. ๋ํ Mizruchi and Fein(1999)์ ๊ฒฝ์ฐ ๋ค์์ ์ ํ์ฐ๊ตฌ๊ฐ DiMaggio and Powell์ ์ธ ๊ฐ์ง ๋ํํ ๋ฉ์ปค๋์ฆ์ ์ธ์ฉํ ๋ ์ด ๋ชจํ์ด ์ ์น์ ์ญํ๊ด๊ณ, ์กฐ์ง ๊ฐ ๋คํธ์ํฌ ๋ฑ์ ๋ด์ฉ๊น์ง๋ ํฌํจํ๋ค๋ ์ฌ์ค์ ๊ฐ๊ณผํ๊ณ , ์ง๋์น๊ฒ ๋ชจ๋ฐฉ์ ์์ธ์๋ง ์ง์คํ๊ณ ์๋ ์ฌ์ค์ ์ง์ ํ๊ณ ์๋ค. ์ถ์ธก๊ฑด๋, ๋ชจ๋ฐฉ์ ๋ํํ๋ผ๋ ์ฉ์ด๊ฐ ๋ง์น ๋ชจ๋ฐฉ์ ์์ธ(mimetic factor)์ ์ํด์๋ง ๋ชจ๋ฐฉ์ด ๊ฐ๋ฅํ ๊ฒ์ฒ๋ผ ํท๊ฐ๋ฆฌ๊ฒ ๋ง๋ค๊ณ , ์ ๋น์ฑ, ๋ชจ๋ฐฉ, ์์ ๋ฑ ๊ด๋ จ๋ ๊ฐ์ข
์ฉ์ด๋ค์ ๊ฐ๋
์ ์๊ฐ ์์ง ๋ถํ์คํ ๊ฒ์ด ๋ฌธ์ ์ ๊ฐ์ฅ ํฐ ์์ธ์ผ๋ก ๋ณด์ธ๋ค.
๋๋ถ์ด ์ฌํํ์ ์ ์ ๋์ฃผ์๋ฅผ ํนํ ๋ณ์์กฐ์ง์ ํํ์ ์ ์ฉํ ๊ตญ๋ด์ฐ๊ตฌ๋ ์ง๊ธ๊น์ง ๊ฑฐ์ ์์๋๋ฐ, ๋ค๋ง ๊ท๋ชจ๊ฐ ํฐ ๋ณ์๋ค์ด ์ง์ ์ ์ธ ์ด์ค ์ฐฝ์ถ๋ณด๋ค๋ ์ ๋น์ฑ ํ๋ณด๋ฅผ ํตํด ์ง์๊ฒฝ์์ ํ๋ ค๊ณ ์์ผํฐ๋ฅผ ์ค๋ฆฝํ๋ค๋ ๊ฒฐ๋ก ์ ๋์ถํ๊ณ ์๋ ์ค์ํ(2014)์ ์ฐ๊ตฌ๊ฐ ๋๋ณด์ธ๋ค. ์ด๋ฌํ ๊ตญ๋ด์ฐ๊ตฌ ๊ฒฝํฅ์ Fennell(1980), Covaleski etl. al.(1993), Zucker(1987b) ๋ฑ ์ด๋ฏธ ํด์ธ์ ๋ณ์์กฐ์ง์ ๋์์ผ๋ก ํ ๋ค์์ ์ฐ๊ตฌ๊ฐ ์กด์ฌํ๋ ๊ฒ์ ๋นํ๋ฉด ๋๋ผ์ด ๊ฒ์ด๋ค.
์ด ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฐ์ ์ฌํํ์ ์ ์ ๋์ฃผ์ ์ด๋ก ์ ํด์๊ณผ ๋ณ์์ ์ ๋ฐ ์ธก์ ๋ฑ์์ ๋ฐ์ํ๊ณ ์๋ ํฐ ํผ๋์ ํด์ํ๊ธฐ ์ํด ๋ํํ ๋ฉ์ปค๋์ฆ์ ์ด๋ก ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ์ ๋ฉด๋ฐํ๊ฒ ๊ณ ์ฐฐํ์๋ค. ๋ํ ์ด๋ฅผ ๋ฉ๋ฅด์ค ์ฌํ์ ๊ด๋ จํ์ฌ ์ฃผ๋ชฉ๋ฐ๊ณ ์๋ ๋ณ์์ ์๋ฃ๊ธฐ๊ด ์ธ์ฆ ์ทจ๋ํ์์ ์ ์ฉํ์ฌ ์ ๊ตญ 194๊ฐ ๋ณ์์ ๋์์ผ๋ก ์ค๋ฌธ์กฐ์ฌํ์ฌ ์ป์ ์๋ฃ๋ฅผ ์ค์ฆ๋ถ์ ํ์๋ค. ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ธ ๊ฐ์ง ์ ๋์ ์์ธ๋ค ๋ชจ๋ ์ธ์ฆ ์ทจ๋์ ํต๊ณ์ ์ผ๋ก ์ ์๋ฏธํ๊ฒ ์ค๋ช
ํ์ง ๋ชปํ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ์ด๋ฌํ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ์ฐ๊ตฌ์ ํ๋ฐ๋ถ์ ๋ฐํ ๋ฐ์ ๊ฐ์ด ์ฌ๋ฌ ๊ฐ์ง ์์ฌ์ ์ ์ ์ํ๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์๋ ํ๊ณ๊ฐ ๋ถ๋ช
์กด์ฌํ๋๋ฐ, ์ด๋ ๋๋ถ๋ถ ์ค์ฆ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ ๋ฐ ๋ณ์ํ์ฉ๊ณผ ๊ด๋ จ๋ ๋ถ๋ถ์ด๋ค. ์ฐ์ ์กฐ์ง์ง๋จํ๊ฐ์ผํฐ์์ ์งํํ๋ ํจ๋์๋ฒ ์ด๊ฐ 2014๋
๋์ ์๋ฃ ์์ง์ ์์ํ ๊ด๊ณ๋ก 1๊ฐ๋
๋ ์๋ฃ๋ง ํ๋ณด๋์ด ์ฌ์ค์ ํจ๋์๋ฒ ์ด์ ์์๊ฐ ์ฌ๋ผ์ก๊ณ ๋จ์ ํก๋จ๋ฉด ๋ถ์๋ฐฉ๋ฒ์ ์ ์ฉํ ์๋ฐ์ ์์๋ค. ๋ํ ๋ถํ์ค์ฑ ๋ฐ์ดํฐ๋ฅผ ์ธก์ ํ์ง ๋ชปํ์ฌ ๋ชจ๋ฐฉ์ ์์ธ ๋ณ์์ Frumkin and Galaskiewicz(2004)์ ์ธก์ ์ ๊ทธ๋๋ก ๋ฐ๋ฅด๋ ๋ฑ ์ด๋ก ์ ๋ฐ์ํ ๋งํผ์ ๋ณ์๋ฅผ ์ค๋ฌธ์๋ฃ๊ฐ ๋ชจ๋ ๋ด์ง ๋ชปํ๋ค. ์ฐ๊ตฌ์๋ค์ด ์ถํ ์ด์ ๊ฐ์ ๋ถ๋ถ๋ค์ ๋ณด์ํด์ ์ฐ๊ตฌ๋ชจํ์ ์ค๊ณํ๋ค๋ฉด ๋ฐ์ ๋ ์ฐ๊ตฌ์ฑ๊ณผ๋ฅผ ๋์ถํ ๊ฒ์ด๋ผ๊ณ ์๊ฐํ๋ค. ์ด๋ฌํ ํ๊ณ๋ค์๋ ๋ถ๊ตฌํ๊ณ , ์ฌ์ ํ ์ด๋ก ์ ๋ด์ฉ๋ค๊ณผ ์ ํ์ฐ๊ตฌ๋ฅผ ๋นํ์ ์ผ๋ก ๋
ผ์ํ ๋ถ๋ถ ๋ฑ์ ํ์์ฐ๊ตฌ์ ๋ถ๋ช
ํ ๋ฐ๊ฑฐ๋ฆ์ด ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๊ธฐ๋ํ๋ค.์ 1 ์ฅ ์ ๋ก 1
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ๋ชฉ์ ๊ณผ ์์ 1
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฒ์ ๋ฐ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ 5
์ 2 ์ฅ ์ด๋ก ์ ๋
ผ์ ๋ฐ ์ ํ์ฐ๊ตฌ ๊ฒํ 7
์ 1 ์ ์ ๋์ ํ์ฐ ์์ธ์ ์ด๋ก ์ ๊ณ ์ฐฐ 7
1. ์ฌํํ์ ์ ๋์ฃผ์ ๋ฐ ๋ฐฐํ์ฑ ์ด๋ก ๊ณ ์ฐฐ 7
1) ์ง์์ผ๋ก์์ ์ ๋ 9
2) ๋น์ฐ์๋จ๊ณผ ์ ๋น์ฑ, ์ธ์๊ด๋ฆฌ 11
3) ์ ๊ฒฝ์ ์ฌํํ๊ณผ ์ฌํํ์ ํฉ๋ฆฌ์ฑ 14
2. ์ ๋์ ๋ํํ์ ๊ดํ ์ด๋ก ์ ๋
ผ์ 22
3. DiMaggio and Powell์ ๋ํํ ๋ฉ์ปค๋์ฆ์ ๊ดํ ์ด๋ก ์ ๋
ผ์ 24
1) ์ ๋์ ํ์ฐ ์์ธ์ ๊ธฐ๋ณธ ๋
ผ์ 25
2) ๋ฐฐํ์ฑ์ ์์๊ณผ ๋ํํ ๋ฉ์ปค๋์ฆ 32
4. ๊ธฐํ ์์ธ์ ๊ดํ ์ด๋ก ์ ๋
ผ์ 41
1) ์ ๋ ํ์ฑ๊ณผ์ : ์๊ฐ์ ์์ธ 42
2) ๊ฒฝ์ ์ ์์ธ 44
์ 2 ์ ์ ํ์ฐ๊ตฌ์ ๋นํ์ ๊ฒํ 46
1. ์ฉ์ด ์ดํด์์์ ์ ์์ 47
2. ๋ณ์์ ์ ์ ๋ฐ ์ธก์ ์ ๋ฌธ์ 50
1) ๋ํํ ๋ฉ์ปค๋์ฆ์ ๊ธฐ๋ณธ ์ดํด 50
2) ๋ณ์์ ์ ์ ๋ฐ ์ธก์ ์์ ๋ฐ์ํ๋ ๋ฌธ์ 52
์ 3 ์ฅ ์ค์ฆ์ฐ๊ตฌ ์ค๊ณ 57
์ 1 ์ ๋ณ์ ์ ์ ๊ณผ ์ฐ๊ตฌ๋ชจํ 57
1. ์๋ฃ ์ถ์ฒ ๋ฐ ์์ง๊ณผ์ 57
2. ์ข
์๋ณ์์ ์ ์์ ์ธก์ 58
3. ๋
๋ฆฝ๋ณ์์ ์ ์ ๋ฐ ์ธก์ 60
1) ๋ชจ๋ฐฉ์ ์์ธ 60
2) ๊ฐ์ ์ ์์ธ 62
3) ๊ท๋ฒ์ ์์ธ 64
4. ํต์ ๋ณ์์ ์ ์์ ์ธก์ 66
5. ์ฐ๊ตฌ๋ชจํ 69
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ๊ฐ์ค ์ค์ 70
1. ๋ชจ๋ฐฉ์ ์์ธ์ ๊ดํ ๊ฐ์ค 70
2. ๊ฐ์ ์ ์์ธ์ ๊ดํ ๊ฐ์ค 70
3. ๊ท๋ฒ์ ์์ธ์ ๊ดํ ๊ฐ์ค 71
4. ์ฐ๊ตฌ๊ฐ์ค์ ๋ํ ๋ถ์๋ชจํ 72
์ 4 ์ฅ ์ค์ฆ๋ถ์ ๋ฐ ๊ฐ์ค๊ฒ์ฆ 74
์ 1 ์ ๊ธฐ์ ํต๊ณ๋ถ์ 74
1. ์ข
์๋ณ์ ๊ธฐ์ ํต๊ณ๋ถ์ 74
2. ๋
๋ฆฝ๋ณ์ ๊ธฐ์ ํต๊ณ๋ถ์ 76
3. ํต์ ๋ณ์ ๊ธฐ์ ํต๊ณ๋ถ์ 78
์ 2 ์ ์ด๋ถํ ๋ก์ง์คํฑ ํ๊ท๋ถ์ 80
1. ๋ค์ค๊ณต์ ์ฑ ์ง๋จ 80
2. ๋ก์ง์คํฑ ํ๊ท๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ 81
3. ๊ฐ์ค๊ฒ์ ๊ณผ ํด์ 84
1) ๊ฐ์ ์ ์์ธ์ ๊ดํ ๊ฐ์ค 84
2) ๋ชจ๋ฐฉ์ ์์ธ์ ๊ดํ ๊ฐ์ค 85
3) ๊ท๋ฒ์ ์์ธ์ ๊ดํ ๊ฐ์ค 85
์ 5 ์ฅ ๊ฒฐ๋ก 87
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ๊ฒฐ๊ณผ์ ์์ฝ 87
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ์์ ๋ฐ ์์ฌ์ 90
์ฐธ ๊ณ ๋ฌธ ํ 92
Abstract 109Maste