15 research outputs found
ํ๊ตญ ๊ณ ๋ฑํ์ ์์ด ๋ฐํ์ ์ฅ์ ์ ๋น์ํ์ ๋ชจ์ ์ฝ์ ์ ๋ํ ์ฐ๊ตฌ: ๋ชจ๊ตญ์ด ์ ์ด ํ์๊ณผ ์ค๋ฅ ๋น๋, ๋ฐํ ๋ช ๋ฃ๋๋ฅผ ์ค์ฌ์ผ๋ก
ํ์๋
ผ๋ฌธ(์์ฌ)--์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ :์ฌ๋ฒ๋ํ ์ธ๊ตญ์ด๊ต์ก๊ณผ(์์ด์ ๊ณต),2019. 8. ์ํ๊ธฐ.๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ํ๊ตญ์ธ ๊ณ ๋ฑํ๊ต ์์ด ํ์ต์๋ฅผ ๋์์ผ๋ก ์ฅ์ ์ ๋น์ํ์ ๋ชจ์
์ฝ์
ํ์์ด ํ์ต์๋ค์ ์์ด ๋ฐํ์ ์ ์ด๋๋ ์ ๋์ ๊ท์น์ด ์ ์ด๋ ๋ฐํ์
๋ช
๋ฃ๋(intelligibility)๋ฅผ ์ดํด๋ณด๊ณ ์ ํ๋ค.
์ต๊ทผ ์์ด์ ์ง์๊ฐ ์์ด๊ถ ํ์๋ค์ ๋ชจ๊ตญ์ด์์ ๋ง๊ตญ ๊ณต์ฉ์ด๋ก ๋ฐ๋๋ฉด์,
์์ด์ ์์ด๋ฏผ์ ๊ฐ๋
์ด ํ๋ ค์ง๊ณ ์๋ค. ์ด์ ๋ฐ๋ผ ์์ด ๊ต์ก ํ๊ฒฝ์์๋ ์
์ด ๊ต์ก์ ๋ชฉํ ๋ฐ ๊ธฐ์ค์ผ๋ก์ ์์ด ์์ด๋ฏผ ํ์๋ฅผ ์์ ํ๋ ๊ฒ์ ์คํจ์ฑ์
์ฌ๊ณ ํ๊ณ ์๋ ์ถ์ธ์ด๋ค. ์์ด ๋ฐ์ ๊ต์ก์์๋ ๋ง์ฐฌ๊ฐ์ง๋ก, ์์ด ์์ด๋ฏผ ํ
์์ ๋์ผํ ๋ฐ์ ์ต๋ํ๋ ๊ฒ์ ์๋ฏธ๊ฐ ํ๋ ค์ง๊ณ ์๋ ๊ฐ์ด๋ฐ, ๊ทธ๋ ๋ค๋ฉด ๋ชจ
๊ตญ์ด์ ์ํฅ์ ์ด๋๊น์ง ์์ฉํด์ผ ํ๋๊ฐ์ ๋ํ ์๋ฏธ๊ฐ ํจ๊ป ์ ๊ธฐ๋๋ค. ๋ณธ
์ฐ๊ตฌ๋ ๋ช
๋ฃํ ๋ฐํ๋ฅผ ํจ๊ณผ์ ์ธ ์์ฌ์ํต์ ํ์์กฐ๊ฑด์ผ๋ก ์ ์ํ๋ฉฐ ๋ชจ๊ตญ์ด์
์ํฅ์ ๋ฐํ์ ๋ช
๋ฃ๋๋ฅผ ์ ํดํ์ง ์๋ ์ ๊น์ง๋ง ํ์ฉํด์ผ ํ ๊ฒ์ ์ฃผ ์ ์
๋ก ํ๊ณ ์๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์ ์ฐธ์ฌ์์ธ 42๋ช
์ ๊ณ ๋ฑํ๊ต ํ์๋ค์ ํ๊ตญ์ด์์ ์ฅ์ ์ ๋น์ํ
๊ท์น์ด ๊ณผ์ ์ผ๋ฐํ๋์ด ์ ์ฉ๋๊ฑฐ๋, ๋ชจ์ ์ฝ์
์ด ์ผ์ด๋ ๊ฒ์ผ๋ก ์๋ฆฌ ์ฐ์์ ํฌํจํ 20๊ฐ์ ๋จ์ด๋ฅผ ๋ฐ๋ณตํ์ฌ 3๋ฒ ์ฝ๋ ๊ณผ์
์ ์ํํ์๋ค. ๋
น์ ์๋ฃ
๋ฅผ ๋ฐํ์ผ๋ก ๋ถ์์ ํ ๊ฒฐ๊ณผ, ํ๊ตญ์ธ ๊ณ ๋ฑํ์ ์์ด ํ์ต์๋ค์ ์ฝ 60.4%์
ํ๋ฅ ๋ก ๋ชจ๊ตญ์ด์ ์์ ๊ตฌ์กฐ์ ์ํฅ์ ๋ฐ์ ๋น์ ์์ ์ฅ์ ์์ ๋น์ํํ๊ฑฐ๋
์ฐ์๋๋ ์์ ์ฌ์ด์ ๋ชจ์์ ์ฝ์
ํ๋ ๊ฒฝํฅ์ ๋ณด์๋ค. ๋ํ, ํ์ต์์ ์์ด
๋ฅ์๋๊ฐ ๋์์๋ก ๋ชจ๊ตญ์ด์ ์ํฅ์ ์ ๊ฒ ๋ฐ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ํ๊ตญ์ด์
์ฅ์ ์ ๋น์ํ ๊ท์น์ด ์ ์ด๋ ์์ด ๋ฐํ์ ๋ช
๋ฃ๋๋ฅผ ์ดํด๋ณธ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ ์ฒด ๋ฐํ
์ค ์ฝ 47.42%์ ๋ฐํ๋ง์ด ๋ณธ ์๋๋๋ก ์ ๋ฌ๋์์์ ์ ์ ์์๋ค. ๋ํ, ๋ฐ
ํ์ ๋ช
๋ฃ๋๋ ์ฅ์ ์์ ์กฐ์ ์์น, ์ /๋ฌด์ฑ ์ฌ๋ถ, ํ์์ ์์ด ๋ฅ์๋์ ๋ฐ
๋ผ ๋ค๋ฅด๊ฒ ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ๋ชจ๊ตญ์ด์ ์ํฅ์ด ๋ฐํ์ ๋ช
๋ฃ๋๋ฅผ ์
ํดํ๋ ํฐ ์์ธ ์ค ํ๋์์ ์์ฌํ๋ฉฐ, ์ด๋ฅผ ๋ฐํ์ผ๋ก ๋ณด๋ค ์ฒด๊ณ์ ์ธ ์์ด
๋ฐ์ ๊ต์ ๋ฐ ํ์ต์ด ์ด๋ฃจ์ด ์ง ๊ฒ์ ๊ฒฐ๋ก ๋ถ์ ์ ์ํ๋ค.This study attempted to diagnose Korean high-school EFL learners
English pronunciation with particular focus on Korean obstruent nasalization and
vowel insertion, in terms of interlanguage transfer, error frequency, and speech
intelligibility.
In the era where speakers from various mother-tongue backgrounds engage
in communication in English, the idea of native became unclear, and consequently
aiming for achieving native-like pronunciation continued downtrend. However, this
does not mean that the traces of L1 can be excused at all cost. The language learners
peculiarity of their mother tongue should be accepted only to the extent that does
not hamper the recognition of the individual speech sounds, especially in English as
a Lingua Franca (ELF) situation. Considering the nature of information processing
procedure between the speakers engaged in ELF communication where the speakers involved in ELF situations do not share a common linguistic background, the
possibility of top-down processing is very slim. They not only lack the common
pool of sociocultural information that they can utilize to guess the overall direction
of the speech, but also to read between the lines when the communication in
English breaks down because of cultural implications. The very speech segments
that the speakers utter serve as the sole cornerstone that lead to the full understanding
of their interaction, and therefore, the communication can only be unhindered only
when the speakers correctly produce and understand the individual segment.
Starting from this importance of speech accuracy at the segmental level, the
study involved 42 Korean high school EFL learners with different English speaking
proficiency and recorded their read-alouds of the words containing sound sequences
that are expected to be affected by Korean obstruent nasalization rule and vowel
epenthesis. Based on the recordings, the frequency and intelligibility of obstruentnasalized
speech were measured. The results revealed that 60.4% Korean students
are under the influence of obstruent nasalization and vowel epenthesis when
speaking in English, while this ratio decreases as the learners English speaking
proficiency increases. Also, the intelligibility of obstruent-nasalized speech was
47.52%, which indicates one out of two native speakers of English misunderstood
Korean EFL learners speech.TABLE OF CONTENTS
ABSTRACT ........................................................................................................... i
TABLE OF CONTENTS ................................................................................... iii
LIST OF TABLES ............................................................................................... vi
LIST OF FIGURES ...........................................................................................vii
CHAPTER 1. INTRODUCTION ....................................................................... 1
1.1. The Background of the Study ................................................................. 1
1.2. The Purpose and Significance of the Study ............................................ 2
1.3. Research Questions ................................................................................. 5
1.4. Organization of the Thesis ...................................................................... 5
CHAPTER 2. LITERATURE REVIEW ........................................................... 6
2.1. Influence of L1 on L2 ............................................................................. 6
2.1.1. General Discussions ..................................................................... 6
2.1.2. Previous Studies on L1 Transfer .................................................. 8
2.2. L1 Transfer in L2 Speech: Korean EFL Context .................................. 10
2.2.1. Korean Obstruent Nasalization and Syllable Contact Law........ 10
2.2.2. Vowel insertion .......................................................................... 14
2.3. English as a Lingua Franca (ELF) ........................................................ 15
2.4. Accuracy, Intelligibility and Comprehensibility ................................... 17
2.4.1. Accuracy .................................................................................... 17
2.4.2. Intelligibility and comprehensibility .......................................... 18
CHAPTER 3. METHODOLOGY .................................................................... 20
3.1. Experiment Part 1 ................................................................................. 20
3.1.1. Participants ................................................................................. 20
3.1.2. Materials .................................................................................... 21
3.1.3. Procedure ................................................................................... 23
3.1.4. Data Analysis ............................................................................. 24
3.2. Experiment Part 2 ................................................................................. 25
3.2.1. Scope of Experiment Part 2 ....................................................... 25
3.2.2. Participants ................................................................................. 26
3.2.3. Materials .................................................................................... 26
3.2.4. Procedure ................................................................................... 27
3.2.5. Data Analysis ............................................................................. 28
CHAPTER 4. RESULTS ................................................................................... 30
4.1. Experiment Part 1 ................................................................................. 30
4.1.1. Overall Frequency of Transfer ................................................... 30
4.1.2. Frequency of Transfer across Proficiency Levels ...................... 31
4.2. Experiment Part 2 ................................................................................. 34
4.2.1. Homorganic Sequences .............................................................. 34
4.2.2. Heterorganic Sequences ............................................................. 40
CHAPTER 5. DISCUSSIONS .......................................................................... 49
5.1. L1 Transfer in L2 Speech and Learner Proficiency .............................. 49
5.2 Obstruent Nasalization and Intelligibility .............................................. 51
5.3. Final Remarks and Pedagogical Implications ....................................... 52
CHAPTER 6. CONCLUSION .......................................................................... 54
6.1. Summary of the Thesis ......................................................................... 54
6.1.1. English proficiency and Frequency of Rule Transfer ................ 55
6.1.2. Intelligibility of obstruent nasalized English speech samples ... 56
6.2. Limitations and Suggestions for Future Research ................................ 57
REFERENCES ................................................................................................... 59
APPENDICES .................................................................................................... 64
๊ตญ ๋ฌธ ์ด ๋ก ......................................................................................................... 69Maste
๊ฐ์๊ด ํต์ ์ CSK ๋ณ์กฐ๊ธฐ๋ฒ์์ ํ๋ฆฌ์ปค ์ํ ์ฐ๊ตฌ
ํ์๋
ผ๋ฌธ (์์ฌ)-- ์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ : ์ ๊ธฐยท์ ๋ณด๊ณตํ๋ถ, 2015. 8. ์ด์ ์ฐ.์ต๊ทผ IoT (Internet of Things)๊ธฐ์ ์ ๋ฐ๋ฌ๋ก ๊ฐ์๊ด ํต์ ์ด ์ฃผ๋ชฉ์ ๋ฐ๊ณ ์๋ค. ๊ฐ์๊ด ํต์ ์ radio frequency ์์ญ์ธ 3kHz์์ 300GHz์ ์ฃผํ์ ๋์ญ์ ์ฌ์ฉํ๋ ๊ธฐ์กด์ ํต์ ๋ฐฉ์๊ณผ ๋ฌ๋ฆฌ ๊ฐ์๊ด์ ์์ญ(380nm~ 780nm)์ ๋ฐ์ดํฐ ์ ์ก์ ์ฌ์ฉํ๋ค. ๊ฐ์๊ด์ ์ ์ฌ์ฉํจ์ผ๋ก์จ ํต์ ์ ๊ธฐ๋ฅ์ ๋ฌผ๋ก ์กฐ๋ช
์ ๊ธฐ๋ฅ์ ์ํํ ์ ์๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ์กฐ๋ช
์ ๊ธฐ๋ฅ๊ณผ ๊ด๋ จ๋ ๊ธฐ์ ์ด ๋ง์ด ์ฐ๊ตฌ๋์ด ์๋ค. ์๋ฅผ ๋ค๋ฉด ๋ฐ์ดํฐ ์ ์ก์ ํ๋ฉด์ ์กฐ๋ช
์ ๋ฐ๊ธฐ๋ฅผ ์กฐ์ ์ ํ๋ ๊ธฐ์ ์ด๋ ์กฐ๋ช
์ ํ์ง์ ์ข๊ฒ ํ๋ ๊ธฐ์ ์ด ๊ทธ๊ฒ์ด๋ค. ํนํ ๋ฐ์ดํฐ๋ฅผ ์ ์กํจ์ ์์ด์ ์ฌ๋์ ๋์ด ์ธ์งํ ์ ์๋ ์กฐ๋ช
์ ๋ฐ๊ธฐ๋ณํ๋ฅผ ํ๋ฆฌ์ปค๋ผ๊ณ ํ๋๋ฐ ์ด๋ฅผ ์ํํ๊ธฐ ์ํ ๊ธฐ์ ์ด ์ฐ๊ตฌ๋์ด ์๋ค. ๊ธฐ์กด์ ์ฐ๊ตฌ๋ ํ๋ฆฌ์ปค ์ํ ๊ธฐ์ ์ OOK (On-Off Keying)๋ณ์กฐ๊ธฐ๋ฒ์ ์ฌ์ฉํ ๋ ํ๋ฆฌ์ปค๋ฅผ ์ํํ๋ ๊ธฐ์ ์ด๋ค.
๋ณธ ๋
ผ๋ฌธ์์๋ CSK (Color-Shift Keying)๋ณ์กฐ๊ธฐ๋ฒ์์ ํ๋ฆฌ์ปค ์ํ ๊ธฐ๋ฒ์ ์ ์ํ์๋ค. CSK ๋ณ์กฐ๊ธฐ๋ฒ์ ์กฐ๋ช
์ ๋ฐ๊ธฐ๋ ์ผ์ ํ์ง๋ง, color variation์ด ๋ํ๋ ์ ์๋ค. ์ด๋ฌํ color variation๋ ํ๋ฆฌ์ปค์ ์ผ์ข
์ผ๋ก ๊ณ ๋ คํ ์ ์๋ค. ๊ธฐ์กด์ OOK ๋ณ์กฐ๊ธฐ๋ฒ์ ์ฌ์ฉํ ๋ ํ๋ฆฌ์ปค๋ฅผ ์ํํ๋ ๊ธฐ์ ์ธ line code๊ธฐ๋ฒ์์ ์์ด๋์ด๋ฅผ ์ป์ด red, green, blue์ LED๋ฅผ ์ฌ์ฉํ๋ CSK๋ณ์กฐ๊ธฐ๋ฒ์์ red, green, blue์ ์กฐํฉ์ผ๋ก color balance๋ฅผ ๋ง์ถ ์ ์๋ codebook์ ์ ์ํ์๋ค. red, green, blue์ ์๊ฐ ๊ท ์ผํ codeword๋ฅผ ๋ง๋ค๊ณ ๊ทธ ์ค ์ ์ก์ ์ฌ์ฉํ codebook์ ์ ํํ์๋ค. Codebook ์ ํ ์ ๊ณ ๋ ค๋์ด์ผ ํ ์ ์ codebook์ MD (Minimum Distance)์ด๋ค. MD๊ฐ ํด์๋ก ๋์ฝ๋ฉ์ ์๋ฌ ๋ฐ์ํ๋ฅ ์ด ์ค์ด๋ค๊ฒ ๋๋ค. ๋ฐ๋ผ์ MD๋ฅผ ์ต๋ํ ํ๋ codebook์ ์ ํํ์๋ค. Matlab simulation์ ํตํด ๊ธฐ์กด์ CSK๋ฐฉ์๊ณผ ์ ์ํ๋ ๊ธฐ๋ฒ์ ์ด์ฉํ CSK๋ฐฉ์์ ํ๋ฆฌ์ปค์ ์ ๋๋ฅผ ๋น๊ตํ์๋ค. ํ๋ฆฌ์ปค์ ์ ๋๋ฅผ ๋ํ๋ด๋ ์ฒ๋๋ก red, green, blue์ ๋ฐ๊ธฐ๋ฅผ ๋ํ๋ด๋ ๋ฒกํฐ์ ๋ํด moving average๋ฅผ ๊ตฌํด์ ๋ฐฑ์๊ด์ ๋ํ๋ด๋ ๋ฒกํฐ์์ ๊ฑฐ๋ฆฌ๋ฅผ ์ธก์ ํ์๋ค. ๋ํ ๋ ๋ฐฉ์์์ SNR์ ๋ฐ๋ฅธ BER์ ๋น๊ตํ๊ณ ๋ถ์ํ์๋ค.์ 1 ์ฅ ์ ๋ก 6
1.1 ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ 6
1.2 ์ฐ๊ตฌ์ ๋ด์ฉ 7
์ 2 ์ฅ ๊ฐ์๊ด ํต์ 8
2.1 ์ก์ ๊ธฐ์ ์์ ๊ธฐ 8
2.2 System Model 9
์ 3 ์ฅ ํ๋ฆฌ์ปค ํ์ 11
3.1 ํ๋ฆฌ์ปค ๋ฐ์์์ธ 11
3.2 ํ๋ฆฌ์ปค ์ํ๊ธฐ๋ฒ 11
3.2.1 ํ๋ ์ ๋ด๋ถ์์์ ํ๋ฆฌ์ปค 11
์ 4 ์ฅ CSK ๋ณ์กฐ๊ธฐ๋ฒ 16
4.1 CSK Constellation Design 16
4.1.1 Chromaticity gamut 16
4.1.2 CSK Constellation Design 18
์ 5 ์ฅ CSK ๋ณ์กฐ๋ฐฉ์์์ ํ๋ฆฌ์ปค ์ํ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ 19
5.1 ์ ์๋๋ ์ฝ๋ฉ ๊ธฐ๋ฒ 19
5.1.1 4 Symbol Mapping 19
5.1.2 16 Symbol Mapping 20
์ 6 ์ฅ ์๋ฎฌ๋ ์ด์
26
์ 7 ์ฅ ๊ฒฐ๋ก 30
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํ 31
Abstract 33Maste
17-18์ธ๊ธฐ ์ค๊ตญ์ ์์์์ ์์ฉ์ ๊ดํ ์ฐ๊ตฌ
ํ์๋
ผ๋ฌธ(์์ฌ)--์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ :์์
ํ๊ณผ ์ด๋ก ์ ๊ณต,2002.Maste
The Application of Musical Form to Art Paintings
ํ์๋
ผ๋ฌธ (์์ฌ)-- ์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ : ์์
๊ณผ, 2015. 2. ์ด๊ฒฝ์ .์ธ๊ฐ์ ์ถ์ ๊ผญ ํ์ํ ๋ฌธํ์ ์์ด์ ์ด๋ฅผ ํํํ๊ธฐ ์ํ ์ฅ๋ฅด์ธ ์์
๊ณผ
๋ฏธ์ ์ ์ํธ ๋ณด์์์ฉํ๋ฉฐ ์๋ก ๊ณต์กดํ๋ ๊ฐ๋
์ด๋ค. ์์
๊ณผ ๋ฏธ์ ์
ํํ๋ฐฉ์์ ์ธก๋ฉด์์ ๊ฐ๊ธฐ ์ฐจ์ด์ ์ด ์์ผ๋ ์์ ์ด๋ผ๋ ํ๋์ ํฐ ๋ถ๋ฅ
์๋ ํจ๊ป ๊ณต์กดํ๋ค๋ ์ ์์ ์ด ๋ ๊ฐ์ง๋ฅผ ํ๋์ ๊ณตํต์ ํ์์ผ๋ก ๋น๊ต
๋ถ์ํ๋ ๊ฒ์ ์์ ์ธ์ผ๋ก์ ํฅ๋ฏธ๋ก์ด ๋์ ์ด๋ผ ์๊ฐํ๋ค.
๋ณธ ๋
ผ๋ฌธ์ ์์
ํ์์ธ ๋ ๋ถ๋ถ ํ์, ์ธ ๋ถ๋ถ ํ์, ๋ณ์ฃผ๊ณก ํ์๊ณผ ๋ก ๋
ํ์์ ๋ํ์ฌ ๋ฏธ์ ํํ ์ํ์์ ์ ์ฉ ๋ฐ ๋ถ์์ผ๋ก์, ๊ฐ ์์
์ ํ์์
๋ฏธ์ ์ ์ ์ฉํจ์ผ๋ก์ ์์๊ฐ์ ์ ๊ธฐ์ ๊ด๊ณ๋ฅผ ๋ถ์ํด๋ณด๊ณ ์ ํ๋ค.
์ดํ ์์๋ ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค. ๋จผ์ ์ 2 ์ฅ์์๋ 2 ๋ถ๋ถ ํ์์ ๋ํ ์์
์
๊ฐ์์ ์ ์ ํ ์
๊ณก ์์๋ฅผ ๋ค์ด ์ด์ ๋ํ ์ดํด๋ฅผ ๋๊ณ , 2 ๋ถ๋ถ ํ์์
AA ํ์๊ณผ AB ํ์์ผ๋ก ๋๋์ด ๋ฏธ์ ์ํ์์ ์ด๊ฐ ์ด๋ป๊ฒ
๋ถ์๋๋์ง๋ฅผ ์์๋ณด๊ณ ์ ํ๋ค. ๋ค์์ ์ 3 ์ฅ์์๋ 3 ๋ถ๋ถ ํ์์
๋ํ์ฌ ์์
์ ๊ฐ์์ ํจ๊ป ์
๊ณก ์์๋ฅผ ๋ค์ด ์ค๋ช
ํ๊ณ , ๋ค์ํ
๋ฏธ์ ์ํ๋ค์ ๋ถ์ํ์ฌ ์์
์ 3 ๋ถ๋ถ ํ์์ ์ ์ฉํ์ฌ ์ฐ๊ตฌํ์๋ค. ์ 4
์ฅ์ ๋ณ์ฃผ๊ณก ํ์์ ๋ํ์ฌ ์๋์ ํ๋ฆ์ ๋ฐ์ํ์ฌ ์ ๊ธฐ ๋ณ์ฃผ๊ณก ํ์๊ณผ
ํ๊ธฐ ๋ณ์ฃผ๊ณก ํ์์ธ ๋ ๋ถ๋ฅ ๋๋์ด ์ ์ํ ํ, ์ด์ ๋ํ ๋ํ ์์
์
์ ์์ ์ ์ ํ ์์
์
๊ณก์ ์์๋ฅผ ๋ค์ด ์ฉ์ด๋ฅผ ์ค๋ช
ํ๊ณ ์ด๋ฌํ ๊ฐ๋
์ด
๋ฏธ์ ์ํ์์ ๋ฐํ๋ ์ ์ ํ ์ํ๋ค์ ๋ถ์ํ์๋ค. ๋ํ ์ 5 ์ฅ์ ๋ก ๋
ํ์์ ๋ํ ๋ถ์์ผ๋ก์, ์์ ์ฐ๊ตฌํ๋ ๋ฐฉ๋ฒ๊ณผ ๊ฐ์ด ํ์์ ๊ธฐ์๊ณผ ํจ๊ป
์ฉ์ด์ ๊ฐ๋
์ ์ค๋ช
ํ๊ณ ์์
์
๊ณก์ผ๋ก ์ค๋ช
ํ์์ผ๋ฉฐ ์ด๋ฅผ ๋ฏธ์ ์ํ์
๋์
ํ์ฌ ๋ถ์ํ์๋ค.
๋๋ถ๋ถ์ ์์
์ํ๋ค์ ์๊ณก๊ฐ๊ฐ ๋ฏธ๋ฆฌ ์ ํด์ง ํ ์์ ์ํ๋ค์
์ ์ด๋ด๋ฆผ์ผ๋ก์ ์๊ณก๋๋ ๊ฒ์ด ์๋๋ผ, ์์ฐ์ค๋ฝ๊ฒ ์๊ณก๊ฐ๊ฐ ํํํ๊ณ ์
ํ๋ ์์
์ ๊ทธ์ ์๊ฐ ์์์๋ถํฐ ๋์ถํด๋ด๋ ๊ณผ์ ์์ ๊ฐ์ฅ ์ ์ ํ
๋ฐฉ๋ฒ์ผ๋ก ์์
์ ํ์ธ ์์
ํ์์ ์ฌ์ฉํ๊ฒ ๋์๋ค. ์ด์ ๊ฐ์ด ๋ฏธ์ ์ํ
๋ํ ํ๊ฐ๋ค์ด ๊ทธ๋ค์ ์ํ์ ์ฐฝ์กฐํ๊ธฐ ์ํ์ฌ ์์ฐ์ค๋ฝ๊ฒ ๊ทธ๋ค์ ์๊ฐ์
๋์ถํด๋ด๋ ๊ณผ์ ์์ ์ ์ฒด์ ์ธ ํ์ ์ฌ์ฉํ๊ณ ์๋ ๊ฒ์ธ๋ฐ, ์ด๊ฐ ์์
ํ์๊ณผ ๊ฐ์ด ์ ์ ๋ช
์นญ์ ํ์์ผ๋ก ๋ถ๋ฅ๋์ง ์๋๋ค๋ ์ ์ ๊ฐ์ํ ๋ ์ด๋
์์
๊ณผ ๋ฏธ์ ์ ์ฐฝ์กฐ์ ์ฐ๋ฌผ์ ๋ํ ๋ฐ์ ๋จ๊ณ์ ๊ณตํต์ ํน์ฑ์ด๋ผ ๋ณผ ์
์๋ค.
ํ์ฌ ์์
๊ณผ ๋ฏธ์ ์์ ๊ฐ ๋ถ์ผ์ ํํ ๋ฐฉ์์ด๋ ๊ธฐ๋ฒ ๋ฑ์ ๋ด์ ์ฐ๊ตฌ๋
๋ง์ด ์กด์ฌํ์ง๋ง ์์
์ ํ์์ ๋ฏธ์ ์ ๋์
ํ์ฌ ๋ถ์ํ๋ ๊ธฐ์กด ์ฐ๊ตฌ๋
์๋ค. ์ด๋ฌํ ์ธก๋ฉด์์ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์๋ฏธ์๋ ์์
์ด ๋ ๊ฒ์ด๋ฉฐ ๋์๊ฐ
์์
์ธ๋ค์๊ฒ๋ ์์ ๊ฐ์ ์์ ์ ๊ด๊ณ๋ฅผ ์ดํดํ๋ ์๊ฐ์ ๋ง์ ๋์์ ์ค
๊ฒ์ด๋ผ ํ์ ํ๋ค.๊ตญ๋ฌธ ์ด๋ก
โ
. ์๋ก โฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ..โฆ1
โ
ก. 2 ๋ถ๋ถ ํ์
1. ํ์์ ๊ฐ์์ ์์
์ํ์ ์์โฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ........4
2. ๋ฏธ์ ์ํ์์ ์ ์ฉโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ......โฆ10
โ
ข. 3 ๋ถ๋ถ ํ์
1. ํ์์ ๊ฐ์์ ์์
์ํ์ ์์โฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ.........21
2. ๋ฏธ์ ์ํ์์ ์ ์ฉโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ......29
โ
ฃ. ๋ณ์ฃผ๊ณก ํ์
1. ํ์์ ๊ฐ์์ ์์
์ํ์ ์์โฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ.........42
2. ๋ฏธ์ ์ํ์์ ์ ์ฉโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ.........47
โ
ค. ๋ก ๋ ํ์
1. ํ์์ ๊ฐ์์ ์์
์ํ์ ์์โฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ.........72
2. ๋ฏธ์ ์ํ์์ ์ ์ฉโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ.........78
โ
ฅ. ๊ฒฐ๋ก โฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ....87
โ
ฆ. ๋ํ ๋ชฉ๋กโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ89
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆโฆ.95
AbstractMaste
๊ธฐ์ ์ง๋ณด์ ์ฒญ๋ ๊ณ ์ฉ
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ธฐ์ ๋ฐ์ ์ด ์ฒญ๋
๊ณ ์ฉ์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ ๋ถ์ํ๊ธฐ ์ํด ๋
ธ๋์๋ฅผ ์ฒญ๋
์ธต๊ณผ ์ค์ฅ๋
์ธต์ผ๋ก ๋๋ ํ ๊ธฐ์ ๋ฐ์ ์ด ๊ธฐ์
์ ๋
ธ๋์์์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ด ์ฐ๋ น๋ณ๋ก ์ฐจ๋ณํ๋์๋์ง๋ฅผ ๋ถ์ํ์๋ค. ๊ธฐ์ ๋ฐ์ ์ ์๋ณธ์ ํจ์จ์ฑ์ ๋ณ๋์์ผ ๊ธฐ์
์ ๋
ธ๋์์์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋๋ฐ, ๊ทธ ํจ๊ณผ๋ ๋
ธ๋๊ณผ ์๋ณธ์ ๋์ฒด์ฑ์ ๋ฐ๋ผ ํฌ๊ธฐ๋ ๋ฐฉํฅ์ฑ์ด ๋ฌ๋ผ์ง๋ฏ๋ก ๊ฐ ์ฐ๋ น์ธต ๋
ธ๋์์ ์๋ณธ๊ณผ์ ๋์ฒดํ๋ ฅ์ฑ์ ์์ ํ์ฌ ๋น๊ตํ์๋ค. ์ด๋ฅผ ์ํด ํต๊ณ์ฒญ ๊ด์
์ ์กฐ์
์กฐ์ฌ์ ๊ณ ์ฉํํ๋ณ ๊ทผ๋ก์คํ์กฐ์ฌ ์๋ฃ(2000๋
-2014๋
)๋ฅผ ํ์ฉ, ์ฐ์
๊ฐ ์ฐจ๋ฆฌ๋ฅผ ์๋ณ์ ์ด์ฉํ์ฌ ์์ฐํจ์์ ์ฃผ์ ๋ชจ์๋ฅผ ์ถ์ ํ์๋ค. ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ฒญ๋
๋
ธ๋์๋ ์ค์ฅ๋
๋
ธ๋์์ ๋นํด ์๋์ ์ผ๋ก ์๋ณธ๊ณผ์ ๋์ฒดํ๋ ฅ์ฑ์ด ํฐ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋ค๋ง ์ฐ๋ น๋ณ ์๋ณธ ๋์ฒดํ๋ ฅ์ฑ ์ฐจ์ด๊ฐ ํฌ์ง ์์ ์ ์ ๊ฐ์ํ ๋ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ์ต์ํ ๊ธฐ์ ๋ฐ์ ์ด ์ฒญ๋
์ธต ๋
ธ๋์์์ ์๋์ ์ผ๋ก ๊ธ์ ์ ํจ๊ณผ๋ฅผ ์ฃผ์ง๋ ๋ชปํ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ํด์ํ ์ ์๋ค. ๋๊ตฌ๋ณ์๋ฅผ ํ์ฉํ ์ถ์ , ๊ต์ก์์ค, ๋ค์ํ ์ฐ๋ น๊ธฐ์ค์ ์ ์ฉ, ์ง์ข
๋ณ ์ฐจ์ด ๋ฑ์ ๊ณ ๋ คํ ๊ฐ๊ฑด์ฑ ๋ถ์์์๋ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ํฌ๊ฒ ๋ค๋ฅด์ง ์์๋ฐ. ์ด๋ฌํ ๋ถ์๊ฒฐ๊ณผ๋ ๊ธฐ์ ์ง๋ณด๊ฐ ์ด๋ฏธ ๊ฒฝํ์ด ์ถ์ ๋ ์ค์ฅ๋
์ธต ๊ณ ์ฉ์ ๋นํด ์๋กญ๊ฒ ๋
ธ๋์์ฅ์ ์ง์
ํ๋ ์ฒญ๋
์ธต ๊ณ ์ฉ์ ๋ ํฐ ๋ถ์ ์ ์ํฅ์ ์ค ์ ์์ผ๋ฉฐ ์ฒญ๋
๊ณ ์ฉ์ ์ฑ
์ด ๊ธฐ์ ๋ฐ์ ์ผ๋ก ์ธํ ๋
ธ๋์์์ ๊ตฌ์กฐ์ ๋ณํ๋ฅผ ๊ณ ๋ คํด์ ์ถ์ง๋์ด์ผ ํจ์ ์์ฌํ๋ค.TRU
Technological Progress and Youth Employment
๋ณธ ๋
ผ๋ฌธ์ ๊ธฐ์ ๋ฐ์ ์ด ์ฒญ๋
๊ณ ์ฉ์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ ๋ถ์ํ์๋ค. ์ด๋ฅผ ์ํด ๋
ธ๋์๋ฅผ ์ฒญ๋
์ธต๊ณผ ์ค์ฅ๋
์ธต์ผ๋ก ๋๋ ํ ๊ธฐ์ ๋ฐ์ ์ด ๊ธฐ์
์ ๋
ธ๋์์์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ด ์ฐ๋ น๋ณ๋ก ์ฐจ๋ณํ๋์๋์ง๋ฅผ ๋ถ์ํ์๋ค. ๊ธฐ์ ๋ฐ์ ์ ์๋ณธ ์ ํจ์จ์ฑ์ ๋ณ๋์์ผ ๊ธฐ์
์ ๋
ธ๋์์์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋๋ฐ, ๊ทธ ํจ๊ณผ๋ ๋
ธ ๋๊ณผ ์๋ณธ์ ๋์ฒด์ฑ์ ๋ฐ๋ผ ํฌ๊ธฐ๋ ๋ฐฉํฅ์ฑ์ด ๋ฌ๋ผ์ง๋ฏ๋ก ๊ฐ ์ฐ๋ น์ธต ๋
ธ๋์ ์ ์๋ณธ๊ณผ์ ๋์ฒดํ๋ ฅ์ฑ์ ์ถ์ ํ์ฌ ๋น๊ตํ์๋ค. ์ด๋ฅผ ์ํด ํต๊ณ์ฒญ ๊ด์
์ ์กฐ์
์กฐ์ฌ์ ๊ณ ์ฉํํ๋ณ ๊ทผ๋ก์๊ฐ์กฐ์ฌ ์๋ฃ(2000๋
~2014๋
)๋ฅผ ํ์ฉ, ์ฐ์
๊ฐ ์ฐจ์ด๋ฅผ ์๋ณ์ ์ด์ฉํ์ฌ ์์ฐํจ์์ ์ฃผ์ ๋ชจ์๋ฅผ ์ถ์ ํ์๋ค. ๋ถ์ ๊ฒฐ ๊ณผ, ์ฒญ๋
๋
ธ๋์๋ ์ค์ฅ๋
๋
ธ๋์์ ๋นํด ์๋์ ์ผ๋ก ์๋ณธ๊ณผ์ ๋์ฒดํ๋ ฅ์ฑ ์ด ํฐ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋ค๋ง ์ฐ๋ น๋ณ ์๋ณธ ๋์ฒดํ๋ ฅ์ฑ ์ฐจ์ด๊ฐ ํฌ์ง ์์ ์ ์ ๊ฐ์ํ ๋ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ์ต์ํ ๊ธฐ์ ๋ฐ์ ์ด ์ฒญ๋
์ธต ๋
ธ๋์์์ ์๋ ์ ์ผ๋ก ๊ธ์ ์ ํจ๊ณผ๋ฅผ ์ฃผ์ง๋ ๋ชปํ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ํด์ํ ์ ์๋ค. ๋๊ตฌ๋ณ์๋ฅผ ํ์ฉํ ์ถ์ , ๊ต์ก์์ค, ๋ค์ํ ์ฐ๋ น๊ธฐ์ค์ ์ ์ฉ, ์ง์ข
๋ณ ์ฐจ์ด ๋ฑ์ ๊ณ ๋ คํ ๊ฐ๊ฑด์ฑ ๋ถ์์์๋ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ํฌ๊ฒ ๋ค๋ฅด์ง ์์๋ค. ์ด๋ฌํ ๋ถ์๊ฒฐ๊ณผ๋ ๊ธฐ์ ๋ฐ ์ ์ด ์ค์ฅ๋
๊ณ ์ฉ์ ๋นํด ์ฒญ๋
๊ณ ์ฉ์ ์ฆ๋๋ฅผ ๊ฐ์ ธ์ค๊ธฐ ์ฝ์ง ์์ผ๋ฉฐ ์ฒญ๋
๊ณ ์ฉ์ ์ฑ
์ด ๊ธฐ์ ๋ฐ์ ์ผ๋ก ์ธํ ๋
ธ๋์์์ ๊ตฌ์กฐ์ ๋ณํ๋ฅผ ๊ณ ๋ คํด์ ์ถ์ง๋ ์ด์ผ ํจ์ ์์ฌํ๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ์ทจ์
๋ณด์กฐ๊ธ ๋ฑ ๋จ์ํ ์ฒญ๋
๊ณ ์ฉ ์ฅ๋ ค์ ์ฑ
๋ณด๋ค ์๋ก์ด ๊ธฐ์ ์ ์ฒญ๋
๋
ธ๋์๋ค์ด ํจ์จ์ ์ผ๋ก ํ์ฉํ ์ ์๊ฒ ํ๋ ์ง์
๊ต์ก ๊ฐํ ๋ฑ์ด ์ฒญ๋
๊ณ ์ฉ ๋ฌธ์ ๊ฐ์ ์ ์ํด ๋์ฑ ํจ๊ณผ์ ์ผ ๊ฒ์ผ๋ก ํ๋จ๋๋ค.
This paper analyzes the extent to which technology progress and youth employment are related. In doing so, we divide workers into two groups - young workers and elder (prime-aged) workers - and study how differently technology progress affects demand for different groups of workers. In particular, we estimate elasticity of substitution between physical capital and workers ร la Jaimovich et al. (2013) since demand for different groups of labor crucially depends on the elasticity. By using Korean labor market data between 2000 and 2014, we estimate key parameters of the production function by utilizing industry variation observed in the data. Our findings robustly indicate that the elasticity of substitution is greater (or at least not smaller) for young workers than for elder workers. This finding is robust to instrumental variable regression and to different sub-groups of workers, including educational attainment, different criteria for young/prime-aged workers, male workers, occupational groups, and size of the firms. Our findings suggest that policies that help young workers to obtain skills complement to new technology can be more efficient than policies that do not consider structural change of the labor market.I. ์๋ก
II. ์ค์ฆ๋ถ์ ๋ฐฉ๋ฒ๋ก ๋ฐ ๋ณ์ ์๊ฐ
III. ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ
IV. ๊ฒฐ๋ก ๋ฐ ์ ์ฑ
์ ์์ฌ์
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํ
๋ถ