26 research outputs found
์ฌ๊ณ ์กฐ์ฌ์์์ ์๋ตํ๋ฅ ์ ์ด์ฉํ ์ถ์
ํ์๋
ผ๋ฌธ(๋ฐ์ฌ) --์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ :ํต๊ณํ๊ณผ,2007.Docto
A study on Neyman allocation
Thesis (master`s)--์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ :ํต๊ณํ๊ณผ,1999.Maste
t-butylhydroperoxide ํฌ์ฌ๊ฐ ํฉํจ์ ์๋ฏธ๋ ธ์ฐ ๋์ฌ์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ
ํ์๋
ผ๋ฌธ(์์ฌ)--์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ :์ฝํ๊ณผ ์์ํํ์ ๊ณต,2006.Maste
๊ธ์ฐ๊ตฌ์ญ, ํก์ฐ๊ตฌ์ญ์ ์ ํฌ๊ฐ ๋จ์์ง์๋ค์ ํก์ฐ์์๊ณผ ๊ฐ์ ํก์ฐ์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ
ํ์๋
ผ๋ฌธ(์์ฌ)--์์ธ๋ํ๊ต ๋ณด๊ฑด๋ํ์ :๋ณด๊ฑดํ๊ณผ ์ญํ์ ๊ณต,1997.Maste
Go given the emotion: The Effect of Power Perceiving Emotional Labor from customer's perspective
ํ์๋
ผ๋ฌธ (์์ฌ)-- ์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ : ๊ฒฝ์ํ๊ณผ, 2015. 2. ์ด์ ์ฌ.๊ธฐ์กด ๊ฐ์ ๋
ธ๋ ์ฐ๊ตฌ์์๋ ์ฃผ๋ก ๊ฐ์ ๋
ธ๋์ ์ํํ๋ ์ง์์ ์
์ฅ์์ ์์ํ์ฌ ์ด์ ๋ฐ๋ผ ์ํฅ ๋ฐ๋ ์๋น์์ ๋ฐ์์ ์ฐ๊ตฌํ๋ค. ๊ทธ๋ฌ๋ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์๋น์ ์
์ฅ์์ ๊ฐ์ ๋
ธ๋์ ์ํํ๋ ์ง์์ ๊ฐ์ ํ์ถ์ด ์ด๋ป๊ฒ ์ง๊ฐ๋๋๊ฐ, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ์ง์์ ๋ด๋ถ ์ํ๊ฐ ๊ด์ฐฐ์์ ์ํ์ฌ ์ถ๋ก ๋ ์ ์๋ ๊ฐ๋ฅผ ์ดํด๋ณด๊ณ ์ ํ์๋ค. ์ฆ ๋ฐ์ ์์ ์๋๋ฅผ ๋์ด์ ๊ฐ์ ์ด๋ผ๋ ์ฌํ์ ๋ฉ์์ง์ ๋ํ์ฌ ์์ ์์๊ฒ ๋ฉ์์ง ํด์์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์์ธ์ ์ดํด๋ณด๊ณ ์ ํ์๋ค. ํนํ ์๋น์์ ๊ถ๋ ฅ ์์ค๊ณผ ์๋น์ค ์ํฉ์ ํน์ฑ์ด ์ด๋ฌํ ์ง๊ฐ๊ณผ ํด์ ๊ณผ์ ์ ์ด๋ ํ ์ํฅ์ ์ฃผ๋๊ฐ์ ๋ํด ๊ฒ์ฆํ์๋ค. ์ด๋ฅผ ์ํด ์คํ 1์์๋ ๊ธ์ ๊ฐ์ ํ์ถ, ์คํ 2์์๋ ๋ถ์ ๊ฐ์ ์ต์ ๊ฐ์ ๋
ธ๋ ์ํฉ์ ์ค์ ํ๊ณ ๊ด์ฐฐ์(๊ณ ๊ฐ)์ ๊ถ๋ ฅ ์์ค์ ์กฐ์ํ์ฌ ์ง๋จ ๊ฐ ์ฐจ์ด๋ฅผ ์ดํ๋ค. ๊ทธ ๊ฒฐ๊ณผ ๊ถ๋ ฅ์ ์ฆ๊ฐ๋ ๋์์ ๋ํด ๋น ์ง์ ์ฑ์ ๋ํ ์ถ๋ก ์ ์ฆ๊ฐ์ํค๊ณ , ๊ฐ์ ์ ์ผ๋งค๊ฐ์ ๋ฐ๋ฅธ ๊ธ์ ๋ฐ์ ํ์ฑ์ ์ ํดํ๋ฉฐ(์คํ1) ๋์์ด ๊ฒช๊ณ ์๋ ๋ด์ ์ํฉ์ ๋ํ ์ง๊ฐ ๋ฅ๋ ฅ์ ์ ํ(์คํ2)์ํด์ ์ดํ ์ ์์๋ค. ๋๋ถ์ด ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์๋น์ค ๋์์ ์๋น์ค์์ฒด, ๊ธฐ์
, ์๋น์ค ์ง์์ผ๋ก ๋๋์ด ์ดํ์ผ๋ก์จ ์๋น์๊ฐ ์๋น์ค์ ๋ํ์ฌ ๋์๋ณ๋ก ํ๋๋ฅผ ๋ถ๋ฆฌํ์ฌ ํ์ฑํ ์ ์์์ ๋ฐ๊ฒฌํ์๋ค. ๋ถ์๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ํตํด์ ํ๋์ฌํ์์ ๊ฐ์ ๋
ธ๋์ด ๊ธ์ ์ฑ์ ํ๋ณตํ๊ธฐ ์ํด ๊ณ ๋ คํด์ผ ํ๋ ์ฌ์๋ค์ ๋ํด์ ๋
ผํ๋ค.๋ชฉ ์ฐจ
โ
. ์๋ก
โ
ก. ์ด๋ก ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ
2.1 ๊ฐ์ ์ ์ฌํ์ ๊ธฐ๋ฅ
2.1.1 ์ ์ ์กฐ์ (emotion regulation)
2.2 ๊ฐ์ ๋
ธ๋
2.2.1 ์ฌํํ์ ๊ด์ ์ ๊ฐ์ ๋
ธ๋
2.2.2 ์ฌ๋ฆฌํ์ ๊ด์ ์ ๊ฐ์ ๋
ธ๋
2.2.3 ์กฐ์ง ํ๋๋ก ์ ๊ด์ ์ ๊ฐ์ ๋
ธ๋
2.2.4 ์๋น์ ์ธก๋ฉด์์์ ๊ฐ์ ๋
ธ๋
2.5 ๊ถ๋ ฅ (Power)
โ
ข. ์ฐ๊ตฌ ๊ฐ์ค ๋ฐ ๋ชจํ ์ค๊ณ
โ
ฃ. ์คํ ์ค๊ณ ๋ฐ ๋ถ์๊ฒฐ๊ณผ
4.1 ์คํ 1 (๊ธ์ ๊ฐ์ ํ์ถ)
4.2 ์คํ 2 (๋ถ์ ๊ฐ์ ์ต์)
โ
ค.๊ฒฐ๋ก
5.1 ์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ ๋ฐ ์์
5.2 ์ฐ๊ตฌ์ ํ๊ณ ๋ฐ ํฅํ ๊ณผ์
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํ
๋ถ๋ก
AbstractMaste
Nasalance score characteristics : cross-dialect
์ธ์ด๋ณ๋ฆฌํ ํ๋๊ณผ์ /์์ฌ[ํ๊ธ]๋น์ธ๊ฐํ์๋ถ์ ํ์์ ๊ณผ๋๋น์ ํ๊ฐ ๋ฐ ์น๋ฃ๋ฅผ ์ํด ๋น์์น(nasalance score)๊ฐ ์ ์ฉํ๊ฒ ์ฌ์ฉ๋๊ณ ์์ผ๋ฉฐ, ๋น์์ธก์ ๊ธฐ(NasometerTM)๋ฅผ ์ด์ฉํ์ฌ ๋น์์น๋ฅผ ์ฐ์ถํ๋ค. ์ด๋ฌํ ๋น์์น๋ ๊ฒ์ฌ๋ฌธ์ฅ์ ํฌํจ๋ ๋น์์ ๋น์จ, ๊ฒ์ฌ์ด ๊ธธ์ด, ์์ดํ๊ฒฝ๊ณผ ๊ฐ์ ๊ฒ์ฌ์ด ์์ธ๊ณผ ์ฑ๋ณ, ๋์ด, ๋ฐฉ์ธ์ฌ์ฉ ๋ฐ ๋ง์๋, ์๋ฆฌํฌ๊ธฐ์ ๊ฐ์ ๋์์ ์์ธ์ ์ํด ๋ค๋ฅธ ๊ฐ์ ๋ํ๋ผ ์ ์๋ค. ์ด์ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์์๋ ํ์ค์ด, ๊ฒฝ์๋ฐฉ์ธ, ์ ๋ผ๋ฐฉ์ธ์ ์ฌ์ฉํ๋ 20๋ ์ฑ์ธ๋จ๋
๋ฅผ ๋์์ผ๋ก ๊ฐ๊ฐ ์ฝ๊ธฐ ๊ณผ์ ์ ๋ฐ๋ผ๋งํ๊ธฐ ๊ณผ์ ์์์ ๊ตฌ๊ฐ์ ๋ฌธ์ฅ ๋น์์น์ ๋น๊ฐ์ ๋ฌธ์ฅ ๋น์์น๊ฐ ๊ฐ ์ง๋จ๊ฐ ์ฐจ์ด๊ฐ ์๋์ง ์์๋ณด๊ณ , ๋น์์น์ ์ฑ๋ณ์ฐจ์ด๊ฐ ์ง๋จ ๊ฐ ์ฐจ์ด๊ฐ ๋ํ๋๋์ง ๋ถ์ํ์๋ค. ๋ํ ๋ชจ์ ์ฐ์ฅ๋ฐ์ฑ์ ๋น์์น๋ฅผ ๋ถ์ํ์ฌ ๋น์์น ์ฐจ์ด๊ฐ ๊ฐ ๋ฐฉ์ธ ์ฌ์ฉ์๋ค์ ๊ธฐ์ง์ ํน์ฑ์ธ์ง ์์ด์ ํน์ฑ์ธ์ง ์คํ์ ํตํด ๋ฐํ๋ด๊ณ ์ ํ์๋ค.์ฐ๊ตฌ ๋์์ ์์ธ ํ์ค์ด ์ฌ์ฉ์์ ์ ๋ผ ๋ฐ ๊ฒฝ์ ๋ฐฉ์ธ์ ์ฌ์ฉํ๊ณ , ํด๋น์ง์ญ์์ ํ์ด๋ ๊ณ ๋ฑํ๊ต๊น์ง ๊ทธ ์ง์ญ์์ ๊ฑฐ์ฃผํ์์ผ๋ฉฐ, ํ์ฌ๋ ์์ธ์ ๊ฑฐ์ฃผ ์ค์ธ ์ ์์ฑ์ธ 60๋ช
์ ๋์์ผ๋ก ํ์๋ค. ๋น์์น๋ ๋น๊ฐ ์๋์ง๋ฅผ ๊ตฌ๊ฐ ์๋์ง์ ๋น๊ฐ ์๋์ง์ ํฉ์ผ๋ก ๋๋ ๊ฐ์ ๋ฐฑ๋ถ์จ๋ก ์ฐ์ถํ์๋ค.ํ์ค์ด์ ๊ฒฝ์๋ฐฉ์ธ, ์ ๋ผ๋ฐฉ์ธ ์ฌ์ฉ์์ ๋ฐ๋ฅธ ํ๊ท ์ฐจ์ด์ ๋์ผํ ์ง๋จ์ ๋ฐ๋ฅธ ์ฑ๋ณ์ฐจ์ด๋ฅผ ์์๋ณด๊ธฐ ์ํด ์ผ์์ธ ๋ถ์ฐ๋ถ์(one-way ANOVA)์ ์ฌ์ฉํ์์ผ๋ฉฐ, ์ฌํ ๊ฒ์ (post-hoc analysis)์ ์ํด ๋ณธํ๋ก๋(Bonferroni)๋ฐฉ๋ฒ์ ์ ์ฉํ์๋ค.๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ฅผ ํตํด ์ป์ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค.๋ชจ์์ฐ์ฅ๋ฐ์ฑ ๊ณผ์ ์์,1. ๋ชจ์ /์/, /์ด/์ ๋น์์น๋ ๋ฐฉ์ธ์ ๋ฐ๋ผ ์ฐจ์ด๋ฅผ ๋ณด์ด์ง ์์๋ค.2. ๋ชจ์ /์ด/๊ฐ ๋ชจ์ /์/๋ณด๋ค ๋์ ๋น์์น ๊ฐ์ ๋ํ๋๋ค.์ฝ๊ธฐ ๊ณผ์ ์์,1. ์ฌ์ ์ง๋จ์์ ๊ตฌ๊ฐ์ ๋ฌธ์ฅ๊ณผ ๋น๊ฐ์ ๋ฌธ์ฅ์์ ๋ชจ๋ ๋ฐฉ์ธ์ ๋ฐ๋ผ ์ฐจ์ด๋ฅผ ๋ณด์ด์ง ์์๋ค.2. ๋จ์ ์ง๋จ์์ ๊ฒฝ์๋ฐฉ์ธ ์ฌ์ฉ์๊ฐ ์ ๋ผ๋ฐฉ์ธ ์ฌ์ฉ์๋ณด๋ค ๋น๊ฐ์ ๋ฌธ์ฅ์์ ๋ ๋์ ๋น์์น๋ฅผ ๋ํ๋๋ค.3. ๊ตฌ๊ฐ์ ๊ณผ์ ์์ ์ ๋ผ๋ฐฉ์ธ ์ฌ์ ์ง๋จ์ด ์ ๋ผ๋ฐฉ์ธ ๋จ์ ์ง๋จ๋ณด๋ค ๋ ๋์ ๋น์์น๋ฅผ ๋ํ๋๋ค.๋ฐ๋ผ๋งํ๊ธฐ ๊ณผ์ ์์,1. ๋จ์ ์ง๋จ์์ ๊ฒฝ์๋ฐฉ์ธ ์ฌ์ฉ์๊ฐ ์ ๋ผ๋ฐฉ์ธ ์ฌ์ฉ์๋ณด๋ค ๋น๊ฐ์ ๋ฌธ์ฅ์์ ๋ ๋์ ๋น์์น๋ฅผ ๋ํ๋๋ค.2. ์ฌ์ ์ง๋จ์์ ๊ฒฝ์๋ฐฉ์ธ ์ฌ์ฉ์๊ฐ ์ ๋ผ๋ฐฉ์ธ ์ฌ์ฉ์๋ณด๋ค ๋น๊ฐ์ ๋ฌธ์ฅ, ๊ตฌ๊ฐ์ ๋ฌธ์ฅ ๋ชจ๋ ๋ ๋์ ๋น์์น๋ฅผ ๋ํ๋๋ค.3. ๋น์์น๋ ์ฑ๋ณ์ ๋ฐ๋ผ ์ฐจ์ด๊ฐ ์์๋ค.์ด์์ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ํ์ค์ด ์ฌ์ฉ์๊ฐ ์๋ ๋ฐฉ์ธ ์ฌ์ฉ์๋ค์ ๋์์ผ๋ก ๊ณต๋ช
์ ๋๋ฅผ ํ๊ฐํ๊ณ ํด์ํจ์ ์์ด ํ์ค์ด์ ํ๊ท ๊ฐ๊ณผ๋ ๋ค๋ฅธ ๊ธฐ์ค์น๊ฐ ์ ์๋์ด์ผ ํจ์ ์์ฌํ๋ค. ๋ํ ๋ฐฉ์ธ์ด ํด๋น ์ง์ญ์์์ ์ฃผ๊ฑฐ ๋
์, ์ฐ๋ น, ์ง์ญ์ ๋ฐ๋ผ ์ฐจ์ด๊ฐ ์กด์ฌํ๋ฏ๋ก ๋ค์ํ ๋ณ์๋ฅผ ๊ณ ๋ คํ์ฌ ์ ํ์ ์ ๊ทน๋ณตํ ์ ์๋ ํ์์ฐ๊ตฌ๊ฐ ํ์ํ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ณด์ธ๋ค.
[์๋ฌธ]The objective of this study was to test whether significantly different scores exist for three different dialects(the Norm, the Gyeong-sang, and the Jeolla dialects) for female and male speakers during the execution of reading tasks and repeatition tasks using vowels /a/ and /i/. Sixty normal adults(30 females and 30 males in their twenties of whom 20 were Norm speakers, 20 were Gyeong-sang dialect speakers, and 20 were Jeolla dialect speakers) read the reading stimuli, which consisted of an oral paragraph and a nasal paragraph. They also repeated the examiner''s reading stimuli, which consisted of three oral sentences and three nasal sentences. The data was collected and analyzed using the NasometerTM. Nasalance scores of each stimulus were obtained. The results are as follows:In the vowel task,1. Nasalance scores showed no significant dialectical differences with the /a/ and /i/ vowel phonation.2. Higher nasalance scores were found with the vowel /i/ than with vowel /a/.In the reading task,1. Nasalance scores showed no significant dialectical differences with either the oral paragraph or the nasal paragraph in the female group.2. The Gyeong-sang dialect speakers were found to have significantly higher nasalance scores than Jeolla dialect speakers with the nasal paragraph in the male group.3. Higher nasalance scores were found in the Jeolla dialect female group than in the Jeolla dialect male group on the oral paragraph.In the repeated task,1. The Gyeong-sang dialect speakers were found to have significantly higher nasalance scores than Jeolla dialect speakers on the nasal sentance in the male group.2. The Gyeong-sang dialect speakers were found to have significantly higher nasalance scores than the Jeolla dialect speakers on the nasal sentance, and the oral sentance in female group.3. Nasalance score showed no significant distinctions between genders.These results suggest that there is a need to consider the cross dialect background of a patient when assessing them using devices such as the Nasometer. Further studies are called, for including an analysis of more dialect types and more limited dialect group regions.ope
Fairness Perception regarding Income Inequality among Young People: Focusing on the Diversity of Unequal Relationships
ํ์๋
ผ๋ฌธ(์์ฌ) -- ์์ธ๋ํ๊ต๋ํ์ : ์ฌํ๊ณผํ๋ํ ์ฌํํ๊ณผ, 2022.2. ์๋๊ท .The purpose of this study is to reveal the fairness perception among young people regarding income inequality in various social relationships. Previous studies have attempted to focus on the multidimensionality of fairness perception, but have not examined that fairness perception could be heterogeneous depending on the types of an unequal relationship. The fairness perception can be multifaceted depending on the complex social identity of an individual, and in the context of Korean society, where the fairness controversy is mainly understood as a conflict over resource distribution in some unequal relationships, the multidimensionality of fairness perception deserves greater attention. This study, therefore, defines fairness perception as an evaluation of the legitimacy of the actual inequality and deals with individual evaluations of inequality related to educational background, labor market, gender, generation, and class origin. It aimed at exploring what kind of justice attitude is constituted by the fairness evaluation of various kinds of inequality and how the fairness schema related to distributive justice has been formed. After investigating the fairness perception of young Koreans, a further study was carried out to identify the specific formation mechanism to determine how this perception is structured under the influence of factors in two dimensions which are social position and political beliefs and attitudes, and also attempted to suggest the political and social implications of fairness perception.
In this regard, this study conducted three major analyzes using the data of ใSurvey on Koreans' Attitudes toward Generation and Society in general 2021ใ. First, through Multiple Regression Analysis, factors affecting the perceived fairness in income inequality were individually identified by the unequal relationship. As a result of the analysis, the perceived fairness among young people was heterogeneous based on gender and class. Social position exerted a great influence on inequality due to attained status, and political beliefs and attitudes had a huge effect on inequality caused by ascribed status. There was a tendency for young men to evaluate income inequality between social groups as fairer than young women; a similar result was obtained from the group of people who have got higher subjective class identification than others. The influence of sociodemographic factors and prospects of upward mobility affected inequality in academic background, whereas ideological factors such as conservative beliefs wield a great influence on inequality in gender, generation, and class origin. Even though it is about the perceived fairness on the same issue, income inequality, factors with great influence were found to be different depending on the types of an unequal relationship. It was also found that not only socioeconomic status, but also various non-economic factors related to young people's perception of uncertainty in life had a strong influence.
Next, through Latent Class Analysis, it aimed at discovering what kind of structured connection pattern the fairness evaluations for various unequal relationships showed and how they appeared as a fairness schema. As a result of the analysis, the young people's perceived fairness could be classified into four groups: Unfair-inequality type, Fair-inequality type, Education-discrimination type, and Education-anti-discrimination type. The four types of fairness perception suggest different answers as โfairnessโ in alleviating or maintaining income inequality among social groups and income inequality based on educational background. Educational background plays a key role in the heterogeneity of young people's fairness perception. While many young people take a neutral position in other areas of inequality, the polarization of perception appears in the area of โโeducational background as inequality due to education is unfair or fair. These results reveal that the perceived fairness among young people has been formed under the influence of a clique culture in academia that has been accumulated for a long time in Korean society.
Finally, the association between other political and social attitudes and the fairness perception type was revealed. As a result of the analysis, the type of fairness perception affects not only the evaluation of individual fairness controversial cases but too the welfare attitude. Both the Education-discrimination type and the Fair-inequality type showed a higher perception of inequity toward individual social events and a more negative welfare attitude than the Unfair-inequality type and the Education-anti-discrimination type. In particular, in the case of welfare attitudes, the Education-discrimination type is reluctant to narrow the gap between social groups but believes in the necessity of a minimum amount of welfare, while the Fair-inequality type pursues a small government and opposes all policies that the government attempts to resolve inequality. These results indicate that relying on how young individuals define fairness, their political and social attitudes may appear differently.
This study tried to empirically reveal the multidimensionality of the fairness perception regarding the income gap and distributive justice between social groups, and its types and determinants. Through quantitative analysis, it was confirmed that the perceived fairness among young people was heterogeneous according to the types of unequal relationships and was influenced by individual social position and political beliefs and attitudes. This study has significance in that it suggests a new method of measuring fairness perception and reveals a complex aspect of young people's fairness perception. Beyond the generational theory that โyoung people are sensitive to fairnessโ, more specific fairness studies should be continued about which young people are sensitive to which fairness and why.์ด ์ฐ๊ตฌ๋ ๋ค์ํ ์ฌํ์ ๊ด๊ณ์์์ ์๋๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ฐํ๋ ค๋ ๋ชฉ์ ์ ๊ฐ๋๋ค. ๊ธฐ์กด ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ค์ฐจ์์ฑ์ ์ฃผ๋ชฉํ๋ ค ํ์์ผ๋, ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ์ ์ข
๋ฅ์ ๋ฐ๋ผ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ด ์ด์ง์ ์ผ ์ ์์์ ๊ฐ๊ณผํ์๋ค. ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๊ฐ์ธ์ ๋ณตํฉ์ ์ธ ์ฌํ์ ์ ์ฒด์ฑ์ ๋ฐ๋ผ ๋ค๋ฉด์ ์ผ ์ ์์ผ๋ฉฐ, ๊ณต์ ์ฑ ๋
ผ๋์ด ์ฃผ๋ก ๋ช๋ช ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ์์์ ์์๋ถ๋ฐฐ ๊ฐ๋ฑ์ผ๋ก ์ดํด๋๋ ํ๊ตญ ์ฌํ์ ๋งฅ๋ฝ์์๋ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ค์ฐจ์์ฑ์ ๋์ฑ ์ฃผ๋ชฉํด์ผ ํ๋ค. ์ด๋ฌํ ๋ฌธ์ ์์์ ๋ฐํ์ผ๋ก ์ด ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ค์ฌํ๋ ๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ์ ๋น์ฑ ํ๊ฐ๋ก ์ ์ํ๊ณ , ํ๋ ฅ ๋ฐ ํ๋ฒ, ๋
ธ๋์์ฅ, ์ ๋, ์ธ๋, ์ถ์ ๊ณ์ธต๊ณผ ๊ด๋ จ๋ ๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ฐ์ธ์ ํ๊ฐ๋ฅผ ์ฌํ์ ์ง๋จ ์ ๊ฐ์ ๋๋ฆฝ ๊ตฌ๋๋ฅผ ํตํด ์ธก์ ํ์๋ค. ์ด๋ฅผ ํตํด ์ฌ๋ฌ ์ข
๋ฅ์ ๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ํ๊ฐ๊ฐ ์ด๋ค ์ ์ํ๋๋ฅผ ๊ตฌ์ฑํ๋ฉฐ ๋ถ๋ฐฐ์ ์์ ๊ด๋ จ๋ ๊ณต์ ์ฑ ์คํค๋ง๋ฅผ ํ์ฑํ๊ณ ์๋์ง ํ์
ํ๊ณ ์ ํ์๋ค. ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ํ์
ํ ๋ค์๋ ์ด๋ฌํ ์ธ์์ด ์ด๋ค ์์ธ์ ์ํฅ์ ๋ฐ์ ๊ตฌ์กฐํ๋๋ ๊ฒ์ธ์ง ์ฌํ์ ์์น์ ์ ์น์ ๋ฏฟ์ ๋ฐ ํ๋์ ๋ ์ฐจ์์์ ๊ตฌ์ฒด์ ์ธ ํ์ฑ ๊ธฐ์ ๋ฅผ ํ์ธํ๊ณ , ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ ์น์ฌํ์ ํจ์ ๋ํ ์ ์ํ๊ณ ์ ํ์๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ด๋ฅผ ์ํด 2021๋
ใํ๊ตญ์ธ๋ค์ ์ธ๋์ ์ฌํ ์ ๋ฐ์ ๋ํ ์ธ์ ์กฐ์ฌใ ์๋ฃ๋ฅผ ์ฌ์ฉํ์ฌ ํฌ๊ฒ ์ธ ๊ฐ์ง ๋ถ์์ ์งํํ์๋ค. ๋จผ์ , ๋ค์ค ํ๊ท๋ถ์์ ํตํด ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ๋ณ๋ก ์๋๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์์ธ์ ๊ฐ๋ณ์ ์ผ๋ก ํ์
ํ์๋ค. ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ฑ๋ณ๊ณผ ๊ณ์ธต์ ๋ฐ๋ผ ์ด์ง์ ์ธ ์์์ ๋ณด์์ผ๋ฉฐ, ์ฑ์ทจ ์ง์์ ๋ฐ๋ฅธ ๋ถํ๋ฑ์์๋ ์ฌํ์ ์์น๊ฐ, ๊ท์ ์ง์์ ๋ฐ๋ฅธ ๋ถํ๋ฑ์์๋ ์ ์น์ ๋ฏฟ์ ๋ฐ ํ๋๊ฐ ํฐ ์ํฅ๋ ฅ์ ๋ฐํํ์๋ค. ์ฒญ๋
๋จ์ฑ์ด ์ฒญ๋
์ฌ์ฑ๋ณด๋ค, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ์ฃผ๊ด์ ๊ณ์ธต์์์ด ๋์์๋ก ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ์๋๋ถํ๋ฑ์ด ๊ณต์ ํ๋ค๊ณ ํ๊ฐํ๋ ๊ฒฝํฅ์ด ๋ํ๋ฌ์ผ๋ฉฐ, ํ๋ฒ ์์ญ์์๋ ์ฌํ์ธ๊ตฌํ์ ์์ธ๊ณผ ์ํฅ์ด๋ ์ ๋ง์ ์ํฅ๋ ฅ์ด, ์ ๋ยท์ธ๋ยท์ถ์ ๊ณ์ธต ์์ญ์์๋ ๋ณด์์ ์ด๋
์ฑํฅ๊ณผ ๊ฐ์ ์ด๋ฐ์ฌ๋ก๊ธฐ์ ์์ธ์ ์ํฅ๋ ฅ์ด ๋๋๋ฌ์ก๋ค. ์ด๋ ๋ฏ ๊ฐ์ ์๋๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ด๋ผ๊ณ ํ ์ง๋ผ๋ ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ์ ์ข
๋ฅ์ ๋ฐ๋ผ ์ํฅ๋ ฅ์ด ํฐ ์์ธ์ด ๋ค๋ฅด๊ฒ ๋ํ๋ฌ์ผ๋ฉฐ, ์ฌํ๊ฒฝ์ ์ ์ง์๋ฟ๋ง ์๋๋ผ ์ฒญ๋
์ธต์ ์ถ์ ๋ถํ์ค์ฑ ์ธ์๊ณผ ๊ด๋ จ๋ ๋ค์ํ ๋น๊ฒฝ์ ์ ์์ธ ๋ํ ๊ฐํ ์ํฅ๋ ฅ์ ๊ฐ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ํ์ธ๋์๋ค.
๋ค์์ผ๋ก ์ ์ฌ์ง๋จ๋ถ์์ ํตํด ๋ค์ํ ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ํ๊ฐ๋ค์ด ์ด๋ค ๊ตฌ์กฐํ๋ ์ฐ๊ฒฐ์์์ ๋ณด์ด๋ฉฐ ๊ณต์ ์ฑ ์คํค๋ง๋ก์ ๋ํ๋๋์ง ํ์ธํ์๋ค. ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ โ๋ถํ๋ฑ ๋ถ๊ณต์ ํโ๊ณผ โ๋ถํ๋ฑ ๊ณต์ ํโ, โ๋ฐ-ํ๋ฒ์ฃผ์โ ์ ํ๊ณผ โํ๋ฒ์ฃผ์โ ์ ํ์ ๋ค ๊ฐ์ง ์ง๋จ์ผ๋ก ์ ํํํ ์ ์์์ผ๋ฉฐ, ํนํ ํ๋ฒ๊ณผ ๊ด๋ จ๋ ๋ถํ๋ฑ์์ ์ฒญ๋
์ธต ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ด์ง์ฑ์ด ๋๋๋ฌ์ก๋ค. ๋ค ์ข
๋ฅ์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ ์ ํ์ ์ ๋ฐ์ ์ธ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ์๋๋ถํ๋ฑ, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ํ๋ฒ์ ๋ฐ๋ฅธ ์๋๋ถํ๋ฑ์ ์ํ ํน์ ์ ์ง์ ์์ด ์๋ก ๋ค๋ฅธ ๋ต์ โ๊ณต์ โ์ด๋ผ๊ณ ์ ์ํ๋ค. ํ๋ฒ์ ์ฒญ๋
์ธต ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ด์ง์ฑ์ ์์ด ํต์ฌ์ ์ธ ์ญํ ์ ํ๋๋ฐ, ๋ค๋ฅธ ์์ญ์ ๋ถํ๋ฑ์์๋ ์ค๋์ ์
์ฅ์ ๋ณด์ด๋ ์ฒญ๋
๋ค์ด ๋ง์ ๋ฐ๋ฉด, ํ๋ฒ ์์ญ์์๋ ํ๋ฒ์ ๋ฐ๋ฅธ ๋ถํ๋ฑ์ด โ๊ณต์ ํ๋คโ ํน์ โ๋ถ๊ณต์ ํ๋คโ๋ก ์ธ์์ ์๊ทนํ๊ฐ ๋ํ๋๋ค. ์ด๋ฌํ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ํ๊ตญ์ฌํ์์ ์ค๋ ์๊ฐ ๋์ ๋์ ๋์ด์จ ํ๋ฒ์ฃผ์์ ์ํฅ ์๋ ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ด ํ์ฑ๋์์์ ๋๋ฌ๋ธ๋ค.
๋ง์ง๋ง์ผ๋ก, ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ ์ ํ์ ๊ธฐํ ์ ์น์ฌํ์ ํ๋์์ ์ฐ๊ด์ฑ์ ๋๋ฌ๋ด์ด ์ ์น์ฌํ์ ํจ์๋ฅผ ์ ์ํ์๋ค. ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ ์ ํ์ ๊ฐ๋ณ ๊ณต์ ์ฑ ๋
ผ๋ ์ฌ๊ฑด์ ๋ํ ํ๊ฐ๋ ๋ฌผ๋ก , ๊ทธ๋ค์ ๋ณต์งํ๋์๋ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ค. โํ๋ฒ์ฃผ์โ ์ ํ๊ณผ โ๋ถํ๋ฑ ๊ณต์ ํโ์ โ๋ถํ๋ฑ ๋ถ๊ณต์ ํโ๊ณผ โ๋ฐ-ํ๋ฒ์ฃผ์โ ์ ํ๋ณด๋ค ๊ฐ๋ณ ์ฌํ์ ์ฌ๊ฑด์ ๋ํ ๋ถ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ด ๋ ๋์์ผ๋ฉฐ ๋ณต์งํ๋ ์ญ์ ๋ ๋ถ์ ์ ์ด์๋ค. ํนํ, ๋ณต์งํ๋์ ๊ฒฝ์ฐ โํ๋ฒ์ฃผ์โ ์ ํ์ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ๊ฒฉ์ฐจ ์ถ์๋ ๊บผ๋ คํ์ง๋ง ์ต์ํ์ ๋ณต์ง๋ ์ ๊ณตํด์ผํ๋ค๋ ์
์ฅ์, โ๋ถํ๋ฑ ๊ณต์ ํโ์ ์์ ์ ๋ถ๋ฅผ ์งํฅํ๋ฉฐ ์ ๋ถ๊ฐ ๋ถํ๋ฑ์ ํด์ํ๋ ค๊ณ ์๋ํ๋ ๋ชจ๋ ์ ์ฑ
์ ๋ฐ๋ํ๋ ํ๋๋ฅผ ๋ณด์ธ๋ค. ์ด๋ฌํ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ์ฒญ๋
๊ฐ์ธ์ด โ๊ณต์ โ์ ์ด๋ป๊ฒ ๊ท์ ํ๋์ง์ ๋ฐ๋ผ ์ ์น์ฌํ์ ํ๋๊ฐ ๋ค๋ฅด๊ฒ ๋ํ๋ ์ ์์์ ๋ณด์ฌ์ค๋ค.
์ด ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ์๋๊ฒฉ์ฐจ์ ๋ถ๋ฐฐ์ ์์ ๊ดํ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ค์ฐจ์์ฑ๊ณผ ๊ทธ๊ฒ์ ์ ํ ๋ฐ ๊ฒฐ์ ์์ธ๋ค์ ๊ฒฝํ์ ์ผ๋ก ๋ฐํ๊ณ ์ ํ์๋ค. ์ ๋์ ๋ถ์์ ํตํด ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ด ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ์ ์ข
๋ฅ์ ๋ฐ๋ผ, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ๊ฐ์ธ์ ์ฌํ์ ์์น์ ์ ์น์ ๋ฏฟ์ ๋ฐ ํ๋์ ์ํฅ์ ๋ฐ๋ผ ์ด์ง์ ์์ ํ์ธํ ์ ์์๋ค. ์ด ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ธก์ ํ๋ ์๋ก์ด ๋ฐฉ์์ ์ ์ํ๊ณ ์ด๋ฅผ ํตํด ์ฒญ๋
์ธต ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ณตํฉ์ ์ธ ์์์ ๋๋ฌ๋ด์๋ค๋ ์์๋ฅผ ๊ฐ๋๋ค. โ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ์ ๋ฏผ๊ฐํ๋คโ๋ ์ธ๋๋ก ์ ๋์ด ์ด๋ค ์ฒญ๋
์ด, ์ด๋ค ๊ณต์ ์ฑ์, ์ ๋ฏผ๊ฐํ ๊ฒ์ธ์ง, ๋์ฑ ๊ตฌ์ฒด์ ์ธ ๊ณต์ ์ฑ ์ฐ๊ตฌ๊ฐ ๊ณ์๋์ด์ผ ํ ๊ฒ์ด๋ค.์ 1 ์ฅ ์๋ก 1
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ํ์์ฑ๊ณผ ๋ชฉ์ 1
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ ์ง๋ฌธ๊ณผ ๋
ผ๋ฌธ์ ๊ตฌ์ฑ 7
์ 2 ์ฅ ์ด๋ก ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ ๋ฐ ์ ํ์ฐ๊ตฌ ๊ฒํ 9
์ 1 ์ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ 9
์ 2 ์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์์ธ 19
์ 3 ์ ๋ถํ๋ฑ ๋ฐ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ฐ๋ฅธ ๋ณต์งํ๋ 29
์ 3 ์ฅ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ์๋๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ 34
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ ์๋ฃ ๋ฐ ์ฐ๊ตฌ ๋ฐฉ๋ฒ 34
์ 2 ์ ๋ณ์ ์ ์ 34
์ 3 ์ ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ 38
์ 4 ์ฅ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ ์ ํ 46
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ ์๋ฃ ๋ฐ ์ฐ๊ตฌ ๋ฐฉ๋ฒ 46
์ 2 ์ ๋ณ์ ์ ์ 47
์ 3 ์ ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ 47
์ 5 ์ฅ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ ์ ํ์ ์ ์น์ฌํ์ ํจ์ 58
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ ์๋ฃ ๋ฐ ์ฐ๊ตฌ ๋ฐฉ๋ฒ 58
์ 2 ์ ๋ณ์ ์ ์ 58
์ 3 ์ ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ 60
์ 6 ์ฅ ๊ฒฐ๋ก 65
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํ 69
Abstract 84์
Fairness Perception regarding Income Inequality among Young People: Focusing on the Diversity of Unequal Relationships
The purpose of this study is to reveal the fairness perception among young people regarding income inequality in various social relationships. Previous studies have attempted to focus on the multidimensionality of fairness perception, but have not examined that fairness perception could be heterogeneous depending on the types of an unequal relationship. The fairness perception can be multifaceted depending on the complex social identity of an individual, and in the context of Korean society, where the fairness controversy is mainly understood as a conflict over resource distribution in some unequal relationships, the multidimensionality of fairness perception deserves greater attention. This study, therefore, defines fairness perception as an evaluation of the legitimacy of the actual inequality and deals with individual evaluations of inequality related to educational background, labor market, gender, generation, and class origin. It aimed at exploring what kind of justice attitude is constituted by the fairness evaluation of various kinds of inequality and how the fairness schema related to distributive justice has been formed. After investigating the fairness perception of young Koreans, a further study was carried out to identify the specific formation mechanism to determine how this perception is structured under the influence of factors in two dimensions which are social position and political beliefs and attitudes, and also attempted to suggest the political and social implications of fairness perception.
In this regard, this study conducted three major analyzes using the data of ใSurvey on Koreans' Attitudes toward Generation and Society in general 2021ใ. First, through Multiple Regression Analysis, factors affecting the perceived fairness in income inequality were individually identified by the unequal relationship. As a result of the analysis, the perceived fairness among young people was heterogeneous based on gender and class. Social position exerted a great influence on inequality due to attained status, and political beliefs and attitudes had a huge effect on inequality caused by ascribed status. There was a tendency for young men to evaluate income inequality between social groups as fairer than young women; a similar result was obtained from the group of people who have got higher subjective class identification than others. The influence of sociodemographic factors and prospects of upward mobility affected inequality in academic background, whereas ideological factors such as conservative beliefs wield a great influence on inequality in gender, generation, and class origin. Even though it is about the perceived fairness on the same issue, income inequality, factors with great influence were found to be different depending on the types of an unequal relationship. It was also found that not only socioeconomic status, but also various non-economic factors related to young people's perception of uncertainty in life had a strong influence.
Next, through Latent Class Analysis, it aimed at discovering what kind of structured connection pattern the fairness evaluations for various unequal relationships showed and how they appeared as a fairness schema. As a result of the analysis, the young people's perceived fairness could be classified into four groups: Unfair-inequality type, Fair-inequality type, Education-discrimination type, and Education-anti-discrimination type. The four types of fairness perception suggest different answers as โfairnessโ in alleviating or maintaining income inequality among social groups and income inequality based on educational background. Educational background plays a key role in the heterogeneity of young people's fairness perception. While many young people take a neutral position in other areas of inequality, the polarization of perception appears in the area of โโeducational background as inequality due to education is unfair or fair. These results reveal that the perceived fairness among young people has been formed under the influence of a clique culture in academia that has been accumulated for a long time in Korean society.
Finally, the association between other political and social attitudes and the fairness perception type was revealed. As a result of the analysis, the type of fairness perception affects not only the evaluation of individual fairness controversial cases but too the welfare attitude. Both the Education-discrimination type and the Fair-inequality type showed a higher perception of inequity toward individual social events and a more negative welfare attitude than the Unfair-inequality type and the Education-anti-discrimination type. In particular, in the case of welfare attitudes, the Education-discrimination type is reluctant to narrow the gap between social groups but believes in the necessity of a minimum amount of welfare, while the Fair-inequality type pursues a small government and opposes all policies that the government attempts to resolve inequality. These results indicate that relying on how young individuals define fairness, their political and social attitudes may appear differently.
This study tried to empirically reveal the multidimensionality of the fairness perception regarding the income gap and distributive justice between social groups, and its types and determinants. Through quantitative analysis, it was confirmed that the perceived fairness among young people was heterogeneous according to the types of unequal relationships and was influenced by individual social position and political beliefs and attitudes. This study has significance in that it suggests a new method of measuring fairness perception and reveals a complex aspect of young people's fairness perception. Beyond the generational theory that โyoung people are sensitive to fairnessโ, more specific fairness studies should be continued about which young people are sensitive to which fairness and why.์ด ์ฐ๊ตฌ๋ ๋ค์ํ ์ฌํ์ ๊ด๊ณ์์์ ์๋๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ฐํ๋ ค๋ ๋ชฉ์ ์ ๊ฐ๋๋ค. ๊ธฐ์กด ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ค์ฐจ์์ฑ์ ์ฃผ๋ชฉํ๋ ค ํ์์ผ๋, ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ์ ์ข
๋ฅ์ ๋ฐ๋ผ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ด ์ด์ง์ ์ผ ์ ์์์ ๊ฐ๊ณผํ์๋ค. ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๊ฐ์ธ์ ๋ณตํฉ์ ์ธ ์ฌํ์ ์ ์ฒด์ฑ์ ๋ฐ๋ผ ๋ค๋ฉด์ ์ผ ์ ์์ผ๋ฉฐ, ๊ณต์ ์ฑ ๋
ผ๋์ด ์ฃผ๋ก ๋ช๋ช ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ์์์ ์์๋ถ๋ฐฐ ๊ฐ๋ฑ์ผ๋ก ์ดํด๋๋ ํ๊ตญ ์ฌํ์ ๋งฅ๋ฝ์์๋ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ค์ฐจ์์ฑ์ ๋์ฑ ์ฃผ๋ชฉํด์ผ ํ๋ค. ์ด๋ฌํ ๋ฌธ์ ์์์ ๋ฐํ์ผ๋ก ์ด ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ค์ฌํ๋ ๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ์ ๋น์ฑ ํ๊ฐ๋ก ์ ์ํ๊ณ , ํ๋ ฅ ๋ฐ ํ๋ฒ, ๋
ธ๋์์ฅ, ์ ๋, ์ธ๋, ์ถ์ ๊ณ์ธต๊ณผ ๊ด๋ จ๋ ๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ฐ์ธ์ ํ๊ฐ๋ฅผ ์ฌํ์ ์ง๋จ ์ ๊ฐ์ ๋๋ฆฝ ๊ตฌ๋๋ฅผ ํตํด ์ธก์ ํ์๋ค. ์ด๋ฅผ ํตํด ์ฌ๋ฌ ์ข
๋ฅ์ ๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ํ๊ฐ๊ฐ ์ด๋ค ์ ์ํ๋๋ฅผ ๊ตฌ์ฑํ๋ฉฐ ๋ถ๋ฐฐ์ ์์ ๊ด๋ จ๋ ๊ณต์ ์ฑ ์คํค๋ง๋ฅผ ํ์ฑํ๊ณ ์๋์ง ํ์
ํ๊ณ ์ ํ์๋ค. ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ํ์
ํ ๋ค์๋ ์ด๋ฌํ ์ธ์์ด ์ด๋ค ์์ธ์ ์ํฅ์ ๋ฐ์ ๊ตฌ์กฐํ๋๋ ๊ฒ์ธ์ง ์ฌํ์ ์์น์ ์ ์น์ ๋ฏฟ์ ๋ฐ ํ๋์ ๋ ์ฐจ์์์ ๊ตฌ์ฒด์ ์ธ ํ์ฑ ๊ธฐ์ ๋ฅผ ํ์ธํ๊ณ , ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ ์น์ฌํ์ ํจ์ ๋ํ ์ ์ํ๊ณ ์ ํ์๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ด๋ฅผ ์ํด 2021๋
ใํ๊ตญ์ธ๋ค์ ์ธ๋์ ์ฌํ ์ ๋ฐ์ ๋ํ ์ธ์ ์กฐ์ฌใ ์๋ฃ๋ฅผ ์ฌ์ฉํ์ฌ ํฌ๊ฒ ์ธ ๊ฐ์ง ๋ถ์์ ์งํํ์๋ค. ๋จผ์ , ๋ค์ค ํ๊ท๋ถ์์ ํตํด ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ๋ณ๋ก ์๋๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์์ธ์ ๊ฐ๋ณ์ ์ผ๋ก ํ์
ํ์๋ค. ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ฑ๋ณ๊ณผ ๊ณ์ธต์ ๋ฐ๋ผ ์ด์ง์ ์ธ ์์์ ๋ณด์์ผ๋ฉฐ, ์ฑ์ทจ ์ง์์ ๋ฐ๋ฅธ ๋ถํ๋ฑ์์๋ ์ฌํ์ ์์น๊ฐ, ๊ท์ ์ง์์ ๋ฐ๋ฅธ ๋ถํ๋ฑ์์๋ ์ ์น์ ๋ฏฟ์ ๋ฐ ํ๋๊ฐ ํฐ ์ํฅ๋ ฅ์ ๋ฐํํ์๋ค. ์ฒญ๋
๋จ์ฑ์ด ์ฒญ๋
์ฌ์ฑ๋ณด๋ค, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ์ฃผ๊ด์ ๊ณ์ธต์์์ด ๋์์๋ก ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ์๋๋ถํ๋ฑ์ด ๊ณต์ ํ๋ค๊ณ ํ๊ฐํ๋ ๊ฒฝํฅ์ด ๋ํ๋ฌ์ผ๋ฉฐ, ํ๋ฒ ์์ญ์์๋ ์ฌํ์ธ๊ตฌํ์ ์์ธ๊ณผ ์ํฅ์ด๋ ์ ๋ง์ ์ํฅ๋ ฅ์ด, ์ ๋ยท์ธ๋ยท์ถ์ ๊ณ์ธต ์์ญ์์๋ ๋ณด์์ ์ด๋
์ฑํฅ๊ณผ ๊ฐ์ ์ด๋ฐ์ฌ๋ก๊ธฐ์ ์์ธ์ ์ํฅ๋ ฅ์ด ๋๋๋ฌ์ก๋ค. ์ด๋ ๋ฏ ๊ฐ์ ์๋๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ด๋ผ๊ณ ํ ์ง๋ผ๋ ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ์ ์ข
๋ฅ์ ๋ฐ๋ผ ์ํฅ๋ ฅ์ด ํฐ ์์ธ์ด ๋ค๋ฅด๊ฒ ๋ํ๋ฌ์ผ๋ฉฐ, ์ฌํ๊ฒฝ์ ์ ์ง์๋ฟ๋ง ์๋๋ผ ์ฒญ๋
์ธต์ ์ถ์ ๋ถํ์ค์ฑ ์ธ์๊ณผ ๊ด๋ จ๋ ๋ค์ํ ๋น๊ฒฝ์ ์ ์์ธ ๋ํ ๊ฐํ ์ํฅ๋ ฅ์ ๊ฐ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ํ์ธ๋์๋ค.
๋ค์์ผ๋ก ์ ์ฌ์ง๋จ๋ถ์์ ํตํด ๋ค์ํ ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ํ๊ฐ๋ค์ด ์ด๋ค ๊ตฌ์กฐํ๋ ์ฐ๊ฒฐ์์์ ๋ณด์ด๋ฉฐ ๊ณต์ ์ฑ ์คํค๋ง๋ก์ ๋ํ๋๋์ง ํ์ธํ์๋ค. ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ โ๋ถํ๋ฑ ๋ถ๊ณต์ ํโ๊ณผ โ๋ถํ๋ฑ ๊ณต์ ํโ, โ๋ฐ-ํ๋ฒ์ฃผ์โ ์ ํ๊ณผ โํ๋ฒ์ฃผ์โ ์ ํ์ ๋ค ๊ฐ์ง ์ง๋จ์ผ๋ก ์ ํํํ ์ ์์์ผ๋ฉฐ, ํนํ ํ๋ฒ๊ณผ ๊ด๋ จ๋ ๋ถํ๋ฑ์์ ์ฒญ๋
์ธต ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ด์ง์ฑ์ด ๋๋๋ฌ์ก๋ค. ๋ค ์ข
๋ฅ์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ ์ ํ์ ์ ๋ฐ์ ์ธ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ์๋๋ถํ๋ฑ, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ํ๋ฒ์ ๋ฐ๋ฅธ ์๋๋ถํ๋ฑ์ ์ํ ํน์ ์ ์ง์ ์์ด ์๋ก ๋ค๋ฅธ ๋ต์ โ๊ณต์ โ์ด๋ผ๊ณ ์ ์ํ๋ค. ํ๋ฒ์ ์ฒญ๋
์ธต ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ด์ง์ฑ์ ์์ด ํต์ฌ์ ์ธ ์ญํ ์ ํ๋๋ฐ, ๋ค๋ฅธ ์์ญ์ ๋ถํ๋ฑ์์๋ ์ค๋์ ์
์ฅ์ ๋ณด์ด๋ ์ฒญ๋
๋ค์ด ๋ง์ ๋ฐ๋ฉด, ํ๋ฒ ์์ญ์์๋ ํ๋ฒ์ ๋ฐ๋ฅธ ๋ถํ๋ฑ์ด โ๊ณต์ ํ๋คโ ํน์ โ๋ถ๊ณต์ ํ๋คโ๋ก ์ธ์์ ์๊ทนํ๊ฐ ๋ํ๋๋ค. ์ด๋ฌํ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ํ๊ตญ์ฌํ์์ ์ค๋ ์๊ฐ ๋์ ๋์ ๋์ด์จ ํ๋ฒ์ฃผ์์ ์ํฅ ์๋ ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ด ํ์ฑ๋์์์ ๋๋ฌ๋ธ๋ค.
๋ง์ง๋ง์ผ๋ก, ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ ์ ํ์ ๊ธฐํ ์ ์น์ฌํ์ ํ๋์์ ์ฐ๊ด์ฑ์ ๋๋ฌ๋ด์ด ์ ์น์ฌํ์ ํจ์๋ฅผ ์ ์ํ์๋ค. ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ ์ ํ์ ๊ฐ๋ณ ๊ณต์ ์ฑ ๋
ผ๋ ์ฌ๊ฑด์ ๋ํ ํ๊ฐ๋ ๋ฌผ๋ก , ๊ทธ๋ค์ ๋ณต์งํ๋์๋ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ค. โํ๋ฒ์ฃผ์โ ์ ํ๊ณผ โ๋ถํ๋ฑ ๊ณต์ ํโ์ โ๋ถํ๋ฑ ๋ถ๊ณต์ ํโ๊ณผ โ๋ฐ-ํ๋ฒ์ฃผ์โ ์ ํ๋ณด๋ค ๊ฐ๋ณ ์ฌํ์ ์ฌ๊ฑด์ ๋ํ ๋ถ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ด ๋ ๋์์ผ๋ฉฐ ๋ณต์งํ๋ ์ญ์ ๋ ๋ถ์ ์ ์ด์๋ค. ํนํ, ๋ณต์งํ๋์ ๊ฒฝ์ฐ โํ๋ฒ์ฃผ์โ ์ ํ์ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ๊ฒฉ์ฐจ ์ถ์๋ ๊บผ๋ คํ์ง๋ง ์ต์ํ์ ๋ณต์ง๋ ์ ๊ณตํด์ผํ๋ค๋ ์
์ฅ์, โ๋ถํ๋ฑ ๊ณต์ ํโ์ ์์ ์ ๋ถ๋ฅผ ์งํฅํ๋ฉฐ ์ ๋ถ๊ฐ ๋ถํ๋ฑ์ ํด์ํ๋ ค๊ณ ์๋ํ๋ ๋ชจ๋ ์ ์ฑ
์ ๋ฐ๋ํ๋ ํ๋๋ฅผ ๋ณด์ธ๋ค. ์ด๋ฌํ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ์ฒญ๋
๊ฐ์ธ์ด โ๊ณต์ โ์ ์ด๋ป๊ฒ ๊ท์ ํ๋์ง์ ๋ฐ๋ผ ์ ์น์ฌํ์ ํ๋๊ฐ ๋ค๋ฅด๊ฒ ๋ํ๋ ์ ์์์ ๋ณด์ฌ์ค๋ค.
์ด ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ์๋๊ฒฉ์ฐจ์ ๋ถ๋ฐฐ์ ์์ ๊ดํ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ค์ฐจ์์ฑ๊ณผ ๊ทธ๊ฒ์ ์ ํ ๋ฐ ๊ฒฐ์ ์์ธ๋ค์ ๊ฒฝํ์ ์ผ๋ก ๋ฐํ๊ณ ์ ํ์๋ค. ์ ๋์ ๋ถ์์ ํตํด ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ด ๋ถํ๋ฑ ๊ด๊ณ์ ์ข
๋ฅ์ ๋ฐ๋ผ, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ๊ฐ์ธ์ ์ฌํ์ ์์น์ ์ ์น์ ๋ฏฟ์ ๋ฐ ํ๋์ ์ํฅ์ ๋ฐ๋ผ ์ด์ง์ ์์ ํ์ธํ ์ ์์๋ค. ์ด ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ธก์ ํ๋ ์๋ก์ด ๋ฐฉ์์ ์ ์ํ๊ณ ์ด๋ฅผ ํตํด ์ฒญ๋
์ธต ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ณตํฉ์ ์ธ ์์์ ๋๋ฌ๋ด์๋ค๋ ์์๋ฅผ ๊ฐ๋๋ค. โ์ฒญ๋
์ธต์ ๊ณต์ ์ฑ์ ๋ฏผ๊ฐํ๋คโ๋ ์ธ๋๋ก ์ ๋์ด ์ด๋ค ์ฒญ๋
์ด, ์ด๋ค ๊ณต์ ์ฑ์, ์ ๋ฏผ๊ฐํ ๊ฒ์ธ์ง, ๋์ฑ ๊ตฌ์ฒด์ ์ธ ๊ณต์ ์ฑ ์ฐ๊ตฌ๊ฐ ๊ณ์๋์ด์ผ ํ ๊ฒ์ด๋ค.์ 1 ์ฅ ์๋ก 1
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ํ์์ฑ๊ณผ ๋ชฉ์ 1
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ ์ง๋ฌธ๊ณผ ๋
ผ๋ฌธ์ ๊ตฌ์ฑ 7
์ 2 ์ฅ ์ด๋ก ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ ๋ฐ ์ ํ์ฐ๊ตฌ ๊ฒํ 9
์ 1 ์ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ 9
์ 2 ์ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์์ธ 19
์ 3 ์ ๋ถํ๋ฑ ๋ฐ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์์ ๋ฐ๋ฅธ ๋ณต์งํ๋ 29
์ 3 ์ฅ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ์๋๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ 34
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ ์๋ฃ ๋ฐ ์ฐ๊ตฌ ๋ฐฉ๋ฒ 34
์ 2 ์ ๋ณ์ ์ ์ 34
์ 3 ์ ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ 38
์ 4 ์ฅ ์ฌํ์ ์ง๋จ ๊ฐ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ ์ ํ 46
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ ์๋ฃ ๋ฐ ์ฐ๊ตฌ ๋ฐฉ๋ฒ 46
์ 2 ์ ๋ณ์ ์ ์ 47
์ 3 ์ ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ 47
์ 5 ์ฅ ๊ณต์ ์ฑ ์ธ์ ์ ํ์ ์ ์น์ฌํ์ ํจ์ 58
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ ์๋ฃ ๋ฐ ์ฐ๊ตฌ ๋ฐฉ๋ฒ 58
์ 2 ์ ๋ณ์ ์ ์ 58
์ 3 ์ ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ 60
์ 6 ์ฅ ๊ฒฐ๋ก 65
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํ 69
Abstract 84์
์ง๊ฐ๋ ๊ฒฝ์ ์ด๋์ฑ์ด ์ ํ๋ ์ฌํ์์ ๊ธฐ์ ์ ๊ธฐ๋ถ๊ฐ ์ ์์ ์ธ ์๊ธฐ์ฌ์ ๋ฎ์ถ๋ ํจ๊ณผ์ ๋ํ์ฌ: ๋ง๋ ํจ(deservingness)์ ์ค์ฌ์ผ๋ก
ํ์๋
ผ๋ฌธ(๋ฐ์ฌ) -- ์์ธ๋ํ๊ต๋ํ์ : ๊ฒฝ์๋ํ ๊ฒฝ์ํ๊ณผ, 2022. 8. ์ด์ ์ฌ.์ฌ๋์ ์์์ ์ป๊ธฐ ์ํด ๋์ ์ง์์ ๋ํ ๊ทผ๋ณธ์ ์ธ ์๊ตฌ๋ฅผ ๊ฐ์ง๊ณ ์๋ค. ์๊ธฐ์ฌ์ ๊ทธ๋ฌํ ์์์ ๋ถ๊ท ํ์ ๋ํ ๊ฐ์ ์ ๋ฐ์์ผ๋ก์จ ์ฌ๋๋ค๋ก ํ์ฌ๊ธ ๋ ๋
ธ๋ ฅํ๋๋ก ๋๊ธฐ๋ฅผ ๋ถ์ฌํ๊ฑฐ๋ ์ถ๊ฐ์ ์ธ ๋
ธ๋ ฅ์ ์ ํํ๋ ๊ฒ์ ํตํด ๊ฒฝ์ ์ ๊ท ํ์ ๊ฐ์ง๊ณ ์ฌ ์ ์๋ค. ๊ฒฝ์ ํ์์ ์๊ธฐ์ฌ ์ฐ๊ตฌ๋ ๋ถํ๋ฑ๊ณผ ๋ถํ๋ฑ์ ๋ํ ๊ด์ฉ์ ์ ๋๊ฐ ์ด๋ฌํ ๋๊ฐ์ง ์๋ก ๋ค๋ฅธ ์์์ ์๊ธฐ์ฌ์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์์ธ์์ ๋
ผํ ๋ฐ๋ฉด (Gershman 2014), ์ฌ๋ฆฌํ์์๋ ๋ง๋
ํจ(deservingness)์ด ์ ์์ ์๊ธฐ์ฌ๊ณผ ์
์์ ์ธ ์๊ธฐ์ฌ์ ๊ฒฐ์ ํ๋ ์ฃผ์ํ ํ๋จ ์์ญ์ด๋ผ๊ณ ํ์๋ค(Van de Ven et al. 2012).
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ด์ ๋ํ์ฌ ์ง๊ฐ๋ ๊ฒฝ์ ์ด๋์ฑ(PEM)์ด ๋ง๋
ํจ์ ์ํฅ์ ์ฃผ๋ ์์ธ์ด ๋ ์ ์์์ ์ค์ฆํ์๋ค. ์ฆ, PEM์ด ๋ถ๊ฐ ์ด๋ป๊ฒ ์ด๋ค์ก๋๊ฐ์ ๋ํ ๊ท์ธ๊ณผ ๋ฐ์ ํ ๊ด๋ จ์ด ์์ผ๋ฉฐ(Davidai 2018), ์ด๋ฌํ ๊ท์ธ์ด ๋ง๋
ํจ์ ์ํฅ์ ์ค๋ค(Feather 1999)๋ ์ฌ์ ์ฐ๊ตฌ๋ฅผ ํ ๋๋ก ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ PEM๊ณผ ๋ง๋
ํจ ์ฌ์ด์ ์ธ๊ณผ์ ์ธ ๊ด๊ณ๋ฅผ ์์ธกํ๊ณ ์ด ๊ด๊ณ๊ฐ ์ด๋ค ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ๊ฐ์ ธ์ค๋ ์ง๋ฅผ ์๊ธฐ์ฌ์ ์ธก๋ฉด์์ ํ๊ตฌํ์๋ค.
์ด 9๋ฒ์ ์ค์ฆ ์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ฌ๋๋ค์ ๊ฒฝ์ ์ด๋์ฑ ๊ด๋
์ด ์ ํ๋ ๋ ์ฑ๊ณตํ ํ์ธ์ ๋ณด๊ณ ๊ทธ ๋ถ๊ฐ ๋ฌผ๋ ค๋ฐ์ ์์ฐ์ด๋ ์ด๊ณผ ๊ฐ์ ์ธ๋ถ์์ ์๋ค๊ณ ํ๋จํ๊ฒ ๋๋ฉฐ, ์ด๋ ์๊ธฐ์ฌ์ ๋์์ด ๋ถ๋ฅผ ๋๋ฆฌ๋ ๊ฒ์ ๋ํ ๋ง๋
ํจ์ ์ค์ธ๋ค๋ ๊ฒ์ ๋ฐ๊ฒฌํ์๋ค. ๋ํ ์ ํ๋ ๋ง๋
ํจ์ด ๋ฎ์ ๊ฒฝ์ ์ด๋์ฑ ์ํฉ์์ ๋ฐ์ด๋ ํ์ธ์ ๋ํ ์
์์ ์ธ ์๊ธฐ์ฌ์ ์์ธ์์ ๋ฐํ๋ค. ์ต์ข
์ ์ผ๋ก ์ด๋ฌํ ์
์์ ์ธ ์๊ธฐ์ฌ์ ๊ฐ์ธ ์ฐจ์์์๋ ์ฌ๋ถ๋ฐฐ ์ ์ฑ
์ ๋ํ ์ ํธ๋ฅผ ์ด๋์์ผ๋ฉฐ, ์ด ๊ด๊ณ๋ PEM๊ณผ ๊ฐ๋
์ ์ผ๋ก ์ ์ฌํ ๋ณ์์ธ ๋ฅ๋ ฅ์ฃผ์๋ ์ฌํ ์ด๋์ฑ ๊ด๋
์ผ๋ก ๊ฒ์ฆํด๋ ์ ์ง๋์๋ค.
๋ฌด์๋ณด๋ค ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ด๋ฌํ ๋ฐ๊ฒฌ์ ๋ธ๋๋์ ์ ์ฉํ์๋ค. ์ฆ, ์ฌ๋๋ค์ด ์ผ๋์ผ ๊ด๊ณ ๋ฟ๋ง ์๋๋ผ ๊ด๋
์ ์ธ ๋์(๋ถ์)์ ๋ํด์๋ ์
์์ ์ธ ์งํฌ๋ฅผ ๋๋๋ค๋ ๊ฒฐ๊ณผ์, ์
์์ ์ธ ์งํฌ๋ฅผ ์ผ์ผํค๋ ๊ฒ์ ๋์๊ณผ์ ์ ์ฌ์ฑ๋ณด๋ค ๋ง๋
ํจ์ด ๋ ์ค์ํ ์์ธ์ด๋ผ๋ ๋ฐ๊ฒฌ์ ํ ๋๋ก, ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฌ๋๋ค์ด ๋ฎ์ ๊ฒฝ์ ์ด๋์ฑ ์ํฉ์์๋ ์ ํ๋ ๋ง๋
ํจ์ผ๋ก ์ธํด ๋ธ๋๋์ ๋ํด์๋ ์
์์ ์ธ ์งํฌ๋ฅผ ๋๋๋ค๋ ๊ฒ์ ๊ฒ์ฆํ์๋ค.
๋๋ถ์ด, ์ด ํจ๊ณผ๋ ์์ฅ์ ์ฅ์
ํ๊ณ ์๋ค๊ณ ์ฌ๊ฒจ์ง๋ ํ๋
์ ๊ฒฝ์ฐ์ ๋ ์ ํจํ๋๋ฐ ์ด๋ ์ธ๋๋
์ด ๊ฐ๋ ๋
ธ๋ ฅ์ ๋ํ ๋ด์ฌ์ ์ธ ๋ฏฟ์์ด ๋ง๋
ํจ ํ๋จ์ ์ํฅ์ ์ฃผ๊ธฐ ๋๋ฌธ์ธ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ๊ฒฝ์ ์ด๋์ฑ ๊ด๋
์ด ๊ธฐ์
์ธ๋ถ์์ ํน์ ๋ธ๋๋๊ฐ ๋ถ๋ฅผ ๋๋ฆฌ๋ ๊ฒ์ ๋ํ ๋ง๋
ํจ ํ๋จ์ ์ํฅ์ ์ฃผ๋ ๋ฐ๋ฉด, ๋ธ๋๋์ ์ฌํ์ ์ง์๋ ๊ธฐ์
์ ๋ด์ ์ธ ์ธก๋ฉด์์ ๋ง๋
ํจ์ ์ํฅ์ ์ฃผ์ด์ ๊ฒฐ๊ณผ์ ์ผ๋ก ์
์์ ์ธ ์๊ธฐ์ฌ์ ์ํฅ์ ์ฃผ๋ ๊ฒ์ ์ ์ ์์๋ค.
๋ํ ์๊ธฐ์ฌ์ ๋์์ด ํ์ธ์ ์
์์ ์ธ ์๊ธฐ์ฌ์ ๋๋ ค์ํด์ ์์ ์ ์์์ ๋ถ๋ฐฐํ๊ฑฐ๋ ์ถ๊ฐ ์์ฐ์ ์ถ์ํ๋ ๊ฒ์ ํตํด ๊ฒฝ์ ์ ๊ท ํ์ ๊ฐ์ ธ์ค๋ ๊ฒ์ฒ๋ผ, ๊ธฐ์
์ ์ฌ๋ถ๋ฐฐ ํ๋์ผ๋ก์ ๊ธฐ์
์ ์ฌํ์ ์ฑ
์(CSR) ํ๋์ด ์๋น์์ ์
์์ ์ธ ์งํฌ๋ฅผ ์ํ์ํจ๋ค๋ ๊ฒ์ ๋ฐ๊ฒฌํ์๋ค. ํนํ ๊ธฐ์
์ด ์ด๋ค CSR ํ๋์ ์ฐธ์ฌํ๋ ๊ฒ์ด ์
์์ ์ธ ์๊ธฐ์ฌ์ ์ค์ด๋๋ฐ ๋์ฑ ํจ๊ณผ์ ์ธ๊ฐ์ ๋ํด์ ํด๋ฅผ ๋ผ์น์ง ์๋(do-no-harm) CSR ํ๋๋ณด๋ค๋ ์ง์ ์ ์ธ ๋ถ๋ฐฐํํ์ธ ์ ํ์ ์คํํ๋(do-good) CSR ํ๋์ด ๋ ํจ๊ณผ์ ์ด๋ผ๋ ๊ฒ์ ๋ฐํ๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฌ๋๋ค์ด ๋ฎ์ ๊ฒฝ์ ์ด๋์ฑ ๊ด๋
์ ๊ฐ์ง ๋ ์ฑ๊ณตํ ํ์ธ์ ๋ํด์ ์
์์ ์ธ ์๊ธฐ์ฌ์ ๋๋ผ๋๋ฐ ์ด๊ฒ์ด ๋ฎ์์ง ๋ง๋
ํจ์ ์ํ ๊ฒ์์ ๋ฐํ์ผ๋ฉฐ, ์ด๋ฌํ ๋
ผ์๊ฐ ๋ธ๋๋์๋ ํ์ฅํ์ฌ ์ ์ฉํ ์ ์์์ ๋
ผํจ์ผ๋ก์จ ๊ธฐ์กด์ ์๊ธฐ์ฌ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ธ๋๋ ์ฐ๊ตฌ์ ๊ธฐ์ฌํ ๊ฒ์ด๋ค. ๋ํ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ธ์ (low PEM), ์ด๋ค ๋ฐฉ์(do-good-CSR)์ ๋ถ๋ฐฐ๊ฐ ํจ๊ณผ์ ์ด๋ฉฐ ์ด๋ค ๊ธฐ์
(top dogs)์ด ํนํ ๋ ์ฃผ์๋ฅผ ๊ธฐ์ธ์ผ ํ์๊ฐ ์๋์ง๋ฅผ ์ค์ฆํจ์ผ๋ก์จ ๋ธ๋๋ ์ปค๋ฎค๋์ผ์ด์
์ฐจ์์์ ์ค์ง์ ์ธ ํจ์๋ฅผ ๊ฐ์ ธ๋ค ์ค ๊ฒ์ผ๋ก ๊ธฐ๋ํ๋ค.
๋ฌด์๋ณด๋ค ๊ฒฝ์ ๋ถํ๋ฑ์ด ์
ํ๋๊ณ ์ฌ๋๋ค์ ๊ฒฝ์ ์ด๋์ฑ ๊ด๋
์ด ์ ํ๋๊ณ ์๋ ๊ฐ์ด๋ฐ ๋์ธ ๊ด๊ณ์์ ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ๋ธ๋๋-์๋น์ ๊ด๊ณ์์ ์ด๋ค ๋ถ์ ์ ์ธ ๊ฐ์ ์ด ์ด๋ฐ๋๊ธฐ ์ฌ์ด์ง์ ์ด๋ฅผ ์ด๋ป๊ฒ ์ํ์ํฌ ์ ์๋์ง๋ฅผ ๋
ผํจ์ผ๋ก์จ ํ๋ ์ฌํ์์์ ์๋น์ ํ๋์ ์ดํดํ๋ ๋ฐ์ ๋์ฑ ์์์ ์ธ ์๋ฏธ๋ฅผ ๊ฐ์ง ๊ฒ์ผ๋ก ๊ธฐ๋ํ๋ค.Humans have a fundamental desire for higher status to acquire resources. Envy, as an emotional reaction to an imbalance of resources, can bring about economic equilibrium either by motivating individuals to work harder or by restraining additional effort. While research on envy in economics has shown that the degree and tolerance of inequality affect these two aspects of envy either by turning the envier competitive or by frightening the envied (Gershman 2014), in psychology, deservingness is an important appraisal dimension to determine benign or malicious envy (Van de Ven et al. 2012).
The current research investigated whether perceived economic mobility (PEM) can affect deservingness. Since PEM is highly related to the attribution of wealth (Davidai 2018) and the direction of attribution affects deservingness (Feather 1999), we investigated the causal relationship between PEM and deservingness and the consequences from the perspective of envy.
Through nine empirical studies, we found that when participants perceived low economic mobility, they were more likely to attribute wealth to external factors, thus lowering deservingness, which consequently drove malicious envy. Therefore, people preferred the redistribution policy in low PEM. This relationship persisted with different but similar constructs of independent variables: meritocracy and perceived societal mobility.
Further, we examined whether these findings could be applied at the brand level. Based on the results that people can feel malicious envy not only in a one-on-one interpersonal relationship, but also toward a group of people (the rich), and that deservingness was more important than similarity, we found that people can feel malicious envy toward a successful brand that does not share any similarity with them.
Importantly, as fear-driven equilibrium can be achieved through distributing or diminishing additional production by the object of envy (Gershman 2014), we found that a brandโs corporate social responsibility (CSR) activity, a redistribution practice of the company, can mitigate malicious envy. Specifically, when participants observed the success of a particular brand in the context of low PEM and believed that the brand lacks the deservingness to enjoy such success, they felt malicious envy toward the brand and CSR mitigated the malicious envy.
Further, this effect was particularly strong for top dogs. In the case of underdogs, the effect was mitigated because of the existing belief in the effort. In addition to this boundary condition, we found that the do-good CSR, which is an active form of distribution, was more effective than the do-no-harm CSR in alleviating the brand malicious envy.
According to our findings, the benevolence of a brand could be a mandatory virtue in low PEM. Since redistribution can successfully mitigate malicious envy, it may help brand managers to avoid the business risk of being the object of destructive envy in an economically rigid society. In addition, this study contributes to the research on envy and brand by revealing that people can feel malicious envy toward a brand and suggesting low PEM as an antecedent of malicious envy. Above all, as economic inequality and mobility worsens, the current research can contribute to understanding consumer behavior in this emerging societal reality.1. INTRODUCTION 1
2. THEORETICAL BACKGROUND 3
2.1. Demand for Redistribution and Perceived Economic Mobility 3
2.2. Attribution of Wealth and Deservingness 4
2.3. Deservingness, Malicious Envy, and Redistribution 6
2.4. Brand Malicious Envy 9
2.5. Brand Status (Top Dog vs Underdog) as a Boundary Condition 10
2.6. CSR Valence (Do Good vs. Do-No-Harm CSR) 12
3. STUDY OVERVIEW 13
3.1. PRELIMINARY STUDY 1: THE PRELIMINARY EVIDENCE OF INCREASED DEMAND FOR REDISTRIBUTION BASED ON DECREASED PEM 15
Methods 15
Results 16
3.2. STUDY 1: THE CAUSALITY TEST OF THE RELATIONSHIP BETWEEN PEM AND DEMAND FOR REDISTRIBUTION AND MECHANISM ANALYSIS WITH DESERVINGNESS 16
Methods 16
Results 18
Discussion 19
3.3. STUDY 2-1: CONFIRMING THE RELATIONSHIP WITH SIMILAR IVS AND INVESTIGATING THE BEHAVIORAL CONSEQUENCE OF THE DEMAND FOR REDISTRIBUTION 19
Methods 21
Results 21
Discussion 23
3.4. STUDY 2-2: REPLICATING THE RESULTS OF STUDY 2-1 WHILE SHOWING THAT PEOPLE FEEL MALICIOUS ENVY TOWARD THE RICH 24
Methods 24
Results 25
Discussion 28
3.5. STUDY 2-3: IS SIMILARITY NECESSARY TO FEEL MALICIOUS ENVY? 29
Methods 29
Results 30
Discussion 30
3.6. STUDY 3: ROLE OF CSR IN MITIGATING BRAND ENVY IN LOW PEM 31
Methods 31
Results 32
Discussion 36
3.7. PRELIMINARY STUDY 4: EXAMINING BRAND STATUS AS A POSSIBLE FACTOR AFFECTING DESERVINGNESS 36
Methods 37
Results 38
Discussion 40
3.8. STUDY 4: BOUNDARY CONDITION OF BRAND MALICIOUS ENVY AND DISCRIMINANT ANALYSIS WITH ALTERNATIVE VARIABLES 40
Methods 41
Results 42
Discussion 47
3.9. STUDY 5: WHAT KINDS OF CSR EFFECTIVELY MITIGATE MALICIOUS ENVY? 48
Methods 48
Results 49
4. GENERAL DISCUSSION 51
4.1. Theoretical Contributions 52
4.2. Practical Implications 54
4.3. Directions for Future Research 55
REFERENCES 58
APPENDIX 67
ABSTRACT IN KOREAN 74๋ฐ