Historical consciousness or ethnocentrism? A comparative examination of educational material from the “Education of Muslim Children” program, the sixth-grade history textbook, and other historical material in Greek elementary schools (2007-2024)

Abstract

Η παρούσα εργασία επικεντρώνεται στη συγκριτική ανάλυση ανάμεσα στα σχολικά εγχειρίδια ιστορίας και άλλων συναφών διδακτικών αντικειμένων και στο εκπαιδευτικό υλικό που παρήχθη στο πλαίσιο του προγράμματος «Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων», το οποίο ενίοτε απαντά και ως πρόγραμμα «εκπαίδευσης των παιδιών της Μουσουλμανικής μειονότητας»(στο εξής, θα αναφέρεται εδώ ως ΠΕΜ), με κοινό άξονα αναφοράς συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα. Στόχος είναι να εντοπιστούν οι ομοιότητες και οι διαφορές ανάμεσα στις δύο προσεγγίσεις, τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τις παιδαγωγικές και ιδεολογικές τους στοχεύσεις. Η ανάλυση εξετάζει τα σχολικά εγχειρίδια όχι μόνο σε επίπεδο διδακτικών μεθόδων αλλά και ως προς τη φύση της ιστορικής αφήγησης, με έμφαση στον βαθμό υιοθέτησης σύγχρονων πρακτικών που διαμορφώνουν την ιστορική συνείδηση μέσω της χρήσης ποικίλων πηγών και εικονογραφικού υλικού ή αντίθετα μέσω της αναπαραγωγής εθνοκεντρικών αφηγήσεων. Παράλληλα διερευνάται κατά πόσο το υλικό του ΠΕΜ ενσωματώνει σύγχρονες αρχές της ιστοριογραφίας και μαθητοκεντρικές διδακτικές προσεγγίσεις, προάγοντας την καλλιέργεια της ιστορικής τους συνείδησης. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη συμβατότητα του ΠΕΜ με τις ανάγκες του διαπολιτισμικού και δημοκρατικού σχολείου, καθώς και με παιδαγωγικές αρχές όπως η διαθεματικότητα και η βιωματική μάθηση. Η εργασία διαρθρώνεται σε τρία μέρη : (α) την ανάλυση των σχολικών εγχειριδίων ιστορίας και γεωγραφίας σε αντιπαραβολή με το εκπαιδευτικό υλικό του ΠΕΜ, καθώς και τις διδακτικές πρακτικές που ακολουθούν(β) τη συγκριτική ανάλυση του εγχειριδίου οργάνωσης των επετειακών εκδηλώσεων που προορίζεται για τον εκπαιδευτικό με το αντίστοιχο σχολικό εγχειρίδιο του ΠΕΜ για τις σχολικές επετείους και (γ) την προσέγγιση της θεματικής της ευρωπαϊκής ένωσης από το σχολικό εγχειρίδιο γεωγραφίας και το εγχειρίδιο «Εγώ, εμείς και η Ευρώπη» του εκπαιδευτικού υλικού του ΠΕΜ. Η εργασία φιλοδοξεί να διερευνήσει κατά πόσο τα εγχειρίδια του ΠΕΜ, σε σύγκριση με τα βιβλία γενικής εκπαίδευσης που χρησιμοποιούνται σήμερα στην πρωτοβάθμια, υιοθετούν τις αρχές της σύγχρονης ιστοριογραφίας και διδακτικής της ιστορίας και βάσει αυτών, αν μπορεί να θεωρηθεί ότι εισηγείται ένα συγκροτημένο εναλλακτικό πρότυπο ιστορικής γνώσης και μάθησης στο δημοτικό σχολείο συμβατό με σύγχρονες παιδαγωγικές αρχές.The following paper focuses on a comparative thematic analysis, between the school textbooks of history and other similar subjects, and the Muslim children’s education program, always based on specific historical events. The purpose of this study is to identify similarities and differences between the two approaches, both in terms of content and pedagogical and ideological goals. The analysis examines school textbooks, not only at the level of teaching methods but also regarding the different approaches of historical events, emphasizing the extent to which they adopt modern practices that shape the historical consciousness using sources and visual material. At the same time, this study investigates the extent to which the MEP material incorporates modern principles of histography and student-cantered teaching methods fostering the development of historical consciousness. Emphasis is also placed on the comparability of the MEP, with the needs of an intercultural and democratic school, as well as with pedagogical principles such as interdisciplinary and experimental learning. The study is structured in three parts: A) the analysis of History and Geography school textbooks in comparison with MEP material, as well as the teaching methods they follow B) the comparative analysis of the textbooks that organize historical events, with the corresponding MEP school textbook C) the examination of how the theme of the European Union is approached in the geography school textbooks and in the MEP handbook named “Me, Us and Europe” The paper aims to investigate to what extent the MEP educational material, in comparison with the textbooks-that are currently used in primary schools- adopts the principles of modern historiography and based on them whether it can be considered as concrete alternative model of historical knowledge and learning compatible with modern pedagogical principles