Ο Κόσμος του ύστερου μέσου πλειστόκαινου (300 - 125 Ka BP)

Abstract

Πώς ήταν ο κόσμος 200.000 χρόνια πριν από σήμερα; Ποια είδη του γένους Homo κατοικούσαν στον πλανήτη εκείνη την εποχή; Ποιες είναι οι εξελικτικές τους ιστορίες και ποιες ενδείξεις των γνωσιακών τους ικανοτήτων μπορούν να εντοπιστούν στα αρχαιολογικά αρχεία; Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να αναλύσει και να περιγράψει τα είδη του γένους Homo που υπήρχαν στον κόσμο κατά την τελική φάση του Μέσου Πλειστόκαινου, καθώς και τις δραστηριότητές τους που εντοπίζονται στο αρχαιολογικό αρχείο. Ειδικότερα, οι μόνες διαθέσιμες ενδείξεις προέρχονται από τα σκελετικά κατάλοιπα και τα λίθινα εργαλεία. Ενώ τα πρώτα δίνουν τα δεδομένα και τις πληροφορίες για την περιγραφή των διαφόρων ειδών, τα δεύτερα δίνουν ενδείξεις για τις γνωσιακές τους ικανότητες και, ως εκ τούτου, μαζί προσφέρουν το πλαίσιο που επιτρέπει τη διερεύνηση των συνδέσεων μεταξύ των παλαιοανθρωπολογικών ταξινομιών και των αρχαιολογικών τεχνοκαλλιεργειών. Για τον σκοπό αυτό θα πραγματοποιήσουμε μια βιβλιογραφική ανασκόπηση για να αντλήσουμε ένα παγκόσμιο δείγμα παλαιολιθικής αρχαιολογίας με τοποθεσίες και αντικείμενα που χρονολογούνται μεταξύ 300 και 125 Ka BP. Η εργασία θα στηριχθεί σε διάφορες μεθόδους που σχετίζονται με την παλαιοανθρωπολογία και την εξελικτική γνωσιακή αρχαιολογία: στην πραγματικότητα, τα σκελετικά λείψανα θα συζητηθούν χρησιμοποιώντας κυρίως μια ποσοτική προσέγγιση, έτσι μέσω των μετρήσεων μεταξύ της κρανιακής και μετακρανιακής ανατομίας και τη μετέπειτα ανάλυση μέσω σύγκρισης των ομοιοτήτων και των διαφορών που εντοπίζονται στις διάφορες θέσεις και γενικά στις διάφορες περιοχές.Επιπλέον, χάρη και στο DNA που ανακτήθηκε πρόσφατα από αυτά, είναι δυνατόν να γίνει μια πιο συνεκτική ανακατασκευή της εξελικτικής τους ιστορίας. Μαζί με τα σκελετικά ευρήματα, η άλλη μεγάλη εστίαση θα περιστραφεί γύρω από την ανάλυση των λιθοτεχνιών που συχνά βρίσκονται σε συνδυασμό με τα σκελετικά ευρήματα στα αρχαιολογικά αρχεία στις σημαντικότερες θέσεις της ύστερης φάσης του Μέσου Πλειστόκαινου. Η ανάλυση αυτή θα πραγματοποιηθεί τόσο μέσω ποσοτικών όσο και μέσω ποιοτικών προσεγγίσεων. Στην πραγματικότητα, αρχικά μια τυπολογική και μορφολογική περιγραφή θα επιτρέψει την κατανόηση της λειτουργίας τους και του πλαισίου των θέσεων στις οποίες εντοπίζονται. Ωστόσο, θα αποτελέσουν επίσης την κύρια πηγή για την κατανόηση της τεχνικής, χωρικής και κοινωνικής γνώσης των ανθρωποειδών που τα δημιούργησαν, μαζί με την πιθανή παρουσία αισθητικών εκδηλώσεων, γλώσσας και συμβολισμού, δίνοντας έτσι ενδεχομένως μια ευρύτερη εικόνα της τεχνοπολιτιστικής έκφρασης του είδους που έζησε κατά την τελευταία φάση του Μέσου Πλειστόκαινου. Επιπλέον, η ανακατασκευή των παλαιοπεριβαλλόντων και της τυπολογίας των οικισμών στους οποίους ζούσαν αυτά τα ανθρωποειδή, θα συμβάλει στην παροχή του πλαισίου των δραστηριοτήτων τους, δίνοντας έτσι έμμεσες ενδείξεις για την προσαρμογή τους στο περιβάλλον και τις στρατηγικές εκμετάλλευσης. Η καλύτερη ευκαιρία για τη διερεύνηση αυτών των συνδέσεων μεταξύ των παλαιοανθρωπολογικών ταξινομιών και των αρχαιολογικών τεχνοκαλλιεργειών δίνεται από την κατάσταση στην οποία βρισκόταν ο κόσμος κατά το τέλος του Μέσου Πλειστόκαινου, δηλαδή στην αρχή της Μέσης Παλαιολιθικής. Στην πραγματικότητα, η φάση αυτή αποτελεί μια ιστορική περίοδο με μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς μπορεί να φανταστεί κανείς ως ένα καλειδοσκόπιο από το οποίο είναι δυνατόν να παρατηρήσει κανείς πολλά διαφορετικά είδη του γένους Homo, με τη δική τους μοναδική εξελικτική ιστορία, τα οποία ωστόσο συνυπήρξαν και αλληλοεπηρεάστηκαν κατά τη διάρκεια των χιλιετιών. Έτσι, το πλαίσιο αυτό παρέχει το σύνθημα για την ανάλυση και τη σύγκριση πολλών διαφορετικών εξελικτικών, υλικών και πολιτισμικών ιστοριών και την ανάδειξη τυχόν βιολογικών και γνωσιακών αποκλίσεων και ομοιοτήτων.What was the world like 200.000 years before the present? What species of the genus Homo inhabited the planet around that time? What are their evolutionary stories and which clues of their cognitive abilities can be traced in the archaeological record? The aim of this work is to analyse and describe the species of the genus Homo present in the world during the final phase of the Middle Pleistocene, together with their activities traceable in the archaeological record. In particular, the only evidence available is given by the skeletal remains and the lithic tools. While the former give the data and the information for describing the various species, the latter give clues about their cognitive abilities and, therefore, together they offer the frame which allows to explore the connections between the palaeoanthropological taxonomies and the archaeological technocultures. To this end we will conduct a literature review to draw a worldwide sample of Palaeolithic archaeology with sites and artefacts dated between 300 and 125 Ka BP. Our work will be grounded on various methods pertinent to the palaeoanthropology and evolutionary cognitive archaeology: in fact, the skeletal remains will be discussed using mainly a quantitative approach, thus through the measurements between the cranial and postcranial anatomy and the subsequently analysing through comparison the similarities and the differences found in the various sites and broadly regions. Moreover, thanks also to the DNA recently recovered from them and mapped, it is possible to make a more coherent reconstruction of their evolutionary history. Together with the skeletal remains, the other major focus will revolve around the analysis of the lithic industries often found in association with the skeletal remains in the archaeological record in the most important sites of the late phase of the Middle Pleistocene. This analysis will be conducted both through quantitative and through qualitative approaches. In fact, at first a typological and morphological description will allow the understanding of their function and of the context of the sites in which they are found. However, they will be also the main source for understanding the technical, spatial and social cognition of the hominins that created them, along with the possible presence of aesthetic manifestations, language and symbolism, thus possibly giving a broader insight of the techno-cultural expression of the species that lived during the last phase of the Middle Pleistocene. In addition, the reconstruction of the palaeo-environments and of the typology of settlements in which these hominids lived, will help providing the context of their activities, thus giving indirect evidence of their adaptation to the environment and their exploitation stategies. The best opportunity to investigate these connections between the palaeoanthropological taxonomies and the archaeological technocultures is given by the situation in which the world was during the end of the Middle Pleistocene, that is the very beginning of the Middle Palaeolithic. In fact, this phase represents a historical period of great interest as it can be imagined as a kaleidoscope from which it is possible to observe several different species of the genus Homo, with their own unique evolutionary histories, and which have nevertheless coexisted and influenced each other over the millennia. Thus, this frame provides the cue to analyse and compare many different evolutionary, material and cultural histories, and highlight any biological and cognitive divergences and similarities