Location of Repository

The Schouwburgplein experience

By P.E.M. van Os

Abstract

Het is onmogelijk er geen gebruik van te maken. Straten, pleinen, parken, oftewel de openbare ruimte speelt een grote rol in het dagelijks leven van mensen. Desalniettemin geeft de academische literatuur geen eenduidige omschrijving van openbare ruimte. Wel is er een aantal punten waarop deze omschrijvingen overeenkomen. Openbare ruimtes zijn van belang omdat het simpelweg de ruimte is die er voor zorgt dat mensen zich van A naar B kunnen verplaatsten, het plaatsen zijn waar uiteenlopende activiteiten ontplooid kunnen worden. Variërend van sport, demonstraties tot aan de wekelijkse markt. Tot slot zijn het ontmoetingsplaatsen, waar zowel de identiteit van gebruikers als van de stad tot uiting komt. Ook is het mogelijk dat in de loop van de tijd de openbare ruimte een andere vorm en functie aanneemt door veranderde ideeën in de maatschappij ten aanzien van deze functie en het gebruik van de openbare ruimte. Steden en de openbare ruimtes in deze steden zijn daardoor niet alleen producten van stedebouwkundigen, architecten en planologen. Het ontwerp en de functie die een openbare ruimte heeft hangt nauw samen met de periode waarin deze is ontwikkeld (Gregory & Urry, 1985). In de laatste decennia is zichtbaar dat door een toenemende welvaart, individualisering en vrije tijd meer vraag is naar recreëren buitenshuis. Dit heeft tot gevolg dat de openbare ruimtes in de binnensteden zijn ingericht als plekken voor ontmoeting en getransformeerd zijn van een functionele plek naar een plek voor vermaak, recreatie en consumptie (Van Melik, 2008). Het resultaat hiervan is dat een groot deel van de stad en haar openbare ruimtes gericht zijn op verlokking en verleiding van de consument (Mommaas, 2003; Van Aalst & Ennen, 2002).Tegelijkertijd heeft de veranderende vraag van de consument naar vermaak, entertainment en beleving gezorgd voor vraag van de consument om dit bruisende stadsleven in goede banen te leiden. Volgens van Melik (2008) kunnen bij de (her-)ontwikkeling van de openbare ruimte in de laatste twee decennia dan ook twee richtingen onderscheiden worden. Enerzijds zijn dit openbare ruimten waarbij vooral vermaak en beleving centraal staan. Anderzijds zijn dit openbare ruimten die vooral veilig dienen te zijn. Omdat de steden de herontwikkeling voor het grootste deel zelf moeten bekostigen, zijn steden hierbij op zoek gegaan naar andere financiële middelen. Bij verschillende herontwikkelingen zijn daardoor naast publieke partijen ook private partijen betrokken. Tot slot is waar te nemen dat steeds vaker dominante groepen ervoor zorgen dat andere groepen minder of geen gebruik meer maken van een bepaalde openbare ruimte. Om het inzicht te verbeteren in het gebruik en de beleving van openbare ruimten en hierdoor vraag en aanbod beter op elkaar aan te laten sluiten is het noodzakelijk dat de stad en haar openbare ruimtes niet meer worden gepland en ingericht volgens de traditionele manier, waarbij overheden en professionals problemen signaleren, plannen bedenken en projecten uitvoeren. De bewoners en gebruikers van de stad moeten gezien worden als de experts. Zij gebruiken tenslotte deze ruimte, weten wat zij belangrijk vinden en welke problemen zich voordoen. Omdat het toch vaak een veronderstelling of een gok blijft op welke manier een plek na een (her-)ontwikkeling gebruikt en beleefd wordt, terwijl men er vaak meer over zou willen weten om het in het beslisproces te kunnen meenemen, is het volgens de omgevingspsychologie van belang dat er naast de objectieve fysieke factoren ook naar andere factoren zoals sociale en temporele factoren gekeken wordt die van invloed kunnen zijn op de manier waarop mensen een plek gebruiken en beleven (Hamel, 2005). De manier waarop een plek gebruikt en beleefd wordt verschilt per gebruiker en wordt beïnvloed door verschillen in achtergrond en persoonskenmerken. Veel onderzoek is daarom gericht op de invloed van deze factoren op gebruik en beleving van een plek. Dit onderzoek besteed juist aandacht aan de invloed van fysieke, sociale en temporele factoren die van belang kunnen zijn bij de manier waarop de openbare ruimte gebruikt en beleefd wordt door de onderzoeksgroep. De fysieke factoren waar rekening mee is gehouden in dit onderzoek betreffen de ligging, de aanwezige voorzieningen en de inrichting van de openbare ruimte. De sociale factoren betreffen het eigen gezelschap en de andere gebruikers. Voor de invloed van temporele factoren is gekeken naar dagen, dagdelen en weersomstandigheden. In dit onderzoek is het in de jaren 90 herontwikkelde Schouwburgplein in Rotterdam onderzocht. Hierbij is gekeken naar de invloed van bovengenoemde factoren op het gebruik en de beleving van het plein. Het Schouwburgplein wordt in de literatuur gezien als een openbare ruimte waarbij vermaak, recreatie en beleving centraal staat. Het onderzoek is uitgevoerd aan de hand van literatuur onderzoek, observaties en diepte interviews met twaalf Marokkaanse en Turkse vrouwen tussen de 18 en 25 jaar. De openbare ruimte is voor deze groep een interessant gebied. Het is de plek waar bekenden en onbekenden kunnen ontmoeten, waar zij zichzelf een identiteit kunnen geven en waar zij kunnen laten zien dat ze tot een bepaalde subgroep behoren. Bovendien kunnen vrouwen gezien worden als de ultieme indicator voor een kwalitatief goed openbare ruimte omdat ze pas gebruik maken van de openbare ruimte als deze veilig en uitnodigend is, iets wat voor mannen in veel mindere mate geldt. Tot slot maken Marokkaanse en Turkse vrouwen nu en in de toekomst een belangrijk deel uit van de bevolking in Rotterdam en zijn daardoor belangrijke (potentiële) gebruikers van het Schouwburgplein. Uit het onderzoek blijkt dat de ligging van het plein in de binnenstad en de voorzieningen die aanwezig zijn op het plein gezien kunnen worden als de eerste voorwaarden voor de onderzoeksgroep om zowel gepland als ongepland gebruik te maken van het Schouwburgplein. Ook de manier waarop het Schouwburgplein is ingericht heeft invloed op het gebruik van de vrouwen. Zo geven zij aan dat de toegang tot het Schouwburgplein moeilijker gemaakt wordt door de verhoging en dat de lange rij bankjes opgesteld aan de oostzijde van het plein de mogelijkheid biedt de mensen die het plein passeren uitvoerig te bekijken. Daarnaast draagt de inrichting van het Schouwburgplein bij aan de manier waarop de vrouwen het plein beleven. Wanneer er geen zitgelegenheid geboden zou worden, kunnen er minder snel ontmoetingen plaatsvinden, kan er minder naar andere mensen gekeken worden en ook zal er minder snel verbleven worden om met vriendinnen te kletsen. Juist het kunnen uitvoeren van deze drie activiteiten dragen bij aan een positieve beleving van het plein. Dat de vrouwen door deze inrichting ook zelf veelvuldig bekeken worden vindt de meerderheid van de respondenten juist minder prettig. Als de keuze voor het Schouwburgplein is gemaakt (door haar ligging en de aanwezige voorzieningen) geldt ten aanzien van het gebruik van het plein dat dit eveneens wordt beïnvloed wordt door sociale factoren. Met name andere gebruikersgroepen zijn van invloed op de verschillende dagen en dagdelen dat de vrouwen gebruik (willen) maken van het plein en op welke manier (activiteiten, gezelschap, verblijfsduur etc.) zij gebruik maken van het plein als zij er zijn. Ook is het eigen gezelschap van cruciaal belang in de keuze überhaupt gebruik te maken van het Schouwburgplein. De manier waarop de vrouwen het Schouwburgplein beleven wordt in de eerste plaats bepaald door sociale factoren. Het gezelschap waarin de vrouwen verkeren is van invloed maar met name ook de andere gebruikersgroepen beïnvloeden in grote mate de ervaring en de beleving van de vrouwen. Dit kan zowel op een positieve als een negatieve manier zijn. Dagen en dagdelen blijken zelden van invloed zijn op het gebruik van het Schouwburgplein door de onderzoeksgroep. De weersomstandigheden zijn juist erg van belang voor de frequentie van het gebruik en de verblijfsduur op het plein. Desalniettemin, blijkt uit de resultaten van dit onderzoek, dat de invloed van sociale, temporele en fysieke factoren op gebruik en beleving niet los van elkaar gezien worden en de twee begrippen elkaar wederzijds kunnen beïnvloeden. De visie van de gemeente Rotterdam ten aanzien van het gebruik van het Schouwburgplein komt niet altijd overeen met het daadwerkelijk gebruik door een bepaalde groep (en). Dit komt omdat een bepaald ontwerp (fysieke factor) niet een bepaald gebruik (en beleving) kan afdwingen. Daarom is het van belang voor het Schouwburgplein, Rotterdam maar ook voor andere steden te weten dat de manier waarop iemand een openbare ruimte gebruikt en beleefd van verschillende sociale, fysieke en temporele factoren afhangt. Bij het (her-)ontwikkelen van de openbare ruimte is het daarom van belang deze kennis over de invloed van verschillende factoren op gebruik en beleving in te zetten. Dit kan enerzijds door de gebruikers meer in dit proces te betrekken (wat dus al steeds meer voorkomt) maar ook door andere (niet traditionele) partijen zoals sociologen, pedagogen en psychologen mee te laten denken over de openbare ruimte. Wanneer een aanbieder van openbare ruimte op een traditionele manier blijft kijken en werken bij de (her-)ontwikkeling van deze ruimte zal dit niet voldoende zijn om een aantrekkelijke plek te creëren waar verschillende gebruikers voor langere tijd verblijven. Om het Schouwburgplein nog aantrekkelijker te maken voor verschillende gebruikers is het wellicht interessant om meer onderzoek te doen naar het gebruik en de beleving door andere gebruikersgroepen en de invloed die fysieke, sociale en temporele op hun gebruik en beleving hebben

Topics: Geowetenschappen, openbare ruimte, Schouwburgplein, gebruik, beleving, fysieke factoren, temporele factoren, sociale factoren.
Year: 2011
OAI identifier: oai:dspace.library.uu.nl:1874/209179
Download PDF:
Sorry, we are unable to provide the full text but you may find it at the following location(s):
  • http://dspace.library.uu.nl:80... (external link)
  • Suggested articles


    To submit an update or takedown request for this paper, please submit an Update/Correction/Removal Request.