Skip to main content
Article thumbnail
Location of Repository

From Caligari to Corpse Bride? Expressionistische elementen en hun functie in de films van Tim Burton

By Thijs Remmers

Abstract

Kijkend naar de films van Tim Burton zien we veel verwijzingen naar oude(re) films en -stromingen. Eén van de stromingen waar Burton’s werk duidelijk door geïnspireerd is, is het Expressionisme. In vrijwel elke film die Burton gemaakt heeft, zijn Expressionistische elementen terug te vinden. Het gaat hierbij vooral om elementen die bij het kijken van de film direct in het oog springen. Dat de films van Burton veel overeenkomsten vertonen met en/of beïnvloed lijken door de Expressionistische films uit de Weimar-periode betekent echter niet dat het Expressionistische films zijn. De vertekening, in beeld, van alledaagse zaken zoals huizen en dergelijke moet in dat geval wel een betekenis hebben. Dit brengt ons op de vraag of dit in de films van Tim Burton ook het geval is. Op het eerste gezicht is niet duidelijk wat de Expressionistische elementen in Burton’s werk voor functie hebben en of deze functies hetzelfde zijn als bij de ‘oorspronkelijke’ Expressionistische films. Dit brengt ons op de volgende onderzoeksvraag:\ud \ud Welke functies vervullen de Expressionistische elementen in de films van Tim Burton en wat zijn de belangrijkste overeenkomsten en verschillen met de functies die deze elementen hebben in Expressionistische films uit de Weimar-periode?\ud \ud Om deze vraag naar behoren te beantwoorden is, zoals hierboven al is gebleken, een uitgebreider en duidelijker begrip van wat een Expressionistische film is, nodig. Voor het komen tot deze definitie is een uitgebreidere kennis van het Expressionisme als kunststroming noodzakelijk: zodra we weten wat het Expressionisme precies inhoudt, kunnen we dit toepassen op film. Door Tim Burton’s films aan de hand van deze leidraad te vergelijken met bestaande Expressionistische films, zal de onderzoeksvraag beantwoord worden. Hierbij zal worden gelet op overeenkomsten in stijl en uiterlijk van de films, maar ook op inhoud en thema’s.\ud \ud In het eerste deel wordt aandacht besteed aan Expressionisme als kunstvorm in het algemeen. Aan de hand van Expressionism: Art and Idea van Donald E. Gordon wordt een overzicht geschetst van deze moeilijk te definiëren kunststroming. Voor het verkrijgen van inzicht in de manier waarop het Expressionisme af te lezen is in films uit de Weimar-periode, zal gebruik worden gemaakt van enkele van de meest invloedrijke bronnen op het gebied van de Weimar film. Hoewel Siegfried Kracauer’s From Caligari to Hitler en Lotte Eisner’s The Haunted Screen veel bekritiseerd zijn, zijn beide werken toch van grote waarde voor het verkrijgen van inzicht in de Weimar-periode en de films die deze periode heeft voortgebracht. Omdat beide werken, zoals gezegd, hun tekortkomingen hebben, wordt ook Thomas Elsaesser’s Weimar Cinema and After: Germany’s Historical Imaginary gebruikt. Elsaesser geeft niet alleen een overzicht van de kritiek die verschillende wetenschappers op het werk van Kracauer en Eisner hebben geuit, hij geeft ook duidelijk aan wat de sterke punten zijn. \ud \ud Vervolgens wordt, aan de hand van voorbeelden uit ’erkende’ Expressionistische films uitgelegd en getoond welke elementen uit het Expressionisme in Expressionistische film terugkomen. Uiteraard wordt ook aandacht besteed aan de functie(s) die deze elementen hebben in Expressionistische films. Gewapend met deze kennis wordt het werk van Tim Burton geanalyseerd en vergeleken met deze Expressionistische films.\ud \ud Buiten het neerzetten van sfeer, het karakteriseren van personages en productdifferentiatie, hebben de Expressionistische elementen in het werk van Tim Burton nog een andere functie: ze dienen om Burton’s eigen gevoelens omtrent de thematiek weer te geven. Zo is Sleepy Hollow te lezen als Burton’s manier om zijn frustraties omtrent het studiosysteem in Hollywood te verwerken. \ud \ud Dat is ook het belangrijkste verschil wat betreft de functies van de Expressionistische elementen: in de Expressionistische film lopen de functies van deze elementen uiteen van het veruiterlijken van innerlijke gevoelens, trauma’s en conflicten (van zowel personages als filmmakers) tot het leveren van maatschappijkritiek. In het werk van Burton is van dergelijke maatschappijkritiek niet of nauwelijks sprake. Burton’s films handelen, in de innerlijke conflicten en trauma’s van zijn personages, vooral over zijn eigen trauma’s en conflicten, zijn gevoelens nergens bij te horen en de moeilijkheden die hij hier van jongs af aan mee heeft gehad. \ud \ud Voor eventueel vervolgonderzoek is het raadzaam uit te gaan van een grotere selectie van zowel Expressionistische films als films van Tim Burton. Een bredere selectie zal een breder en vollediger beeld opleveren van de verschillende Expressionistische elementen en hun functies, zowel in Expressionistische films als in het werk van Burton. Tevens is het raadzaam om de mogelijkheid van een interference history wat betreft de invloed van de Expressionistische film op Burton’s werk verder uit te diepen. Hierbij zou gekeken kunnen worden naar, bijvoorbeeld, de invloed die vroege horror, film noir en Expressionistische (schilder)kunst hebben (gehad) op Burton en zijn werk

Topics: Letteren, Expressionisme, film, Weimar, Tim Burton
Year: 2007
OAI identifier: oai:dspace.library.uu.nl:1874/23321
Download PDF:
Sorry, we are unable to provide the full text but you may find it at the following location(s):
  • http://dspace.library.uu.nl:80... (external link)
  • Suggested articles


    To submit an update or takedown request for this paper, please submit an Update/Correction/Removal Request.